ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਚੰਦਨ ਦੇ ਵਿਰਖ ਤੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮਿੱਠਾ ਸੁਆਦ ਮਿਲਿਆ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਦੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਤਾਮਰਵਰਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਔਰਤ ਵੱਡੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਠੋਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਮੋਤੀ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਮੋਤੀ ਵੀ ਉੱਪਜਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪਾਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਮੋਤੀ ਮਿਲੇ ਹੋਣ, ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਮੋਤੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਤੀਰਥ, ਕਾਵੇਰੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਸਥਾਨ, ਅਖੰਡ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਲ, ਸ਼੍ਰੀਪर्वਤ ਅਤੇ ਵੈਕ੍ਰਿਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਉਥੇ ਓਸ਼ਿਰਾ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਲਾਸ਼, ਖਦਿਰ, ਬਿਲਵ, ਪਲੱਖ, ਅਸ਼ਵੱਥ ਅਤੇ ਵਿਕੰਕਟ ਰੁੱਖ ਇਕੱਠੇ ਉੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਯਜਨਾ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਰਮ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਫਲਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀ ਨਰਮਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮਪੁੱਤਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮਥਰਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜੀਵ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪਾਪ ਦੀ ਧਾਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਸਗੋਂ ਪੁੰਨ ਦੀ ਧਾਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਪੁੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਾਰ ਸਾਫ ਹੈ। ਕੌਸ਼ਲਾ ਵਿੱਚ ਮਤੰਗ ਸਰੋਵਰ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਮਾਰ-ਕੌਸਲਾ ਦੇ ਘਾਟ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਘੇਰੇ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਪਾਂਡਰਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਵਿਮਲਾ ਤੇ ਵਿਪਾਪਾ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਭਿਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਗ੍ਰਿਧ੍ਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜੰਬੂ ਮਾਰਗ ਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਤ ਜੋਗ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੀਰਥ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਿਕਾ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਵਰਿਸ਼ਾ ਨਾਮ ਦਾ ਕੁਆਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਦਾ ਜੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਫਲ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਉਥੇ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਾਤਵੇਦ ਪਥਰ, ਜੋ ਅਗਨਿ ਦਾ ਸਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਥੇ ਅਗਨਿ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਅਗਨਿ ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਕੁਝ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਅਤੇ ਪੰਜਾਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ, ਉਥੇ ਕੀਤੇ ਜਾਪ, ਹਵਨ ਤੇ austerity ਵੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਯਸ਼ੀਰ ਨਾਮ ਦਾ ਘਾਟ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਧ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਕੀਤੇ ਸ਼੍ਰਾਧ, ਜਪ, ਹੋਮ ਤੇ ਤਪ ਸਭ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ। ਉੱਚੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਕੁਝ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਉਥੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਰਹੇ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਜੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਉਥੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਫਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਸ਼ਿਵ ਸਰੋਵਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਵਿਅਾਸ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਜ੍ਜੰਤ ਪਹਾੜ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਹੈ। ਕਾਪੋਤਕ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਸ਼ਪਸਾਹ੍ਵਯਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੰਜਵਾਂ ਵੇਦ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਦੋਜਾਤੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਨਿ ਸਦਾ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁੰਡਰੀਕ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਧੂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਪੰਜਨਦ ਉੱਤੇ ਅਖੰਡ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੰਡਵਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਤ ਸਰੋਵਰਾਂ ਤੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਸਾ ਉੱਤੇ, ਮਹਾਕੂਟ, ਵੰਦਾ, ਗਿਰਾਉ, ਤ੍ਰਿਰਾਉ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਕਕੁਡ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਜਾ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਵੇਦਿਕ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਹਨ, ਉਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਜਾਤਵੇਦ ਨਾਮ ਦਾ ਪੱਥਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੀ ਅਗਨਿ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਥੇ ਕੀਤੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਤੇ ਅਗਨਿ ਕਾਰਜ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਜੋ ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਾਨ ਸਵਰਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਰੰਤ ਵਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਵੈਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਸਥਾਨ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨੰਦੀ ਤੇ ਸਿੱਧ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।