ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਵੈਨਯ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੋੜਿਆ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਆਪ ਕਰਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, "ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਾਲਕ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ: ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰ, ਤੂੰ ਇਹ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਬਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਵੱਡਾ ਉਪਾਏ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰਾਂਗੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਛਾ (ਕਲੱਫ) ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਕਾਂ; ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਬਣਾਓ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਹਰ ਥਾਂ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੈਨਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਪੁਰਾਣੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਕੁਦਰਤਿ ਤੋਂ ਉੱਚ-ਨੀਵੀਂ ਸੀ; ਉਹਦੇ ਸਮਤਲ ਤੇ ਅਸਮਤਲ ਹਿੱਸੇ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਅਸਮਤਲ ਸੀ, ਉਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਸੀ, ਨਾ ਫਸਲਾਂ, ਨਾ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ, ਨਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਨਾ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗ; ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਸੀ। ਪਰ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਸਮਤਲ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ; ਵੈਨਯ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ। ਵੱਡੇ ਜਤਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੀ ਪੌਦੇ ਖੋ ਬੈਠਾ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਪૃਥੁ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹਰੇ ਪਿਆਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦੁਹਿਆ। ਪૃਥੁ ਵੈਨਯ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਦੁਹਿਆ; ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਲਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਲੋਕ ਸਦਾ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ; ਉਥੇ ਸੋਮ ਵੱਛਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਦੁਹਣ ਵਾਲਾ। ਪਿਆਲਾ ਵੈਦਿਕ ਛੰਦ (ਗਾਯਤਰੀ ਆਦਿ) ਸਨ; ਦੁੱਧ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਅਮਰ ਬ੍ਰਹਮ ਸੀ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਿਆਲੇ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੁਹਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦੁਹਿਆ; ਉਥੇ ਵਾਸੁਕੀ ਦੁਹਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਦਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਛੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਰਪਾਂ ਲਈ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਹਾਰ, ਚਲਣ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣਿਆ। ਫਿਰ, ਲੱਖ ਦੀ ਪਿਆਲੀ 'ਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਪੇ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਲਈ ਦੁਹਿਆ ਗਿਆ; ਵੈਸ਼ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਵੱਛਾ ਸੀ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਣ੍ਯਾਤਮਾ ਜੀਵ ਨਾਲ। ਜਤੁਨਭਾ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ, ਦੁਹਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਯਕਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁਹਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਯੁਕਤ ਕੁਬੇਰ ਸੀ। ਸਮਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਦੁਹਿਆ, ਖੋਪੜੀ ਨੂੰ ਪਿਆਲਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਲਿਆ; ਉਸ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮਲ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਬਣਾਇਆ, ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਵੱਛਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਦਾਰਥ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਹਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਉਹ ਗੰਧਰਵ ਰਾਜਾ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਈ; ਉਥੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨ ਨਿਕਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਿਮਾਵਤ ਵੱਛਾ ਸੀ, ਮੇਰੂ ਮਹਾ ਪਹਾੜ ਦੁਹਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਪਿਆਲਾ ਵੀ ਪਹਾੜ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ, ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਲਾ ਬਣਾਇਆ, ਦੁੱਧ ਕੱਟੇ ਤੇ ਉਗਦੇ ਟੋਣੇ ਸਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਊ ਸੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਲਕਸ਼ ਰੁੱਖ ਵੱਛਾ ਸੀ; ਧਰਤੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦੁਹਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਪਾਲਣਹਾਰ, ਉਤਪਾਦਕ, ਆਧਾਰ ਹੈ; ਪૃਥੁ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੁਹਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਉਹ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਤੇ ਗਰਭ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਦਨੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਵਸੁਧਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਧੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਈ, ਤਦ ਪૃਥਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਧਰਤੀ, ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ, ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਵੈਨਯ ਰਾਜਾ, ਇੰਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਤੇ ਪੂਜਨਯੋਗ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੈਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ, ਪૃਥੁ ਨੂੰ ਹੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ালী ਪૃਥੁ ਵੈਨਯ, ਅਣਦੇਖਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਕਰਤਾਰ ਪೃਥੁ ਹੀ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਧਾ, ਪૃਥੁ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੈਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਪૃਥੁ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦਾਤਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਵੱਛੇ, ਦੁਹਣ ਵਾਲੇ, ਦੁੱਧ, ਤੇ ਪਿਆਲੇ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।