ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਇੰਝ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸਦੀਵੀ ਅੱਗ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁੰਡਰੀਕ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਜਾਂਦਿਆਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੁੰਡਰੀਕ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ 'ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਧੂ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪੰਜਨਦ 'ਤੇ, ਉਥੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫਿਰ, ਮੰਡਵਾ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਤ ਸਰੋਵਰਾਂ 'ਤੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਨਸਾ 'ਤੇ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਕੂਟ, ਵੰਦਾ, ਗਿਰਾਉ, ਤ੍ਰਿਰਾਉ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਕਕੁਡ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਵੱਡੇ ਵੇਦਿਕ ਮੰਡਪ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ 'ਚ ਡਿੱਗਮੱਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਾਤਵੇਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਅੱਗ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ। ਉਥੇ ਕੀਤੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਕਰਮ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਮਰ ਪੁੰਨ ਮਿਲੇ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਜਿਹੜਾ ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚਲੇ ਵੈਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ, ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗਏ ਸਨ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਉਥੇ ਮੰਦਬੁਧੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਉਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਯਜਨ ਸਥੰਭ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਥੇ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤਾਕਤ ਲਈ, ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਨਿਵਾਸ 'ਚ ਅਮਰ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਧ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ। ਫਿਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਚ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਰਵਣ 'ਤੇ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਵਿਅਾਸ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਕਸ਼ੇਤਰ 'ਤੇ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਮਰ ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਓਂਕਾਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਥੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਮੈਨਾਕ ਪਹਾੜ ਤੇ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸਰੋਤ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਤੇ ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਯਮੁਨਾ, ਜੋ ਧਰਮਰਾਜ ਯਮ ਦੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਮਾਰਤੰਡ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਅਮਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਝੀਲ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਸ਼੍ਰਾਧ, ਜਪ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਥੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਖੰਭ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ; ਅੱਜ ਵੀ ਉਥੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਦਰਖ਼ਤ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਤਰਾਜੂ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ 'ਤੇ ਤੋਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਫਲ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਯੋਗਾ ਅਤੇ ਗੰਧਕਾਲੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਚੌਥੀ ਭਾਗੀ ਹੈ ਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਕ ਵੇਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡ ਦੇਣਗੇ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਅਾਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣਗੇ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਅਛੋਡਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਛੋਡਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ; ਉਹ ਵਾਰਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਤਕਰਮੀ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਮਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਥੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਫਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਵਿਆਮਾ ਦੀ ਉੱਚਾਈ, ਅਤੇ ਵਿਅਾਸ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਥੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤਹਿਨ ਤੇ ਅਮਰ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ ਆਬਾਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਲੀਨ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ; ਨੰਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਵੇਦਿਕ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬੜਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮਹਾਨ ਨਿਵਾਸ 'ਚ, ਗਿਆਨੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਥਾਂ ਬਣਾਇਆ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ 'ਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਉਥੇ ਦਿਵਯ ਜਲ, ਧੁੰਦ ਵਾਂਗ, ਉਮਾ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਮਾ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਮਹਾਨ ਨਿਵਾਸ, ਕਾਦਰਵਤੀ, ਸ਼ਾਂਡਿਲਯਾ, ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਦੀ ਗੁਫਾ—ਇਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਧ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਮਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ, ਉਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਪ, ਦਾਨ, ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪੁੰਨ ਕੰਮ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸੋ ਸਾਲ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਕੁਮਾਰਧਾਰਾ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਜੋ ਵੀ ਸੀਟ ਜਾਂ ਵਾਹਨ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਸ਼ਯਪ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਕਾਲਸਰਪੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਮਰ ਪੁੰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਧ ਵੀ ਅਮਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਆਮ ਅੱਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਾਫ ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਅਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਸੰਕੇਤ ਤੇ ਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਤਕਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਭੋਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੁਸਟਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਸਰਪਾਂ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਧਰਮ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੇਵਦਾਰੁ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਹੀ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਾਪ ਹਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਭਾਗੀਰਥੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ 'ਤੇ, ਅਮਰਤਾ ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਅਮਰ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।