ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤਰਾਜੂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਪਰਖਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਰਾਜੂ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਫਲ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਯੋਗਾ ਅਤੇ ਗੰਧਕਾਲੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਵੇਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡੇਗਾ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗਾ। ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਛੋਦਕਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਛੋਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਾਰਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਮੱਛੀ ਦੀ ਕੋਖ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਕਰਿਆ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਮਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਥੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਫਲਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਵਿਆਮਾ ਦੀ ਉੱਚਾਈ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਤੀਰਥ—ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਦਾ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੇ। ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨੰਦਾ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਉਹ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸ ਲਈ ਇਥੇ ਮਹਾਨ ਆਸਥਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੱਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਮਾ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ, ਧੁੰਦ ਵਰਗਾ ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ ਵਿਅਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਮਾ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਕਾਦਰਵਤੀ, ਸ਼ਾਂਡਿਲਯ ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਦੀ ਗੁਫਾ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਜਾਪ, ਦਾਨ, ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁੰਨਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂਭਗਤ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਉੱਤਮ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਮਾਰਧਾਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਧਾਰ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਆਸਨ ਜਾਂ ਵਾਹਨ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਸ਼ਯਪ ਜੀ ਦਾ ਮਹਾਤੀਰਥ ਕਾਲਸਰਪੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪੁੰਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵੀ ਅਮਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਤੇ ਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਨਿਵਾਸ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਪਤਾਂ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਪੀਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਸਪਤਾਂ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਦੋ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਅਤੇ ਦੈਵਦਾਰੁ ਅਰਣਿ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਾਪ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਭਾਗੀਰਥੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ 'ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਫਲ ਸਦਾ ਉਪਲਬਧ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਲੰਜਰ, ਦਸ਼ਾਰਣਾ, ਨੈਮਿਸ਼, ਕੁਰੂਜੰਗਲ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਸ਼ਹਿਰ—ਇਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਨੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੌਹਿਤਯ, ਵੈਤਰਨੀ ਜਾਂ ਸਵਰਨਵੇਦੀ 'ਤੇ ਤਪ, ਦਾਨ, ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁੰਨਕਰਮ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਗਯਾ, ਧਰਮਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਰੋਵਰ 'ਤੇ—even ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਕੀਤੇ ਪੁੰਨਕਰਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਯਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਧਰਕੂਟ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਰਫ਼ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਭਰਤ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਤੰਗ ਮੁਨੀ ਦੀ ਪੈਰੀਂ ਦੀ ਛਾਪ ਸਿੱਧੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਜਗਤ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਵਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਡੁਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਇਥੇ ਤਰਾਜੂ, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਉੱਠਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ, ਪਵਮੰਡਲ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਮਹਾ ਸਰੋਵਰ ਕੌਸ਼ਿਕੀ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ 'ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ। ਇਥੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਹਾਨ ਫਣੀਧਰ ਸਪਤਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਨਕਨੰਦੀ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਖੁੱਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਮਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਰਿਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਥੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਸਤਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਸਿੱਧ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਉੱਤਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਅਸਚਰਜਮਈ ਨਗਰੀ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਚਰਜ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਏ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ, ਗੰਗਾ ਜੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਸੋਮ ਦੇ ਪੈਰ ਤੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਤਰੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਜੋ ਜਾਮਬੂਨਾਦ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਦੁਆਰ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਨਦੀ ਮੁੜ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।