ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਫਲਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭਗਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਧ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜਾਪ, ਦਾਨ, ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਲਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ 'ਚ ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕੁਮਾਰਧਾਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਆਸਨ ਜਾਂ ਵਾਹਨ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਸ਼ਯਪ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਕਾਲਸਰਪੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਅਟੱਲ ਪੁੰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰੇ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਧ ਵੀ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਆਮ ਅੱਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਾਫ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਤੇ ਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਵਾਸ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ-ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਦੁਸਟਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਸਰਪਾਂ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਧਰਮ ਤੁਰੰਤ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਦਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਉਦਾਹਰਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਹਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਗੀਰਥੀ ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਅਟੱਲਤਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਾਲੰਜਰ, ਦਸ਼ਾਰਣਾ, ਨੈਮਿਸ਼, ਕੁਰੁਜੰਗਲ ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼੍ਰਾਧ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਦਾਨ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੌਹਿਤਯ, ਵੈਤਰਨੀ ਜਾਂ ਸਵਰਨਵੇਦੀ 'ਤੇ ਤਪ, ਦਾਨ, ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪੁੰਨ ਕੰਮ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਗਯਾ, ਧਰਮਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਭੀ ਪੁੰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਉਹ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ। ਗਯਾ ਤੇ ਗ੍ਰਿਧਰਕੂਟ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬਰਫ ਪੈਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਤੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਫ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪੂਰੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਨੇ ਕਿ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇਰੇ ਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡੁਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਤੁਰੰਤ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੋਲਣ ਵਾਲੇ ਤਰਾਜੂ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਉੱਪਰ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਪਾਅ ਵਿੱਚ, ਪਵਮੰਡਲ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਸਰੋਵਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਧ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ 'ਤੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਈ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨ ਰੱਖੇ। ਇੱਥੇ, ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਛਲਕੁਤੀ ਖਾਲ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਫਣੀ ਸਰਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਕਨਕਨੰਦੀ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੰਝਰ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਧ ਅਟੱਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ ਖੜਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਥੋਂ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ, ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਖੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ: ਜੋ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਸੋਮ ਦੇ ਪੈਰ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਂਗ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚਮਕਦੀ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਜਾਮਬੂਨਾਦ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉੱਥੋਂ ਨਦੀ ਮੁੜ ਪੂਰਬੀ ਤੇ ਆਖਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਮਾਨਸਾ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਿਮਵਤ ਪਰਬਤ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਧ ਅਨੰਤ ਲਾਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੱਸ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੇ ਦੱਸ ਉੱਤਰਜਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਮਵਤ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ, ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਘਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਉਤਪਤੀ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਗੌਸ਼ਾਲਾਵਾਂ, ਸੰਗਮਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ; ਜਿੱਥੇ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਹੋਵੇ, ਗੋਮਯ ਲਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਇਕਾਂਤ ਘਰ ਹੋਣ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।