ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੱਥਰਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਰਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਕਦੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਵਿਚ ਫਰਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨੇਕ ਬੰਦੇ ਪਾਪ ਦੀ ਧਾਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਸਗੋਂ ਪੁੰਨ ਦੀ ਧਾਰ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕ, ਜੋ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਧਾਰ ਸਾਫ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੌਸ਼ਲਾ ਦੇ ਮਤੰਗ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਮਾਰ-ਕੋਸ਼ਲਾ ਦੇ ਘਾਟ, ਰੱਖਿਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸੁਫੈਦ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਾਂਡਰਕਾ ਜੰਗਲ—all ਇਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੁੱਲ ਹੈ। ਵਿਮਲਾ ਤੇ ਵਿਪਾਪਾ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਭੀਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਗ੍ਰਿਧ੍ਰ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਜੰਬੂ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਤ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ, ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਅਸੀਤ ਦੀ ਥਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਮਰ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੂੰਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਆ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਿਆਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅਮਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਹਰੇਕ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਤਵੇਦਾ, ਉੱਥੇ ਪੱਥਰ, ਅੱਗ ਦਾ ਸਦਾ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸੁਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਅੱਗ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦਸ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਹ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਾ ਦੇ ਘਾਟਾਂ ਉੱਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹਯਸ਼ੀਰਾ ਨਾਮਕ ਘਾਟ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਤੁਰੰਤ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਅਮਰ ਹਨ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਸੁਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ, ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਸਦਾ ਅਮਰ ਹਨ। ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹਰੇਕ ਦਾਨ ਅਮਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਉੱਥੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਉੱਥੇ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਿਵ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਹਨ। ਉੱਜੰਤਾ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਪੋਤਕਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਸ਼ਪਸਾਹਵਯਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੰਜਵਾਂ ਵੇਦ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਵੀ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਦਾ ਦੀ ਅੱਗ। ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਮਹਾਤੀਰਥ ਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ ਤੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਧੂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਪੰਜਨਦ ਤੇ, ਉੱਥੇ ਪੁੰਨ ਅਥਾਹ ਹੈ; ਮੰਡਵਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਤ ਝੀਲਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਨਸਾ ਤੇ, ਅਤੇ ਮਹਾਕੂਟ, ਵੰਦਾ, ਗਿਰਾਉ, ਤ੍ਰਿਰਉ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਕਕੁਡਾ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਝ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਉੱਤੇ ਅਡਿੱਠ ਹਨ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਜਾਤਵੇਦਾ ਨਾਮਕ ਪੱਥਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਅੱਗ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਤੇ ਹੋਮ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਰਹਿ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਮਰ ਪੁੰਨ ਮਿਲੇ। ਚਾਹੇ ਕਾਮਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਸੁਵਰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੁਰੰਤ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ, ਸਾਰੇ ਵੈਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਦਿੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੈਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ; ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨੰਦੀ ਤੇ ਸਿੱਧ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਦਾ ਰੂਪ ਉੱਥੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਯਜਨ ਸਤੰਭ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ ਸੁਵਰਗ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਥਾਹ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤਾਕਤ ਲਈ, ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਅਮਰ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਰਾਤ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ, ਅਸਲ ਪੁੱਤਰ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਵਣ ਤੇ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵਿਆਸ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ—ਅਮਰ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਓਂਕਾਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮੈਨਾਕਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੀ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੇ, ਇਨਸਾਨ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮਵਤੀ ਯਮ ਦੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਮਾਰਤੰਡ ਦੀ ਧੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਅਮਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ, ਜਪ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਖੰਭੇ ਵਾਂਗ ਅਡਿੱਠ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ; ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ, ਪਹਾੜ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ, ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਮਰ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਲਈ ਮਹਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।