ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਯਜਨ ਸਤੰਭ ਚਮਕਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਤੰਭਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭੇਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਖੂਟ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੋਈ ਅਮਰ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਅਮਾਵੱਸ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਅਮਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰ-ਰਿਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਜਿੱਥੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਿਅਾਸ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਕਸ਼ੇਤਰ—ਇਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਅਮਰ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਓਮਕਾਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਕੇ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਮੈਨਾਕ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਮੁੱਢ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਗਰਮ, ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਮਾਫੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਯਮੁਨਾ, ਜੋ ਧਰਮਰਾਜ ਯਮ ਦੀ ਭੈਣ ਤੇ ਮਾਰਤੰਡ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਧ ਅਮਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹੀ ਕੋਈ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਸ਼੍ਰਾਧ, ਪਾਠ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਥੰਮ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ; ਅੱਜ ਵੀ ਉਥੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਦਰੱਖਤ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਰਾਜੂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਤੋਲਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਉੱਤੇ ਤੋਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਯੋਗਾ ਤੇ ਗੰਧਕਾਲੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਾਗ ਹੈ ਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਕ ਵੇਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇਗਾ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਅਾਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗਾ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਅਛੋਦਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਛੋਦਾ ਉੱਭਰੀ ਸੀ; ਉਹ ਵਾਰਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਮਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉੱਥੇ ਜੋਗ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਵਿਅਾਮ ਦੀ ਉੱਚਾਈ, ਵਿਅਾਸ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰੇ, ਉਹ ਅੰਤਹੀਣ ਤੇ ਅਮਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਿਧਾਂ ਦੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ; ਨੰਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਾਲੇ ਵੇਦੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਸਿਧਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਵੱਡੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਥਾਂ ਬਣਾਇਆ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਉਥੇ ਦਿਵਿਆ ਜਲ, ਧੁੰਦ ਵਾਂਗ, ਉਮਾ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਮਾ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਮਹਾਨ ਨਿਵਾਸ, ਕਾਦਰਵਤੀ, ਸ਼ਾਂਡਿਲਯ ਤੇ ਵਾਮਨ ਦੀ ਗੁਫਾ—ਇਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਧ ਸਦਾ ਲਈ ਅਮਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪਾਠ, ਦਾਨ, ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਲਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉਹੀ ਉੱਚੇ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੁਮਾਰਧਾਰਾ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਆਸਨ ਜਾਂ ਵਾਹਨ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਸ਼ਯਪ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਕਾਲਸਰਪੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਜੋ ਅਮਰ ਪੁੰਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰੇ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਧ ਵੀ ਅਮਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਮ ਆਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਾਫ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਹੀ ਉਹ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਅਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਤੇ ਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਹੈ; ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਭੇਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਾਪੀਆਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ; ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਸੱਪਾਂ ਕਰਕੇ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਧਰਮ ਸਿੱਧਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਦਾਰੂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਉਦਾਹਰਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਾਪ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਭਾਗੀਰਥੀ ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਅਮਰਤਾ ਸਦਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਕਾਲੰਜਰ, ਦਸ਼ਾਰਣਾ, ਨੈਮੀਸ਼, ਕੁਰੁਜੰਗਲ ਤੇ ਕਾਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼੍ਰਾਧ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉੱਥੇ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਅੰਤਹੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਹਿਤਯਾ, ਵੈਤਰਣੀ, ਜਾਂ ਸਵਰਨਵੇਦੀ ਤੇ ਜੇਕਰ ਤਪ, ਦਾਨ, ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਲਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਗਯਾ, ਧਰਮਪ੍ਰਸ਼ਠ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭਲਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਗਯਾ ਤੇ ਗ੍ਰਿਧਰਕੂਟ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਧ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬਰਫ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਭਰਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਮਤੰਗ ਦਾ ਪੈਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਫ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਜਗਤ ਲਈ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਡੁ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ ਸਿੱਧਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤਰਾਜੂ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ, ਪਵਮੰਡਲ ਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ; ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਧ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਡਪ੍ਰਸ਼ਠ ਤੇ, ਮਾਹਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਤੇ ਲੰਬੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ, ਸਰੋਵਰ, ਪਹਾੜ, ਤੇ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਧ, ਤਪ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਅਮਰਤਾ, ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।