ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਅਤੇ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ ਯਜਨਾਂ, ਵੈਦਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਪੁੱਤਰ-ਸੰਤਾਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰਾਧ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਵਿਧੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਸਾਰੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰੰਤਰ ਇਸ ਅੰਤਹੀਣ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਈਰਖਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਉਹ ਸੁਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਦੇ ਪੂਰੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਸੁਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਆਗੇ ਵੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਧੀ ਦਾ ਪਾਠ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀ ਸਮੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਸੰਤਾਨ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਵੈਭੂ (ਆਪੇ ਉਤਪੰਨ) ਨੇ ਇਹ ਕਰਮ ਦੱਸਿਆ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਅ, ਇਹ ਪਿਤਰ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ; ਇਹ ਸੱਤ ਪਿਤਰ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ; ਪਹਿਲਾ ਸਮੂਹ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਸਮੂਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਹੈ, ਤੀਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਾਰੋ ਵਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਉਸਨੂੰ ਧਨ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਪਿਤਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਕਰਤੱਬ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਰਤੱਬ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਰ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੂਲ ਪੋਸ਼ਕਤਾ ਹਨ। ਨਾ ਤਾਂ ਯੋਗ ਦਾ ਸੁਕਸ਼ਮ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਮਾਰਗ ਸਰੀਰਕ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਤੀਬਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵੀ ਕਰੀ ਜਾਵੇ। ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪਾਤਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦੇਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਨਾਂ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਸਮੇਤ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਸ਼ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ (ਭੋਜਨ) ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਪਿੰਡ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਪਿਤਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜਾ ਭੋਜਨ ਜੀਵ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਛੜਾ ਆਪਣੀ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਛਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੰਤਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਦਰ, ਵੰਸ਼, ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਭੋਜਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਜਨਮ ਲੈ ਲਵੇ, ਇਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ—ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਰ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਫਿਰ ਪਿਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਯਜਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ, ਧੀਆਂ, ਪੋਤੇ, ਪੁੱਤਰ, ਦਾਨ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ—ਇਹ ਸਭ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਵਿਨਾਸ਼ੀਤਾ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਪਰੰਪਰਾ—all ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗਿਰਸ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ; ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਸਭ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦਾ ਨਿਵੇੜਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਚੱਲੀ, ਜਿੱਥੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਨ ਵਲੋਂ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਸ਼ਲੋਕ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਹੋਈ; ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਗਾਈ। ਫਿਰ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।" ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਤੁੱਟ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਸੂਤ ਨੇ, ਅਗਲੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਕਥਾ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਸੁਣੋ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਸ਼ਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸੀਮ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਵਰੁਣ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਾਮੁਦ੍ਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ੁਨੋਦੇਵੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਕਲੀ ਅਤੇ ਵੈਦਯ—and ਇੱਕ ਧੀ, ਸੁਰਸੁੰਦਰਿ, ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਕਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਯ ਅਤੇ ਵਿਜਯ ਮਹਾਨ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸਨ; ਵੈਦਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਘ੍ਰਣੀ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਪਰ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਕਲੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਦ (ਮਦਾ) ਨਾਮਕ ਹੈ। ਕਲੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਟਵਾਸ਼ਤ੍ਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ, ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਲੀ ਦੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਸਨ: ਨਾਕ, ਵਿਘਨ, ਸਦਰਮਾ ਅਤੇ ਵਿਧਮਾ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।