ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵਿੱਖਿਆਤ Sureṇu, ਜੋ Tvaṣṭṛ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੀ, Savitṛ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ Saṃjñā ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। Saṃjñā ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ Vivasvat ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ Manu ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਯਮ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ, ਦੋ ਜੁੜਵਾਂ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਦੇਵੀ, ਇੱਕ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। Savitṛ ਨੇ ਵੀ ਘੋੜਾ ਬਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Saṃjñā ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਤੰਡ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਅਸ਼ਵਿਨ—Nāsatya ਅਤੇ Dasra—ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “Vivasvān ਨੂੰ ਮਾਰਤੰਡ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ Saṃjñā ਨੇ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤਾ? ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਦੱਸੋ।” Sūta ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਅੰਡਾ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, Tvaṣṭṛ ਨੇ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ Kaśyapa ਨੇ ਜਣੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੰਡਾ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ Tvaṣṭṛ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਇਹ ਅੰਡਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਮਾਰਤੰਡ ਹੋ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ।’ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ‘ਉਹ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਨਹੀਂ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਨਾਮ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਅੰਡਾ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਤੁਸੀਂ ਮਾਰਤੰਡ ਹੋ,’ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ Vivasvān ਨੂੰ ਮਾਰਤੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਾਰਤੰਡ/Vivasvān ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ, Saṃjñā ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ: Manu, ਛੋਟਾ Sāvarṇi, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ। Śanaiścara ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਤ ਮਾਰਤੰਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। Vivasvān, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੈ, Kaśyapa ਅਤੇ Dākṣāyaṇī ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ Tvaṣṭṛ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ Sureṇu ਅਤੇ ਫਿਰ Saṃjñā ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਰਤੰਡ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਬੇਹੱਦ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਯੁਵਾਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। Āditya, ਮਾਰਤੰਡ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਕਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। Kaśyapa ਨੇ ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ‘ਉਹ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਨਹੀਂ।’ Vivasvān ਦੀ ਚਮਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧੇਰੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ Kaśyapa ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਸੀ। Ravi/Savitṛ ਨੇ Saṃjñā ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ: ਦੋ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ, Kālindī। Manu, Vivasvat ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ Śrāddha ਰੀਤ ਦਾ ਦੇਵਤਾ; ਫਿਰ ਯਮ ਅਤੇ ਯਮੀ, ਦੋ ਜੁੜਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। Saṃjñā ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ Vivasvat ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ Savarṇā ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣੀ, Saṃjñā ਦੀ ਛਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ Saṃjñā ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, “ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” Saṃjñā ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਡਰੋ ਨਾ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਰਹੋ; ਇਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸੁੰਦਰ ਧੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹਵਾਲੇ ਹਨ।” Saṃjñā ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ, “ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਦੱਸਣਾ।” ਧਰਤੀ-ਜਨਮ ਮਹਿਲਾ ਨੇ Saṃjñā ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਫੜਨ ਨਾਲ ਲਕੜੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਓ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, Saṃjñā, ਲੱਜਾ ਵਿਚ, Tvaṣṭṛ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾਓ; ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾ ਕਰੋ।” ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, Saṃjñā ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਹੀ। ਮੁੜ ਮੁੜ ਪਤੀ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, Saṃjñā ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛੁਪਾ ਕੇ, ਘੋੜੀ ਬਣ ਕੇ, ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਚਲ ਪਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਘਾਸ ਖਾਂਦੀ ਸੀ। ਦੂਜੀ Saṃjñā ਤੋਂ, Surya/Savitṛ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜੋ Surya ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ Manu ਵਰਗੇ ਹਨ: ਇੱਕ Śrutaśravas, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ Śrutakarman। Śrutaśravas Manu ਹੈ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ Sāvarṇi ਹੋਵੇਗਾ; Śrutakarman ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ (Shani) ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਹ Manu, Sāvarṇi ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ; Saṃjñā, ਧਰਤੀ-ਜਨਮ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਮਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ; Manu ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਪਰ Yama ਨੇ ਨਹੀਂ। Yama, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਤ ਮਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਡਾਂਟਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਾਫੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਗੁੱਸੇ, ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖੀ ਲੇਖ ਦੇ ਕਾਰਨ, Yama ਨੇ Saṃjñā ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ, Savarṇā ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ Yama ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਪੈਰ ਪੱਕਾ ਝੜ ਜਾਏਗਾ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।” Yama, ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, Manu ਦੇ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਗਿਆ। ਡਰ ਅਤੇ ਬੁਧੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, Yama ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਚਾਹੇ ਬਚਪਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੂੜਤਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਖੀ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਤਾ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਏ।” Vivasvat ਨੇ Yama ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਕਾਰਣ ਇਸ ਪਿਛੇ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।