ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਹੋਰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਫਿਰ ਪੁੱਛਣ ਲਗੇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਸীম ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਰਥੀ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਅਗਲੇ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਸੁਣੋ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਉਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਵੰਸ਼ਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਅਸীম ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗਾਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।” ਵਰੁਣ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਸਾਮੁਦਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਨੋਦੇਵੀ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਕਲੀ ਅਤੇ ਵੈਦਿਆ—ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ, ਸੁਰਾਸੁੰਦਰਿ, ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਕਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੈ ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ; ਵੈਦਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਘ੍ਰਣੀ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਮਹਾਂਬਲੀ ਸਨ। ਇਹ ਦੋਨੋਂ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਕਲੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਦਾ ਹੈ। ਕਲੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਟਵਾਸ਼ਤ੍ਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ, ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਲੀ ਦੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ-ਭੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਨ: ਨਾਕਾ, ਵਿਘਨਾ, ਸਦਰਮਾ ਅਤੇ ਵਿਧਮਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨਾ ਬਿਨਾ ਸਿਰ ਦੇ ਸੀ, ਨਾਕਾ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ, ਸਦਰਮਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਵਿਧਮਾ ਇੱਕ ਪੈਰ ਵਾਲਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਦਰਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਾਮਸੀ, ਜੋ ਪੂਤਨਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵਿਧਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੇਵਤੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਨਾਕਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਕੁਨੀ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਯੋਮੁਖੀ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਵੱਡੇ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਸਨ। ਰੇਵਤੀ ਅਤੇ ਪੂਤਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੈਰਿਤas ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਸਕੰਦਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਭੈਣ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸਦਾ ਕੌਮਾਰੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਲੱਗਾਵ wandering ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸਾ, ਵਸੁਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠਵੇ, ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜੋ ਕਲਾ-ਕਿਰਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰ ਹੈ। ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਟਵਾਸ਼ਟਾ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਿਅੰਜਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਵਿਮਾਨ ਬਣਾਏ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਹਿਲਾਦੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਟਵਾਸ਼ਟਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀਰੋਚਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਵੀਰੋਚਨਾ ਦੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਮਯਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਜੋ ਸੁਰੇਣੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਟਵਾਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਜਨਾ (ਸੰਯਾ) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨੂ ਜਨਮਿਆ; ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਜੁੜਵੇਂ ਪੁੱਤਰ-ਧੀ, ਯਮ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ, ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੇਵੀ, ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਕੁਰੁ ਦੇਸ਼ ਗਈ; ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਘੋੜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੇ ਨੱਕ ਤੋਂ, ਉਹ ਦੋ ਜਨਮ ਲਏ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧਾ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨ—ਨਾਸਤਯ ਅਤੇ ਦਸਰਾ—ਮਾਰਤੰਡ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰਤੰਡ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਘੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨੱਕ ਤੋਂ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਓ।” ਸੂਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: “ਜਦੋਂ ਡਿੰਬ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਟਵਾਸ਼ਟ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਫਾੜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਕਸ਼ਯਪ ਡਰ ਕਰ ਕੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਅੰਡਾ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਟਵਾਸ਼ਟ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਇਹ ਅੰਡਾ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਮਾਰਤੰਡ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ।’ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਸ਼, ਕਿਹਾ, ‘ਉਹ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਮਰਾ ਨਹੀਂ।’ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਤੂੰ ਮਾਰਤੰਡ ਹੈ,’ ਜਦੋਂ ਅੰਡਾ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰਤੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਾਰਤੰਡ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਪਹਿਲਾਂ, ਸੰਜਨਾ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਜਨਮ ਲਏ। ਮਨੂ, ਛੋਟਾ ਸਾਵਰਨੀ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਸੰਜਨਾ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ—ਇਹ ਸੱਤ ਮਾਰਤੰਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਵਿਵਸਵਾਨ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਟਵਾਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ, ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਸੁਰੇਣੂ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਜਨਾ ਹੋਈ। ਉਹ ਮਾਰਤੰਡ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਅਤਿ ਤੇਜਵਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਦਿਤਯ, ਮਾਰਤੰਡ, ਦਾ ਰੂਪ ਉਸ ਦੀ ਤੇਜਸ ਨਾਲ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਵਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਸ਼ ਕਿਹਾ, ‘ਉਹ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਮਰਾ ਨਹੀਂ’; ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਤੰਡ ਕਿਹਾ। ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੀ ਤੇਜਸ ਸਦਾ ਵਧੀਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ। ਰਵੀ ਨੇ ਸੰਜਨਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸੰਤਾਨ ਜਨਮਾਏ: ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ, ਕਾਲਿੰਦੀ। ਵਿਵਸਵਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਮਨੂ, ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਯਮ ਅਤੇ ਯਮੀ, ਜੁੜਵੇਂ, ਜਨਮ ਲਏ। ਉਸ ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਵਸਵਤ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਸਾਵਰਨਾ ਫਿਰ ਬਣੀ। ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਪૃਥਵੀ ਤੋਂ ਬਣੀ, ਆਪਣੀ ਛਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਫਿਰ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।