ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਦੁਹਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਗਣ ਵਾਲੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਪਹਿਲੀ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੁਹਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੂ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਦੁਹਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੂ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਵੱਛਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਮੰਨ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ। ਉੱਤਮ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਭੁਜ ਨੇ ਉੱਤਮ ਮਨੂ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਨੂੰ ਦੁਹਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਕੇ ਸਾਰੀ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ। ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਮਸ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਬਲਬੰਧੂ ਨੇ ਤਾਮਸ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ। ਫਿਰ ਚਾਰਿਸ਼ਣਵ ਦੇਵ ਦੀ ਮਨਵੰਤਰੀ ਆਉਣ ‘ਤੇ, ਉਸ ਪੁਰਾਤਨ ਨੇ ਚਾਰਿਸ਼ਣਵ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ ਨੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੂ ਆਏ, ਤਾਂ ਵੈਨ੍ਯ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ ਗਿਆ। ਸਮਝੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪೃਥੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਪ੍ਰਥੁ ਦੇ ਦੋ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਅੰਤਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪਾਲਿਨ। ਅੰਤਰਧਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ਿਖੰਡਿਨੀ ਅਤੇ ਹਵਿਰਧਾਨ ਜੰਮੇ। ਹਵਿਰਧਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਧਿਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਗਯਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਵ੍ਰਜ ਅਤੇ ਅਜਿਨਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼, ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ, ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਯਜਨੀਆਂ ਦੀ ਕੂਸ਼ ਘਾਸ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੱਖਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼ ਪਿਆ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ ਸਵਰਣਾ ਨੂੰ ਵਿਆਹਿਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੰਮੀ ਸੀ। ਸਵਰਣਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼ ਨੂੰ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਕਹਾਏ। ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਏਕਜੁੱਟ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖ ਬੇਅੰਤ ਵਧ ਗਏ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਘੱਟੀ ਹੋ ਗਈ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਮਨੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਵਨ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੁੱਖਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੀਵ ਜੁੰਬਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੀ ਸੁਣਕੇ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਛੱਡੀ। ਵਾਯੂ ਨੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਅੱਗ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਇਹ ਨਾਸ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕੁਝ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹੀ ਬਚੀਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਸੋਮਾ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਰੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਜੰਮਣਗੇ; ਅੱਗ ਤੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਰੋਕੋ। ਇਹ ਕੁਆਰੀ, ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣੀ ਹੈ। ਸੋਮਾ ਵੱਲੋਂ ਪਾਲੀ ਹੋਈ ਇਹ ਕੁਆਰੀ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇ।" “ਮੇਰੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਆਧੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇਗਾ—ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਕ੍ਸ਼। ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਾੜੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।” ਸੋਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਦਸੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਛਾ-ਬਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ—ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਕ੍ਸ਼। ਦਕ੍ਸ਼, ਜੋ ਸੋਮਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਜੰਮੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੋਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਮਨੋਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਫਿਰ ਸੰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ। ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਅਚਲ ਤੇ ਚਲ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਸਭ ਮਨੋਂ ਰਚੇ; ਫਿਰ ਔਰਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸ ਧੀਆਂ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ, ਤੇ ਸੱਤੀ ਚੰਨ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਅਰਿਸ਼੍ਟਨੇਮੀ ਨੂੰ, ਦੋ ਬਾਹੁਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਦੋ ਅੰਗੀਰਸ ਨੂੰ, ਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼੍ਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਇੱਥੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਤੇ ਛੇਵੀਂ ਮਨਵੰਤਰੀ, ਅਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ, ਸੱਤਵੇਂ ਜੀਵ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਵਿਰਾਮ ਵਰਣਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਪੰਛੀ, ਪਸ਼ੂ, ਸੱਪ, ਦਾਨਵ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਸੰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਜੰਮਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇੱਛਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ; ਹੁਣ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਵਾਪਸ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ? ਹੇ ਸੁਤ ਜੀ, ਇਹ ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਮਝਾਓ ਕਿ ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੌਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਉਹਦੇ ਸਸੁਰ ਬਣੇ? ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲਯ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਭ—ਦਕ੍ਸ਼ ਆਦਿਕ—ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਤੇ ਲੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਭੁਲਾਏ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਨਾ ਛੋਟਾ; ਤਪ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਹੀ ਸਬਬ ਸੀ।