ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਧਾਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਬੜੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਜਾਤੀ-ਧਰਮ ਗਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਿਵਾਇਤੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਹਿੰਸਾ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ, ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ, ਵਪਾਰ, ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ, ਕਿਸੇ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਗੁਪਤ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਝੂਠੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਚਰਨ ਮਾੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਤਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਝੂਠੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਪਖੰਡੀ ਹਨ, ਧੋਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਵਾਚਨਾ ਵੇਚਦੇ ਹਨ, ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਭਰਮ ਵਿਚ ਲਾਭ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੇਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਲੱਗ ਰੱਖੇ ਜਾਣ। ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੇਦ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਲਾਭ ਗਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦਾਨ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪੁੰਨ ਗਵਾ ਲੈਂਦਾ। ਜੋ ਪੈਸੇ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਖਰੀਦ-ਵਿਕਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਇਹ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹਨ; ਇਹ ਵਪਾਰ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਪਾਪ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਵੇਦਾਂ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਾਸਤਿਕ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਅਯੋਗ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਨਾ ਦੇਵਤਾ, ਨਾ ਮਹਿਮਾਨ ਲਈ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਿਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਰਾਖਸ਼ਸ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਧਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਸਮੇਂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਜਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਚੋਰ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਯਜਨਕਾਰੀ, ਇਹ ਵੀ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਜੋ ਸੂਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਂਦੇ, ਜਾਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਬਚੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਨਾਰੀ, ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਂ ਅਨੁਪਵੇਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਜਲਦੀ ਜਾਂ ਭਰਮ ਵਿਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਬਚੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਘੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਚੇਲੇ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਜੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋਣ, ਬਚਾ ਹੋਇਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ, ਜੜਾਂ, ਫਲਾਂ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਭੋਜਨ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਭੋਜਨ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਗਈ, ਪਿਤਰਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦ ਤਕ ਸੰਯਮੀ ਲੋਕ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਾਨ, ਲੈਣਾ, ਹਵਨ, ਖਾਣਾ, ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇਣ—all ਇਹ ਕੰਮ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਅਸੁਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੰਮ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਪਾਣੀ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਸਮੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਮੁੰਡਾ ਹੋਵੇ, ਜਟਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੇਸਰੀ ਚੋਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ; ਉੱਤਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਚੋਟੀ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦਿਓ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਰ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲਗੇ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸਦਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ; ਉਹ ਜਗਤ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਤਵ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ Ṛg Veda ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਜਾਣਦਾ; ਜੋ Yajur Veda ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਯਜਨ ਜਾਣਦਾ; ਜੋ Sāma Veda ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਦਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਦਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਵਿਵਰਣਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸੁਵਰਗਯੋਗ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਅਖ਼ੂਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਹਵਾਈ ਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਸਮੇਂ ਕਪੜੇ (ਭਾਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ) ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਵੱਧ ਧਨ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪਾਊਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਸਮੇਂ ਜਨੇਊ ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਨੀ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਧਾਤੂ ਦਾ ਘੜਾ ਦਿੰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਧੂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪਹੀਏ ਨਾਲ ਘੜਾ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਗਾਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਪੂਰਾ ਬਿਸਤਰਾ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਸਮੇਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉੱਤਮ ਮਹਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬਿਸਤਰਿਆਂ, ਕੁਰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਘਰ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਸੁਵਰਗ ਦੇ ਉੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਮੋਤੀ, ਬੇਰਿਲ ਦੇ ਕਪੜੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨ, ਅਤੇ ਦਸ-ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਚਮਕਦਾਰ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਇੱਛਾ-ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ-ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸੋਚ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਮਹਲ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਮ ਕੁਆਰੀਆਂ, ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਮਨਮੋਹਣ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧਾਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।