ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰਾਧ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹੀ ਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸ੍ਰਾਧ ਦੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸ੍ਰਾਧ ਸਮੇਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਪੜ੍ਹਾਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇ ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਦਯਾਲੂ ਅਤੇ ਧਰਮਕਾਰੀ ਹਨ। ਜੰਗਲਵਾਸੀ ਜਾਂ ਵਾਲਖਿਲਯਾ ਤਪਸਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜੰਗਲਵਾਸੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਪੜ੍ਹਾਏ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੰਗਲਵਾਸੀ ਦੁਆਰਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਾਲਖਿਲਯਾ ਦੁਆਰਾ ਇੰਦਰ। ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ, ਝੂਠੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ। ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਾਧ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਭੁੱਖਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਰਹਿਤ ਜਾਂ ਝੂਠਾ ਤਿਆਗੀ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਪੁਰਖਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰਾਧ ਸਮੇਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗੋ: ਵਿਅਰਥ ਮੂੰਡੇ ਹੋਏ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਚੀਰ-ਚੀਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਦਈ, ਵਿਅਕਤੀਪੂਰਨ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਸਮੇਂ ਗਾਇਕ, ਨਾਚਣ ਵਾਲੇ, ਅਭਿਨੇਤਾ, ਵੈਦਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ, ਅਤੇ ਜੋ ਦਿਵਯ ਕਥਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਤਿਆਗੋ। ਦੋਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ੍ਰਾਧ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੰਜਿਤ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਵਰਨ-ਧਰਮ ਗਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਰਿਵਾਜ ਨੂੰ ਪੁਰਖਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ, ਮਾਰਨਾ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਰੋਕਣਾ, ਖੇਤੀ, ਵਪਾਰ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣਾ, ਅ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਜਾਂ ਗੁਪਤ ਕੰਮ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਹੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਪਰ ਝੂਠੀ ਨੀਅਤ ਜਾਂ ਮੰਦ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਤਿਤ ਜਨਮ-ਦੁਆਰਾ ਹਨ। ਜੋ ਝੂਠੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਦੋਖੀ, ਧੋਖਾਬਾਜ਼ ਹਨ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗੋ। ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਪਾਠ ਕਰਾਏ, ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਮੋਹ ਨਾਲ ਲਾਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਵੈਦ ਵੇਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸ੍ਰਾਧ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹਨ। ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਕਿਰਾਏਦਾਰੀ ਨਹੀਂ; ਜਿਹੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੈਦ ਦਾ ਫਲ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਗਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਾਨੀ ਆਪਣਾ ਪੂਣ। ਜੋ ਕਿਰਾਏ ‘ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਸ੍ਰਾਧ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਖਰੀਦ-ਵਿਕਰੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹਨ; ਇਹ ਵੈਸ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਪਾਪ। ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੈਦਾਂ ਤੋਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਉਦੇਸ਼ ਯਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ੍ਰਾਧ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਸਤਿਕ ਦੋ-ਜਨਮ ਵਾਲਾ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਭੋਜਨ ਪਕਾਉਂਦਾ, ਨਾ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਅਤਿਥੀ ਲਈ, ਉਹ, ਪਤਿਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਰਾਕਸ਼ਸ, ਸ੍ਰਾਧ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਧਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ੍ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਜੋ ਵਰਨ ਜਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚੋਰ, ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਯਜਕ, ਇਹ ਸ੍ਰਾਧ ਨੂੰ ਪੁਰਖਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸੂਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਦੋ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੋਂ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਹੱਥੋਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਪਿਤਰ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਦੇ। ਸ੍ਰਾਧ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ, ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਂ ਅ-ਉਪਨਯਨਿਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਅਜਾਣੇ ਜਾਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਤਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਸ੍ਰਾਧ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭਾਗ, ਮੱਖਣ ਜਾਂ ਦਹੀਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿਰਫ਼ ਚੇਲੇ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਸ੍ਰਾਧ ਸਮੇਂ, ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਅ-ਬਚੇ ਹੋਏ ਪਦਾਰਥ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਫੁੱਲ, ਜੜਾਂ, ਫਲ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਭੋਜਨ ਸਿਰੋਤਮ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਭੋਜਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮ ਹੈ, ਪਿਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਬਦ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਾਨ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਹਵਨ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਅਰਪਣ—ਇਹ ਸਭ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀਆਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਸ੍ਰਾਧ ਸਮੇਂ, ਮੂੰਡੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਜਾਂ ਗੇਰੂਏ ਚੋਲਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ; ਯਤਨ ਕਰਕੇ, ਸ੍ਰਾਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਓ ਜੋ ਚੋਟੀ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਹਨ। ਜੋ ਵਚਨ-ਨਿਸ਼ਠ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਦੇਵਤਾ-ਭਗਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਆਪਕ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਤੀ ਅਤੇ ਅਨਸਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਲਾਭ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਿਗਵੈਦ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਯਜੁਰਵੈਦ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਜਨਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸਾਮਵੈਦ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਦਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਮਪਤੀ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਸਵਰਗੀਕ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਖੂਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦਿਵਯ ਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ੍ਰਾਧ ਸਮੇਂ ਕਪੜੇ—even ਉਪਯੋਗ ਕੀਤੇ—ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।