ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਸੀਮੇ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੋਲ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਲਾਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਇਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ਼ਨਾਸ ਨੇ ਵੀ ਇਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈ। ਜੋ ਲੋਕ ਅਮਰਕੰਟਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਨ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਮਰਕੰਟਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮਹੇਂਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਧ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਿਲਵ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਲੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਪਤਗੋਦਾਵਰ ਅਤੇ ਗੋਕਰਣ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਾਪ ਧੋਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵ, ਨੇ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੋਕਰਣ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਥਾਂ ਅਨਾਸਥਾਵਾਦੀਆਂ ਲਈ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ: ਜੇ ਕੋਈ ਅਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਵਾਸ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਚੰਨਣ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੇ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਤਾਮ੍ਰਵਰਨੀ ਨਦੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀ ਥਕਾਵਟ ਸਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਠੋਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਂਪਾਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੰਖ ਮਣੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਪਾਣੀ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਮੋਤੀ, ਜਦ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਪੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਕਾਵੇਰੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਉੱਤੇ, ਅੱਖੁੱਟ ਥਾਂ ਤੇ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਪਵਰਤ ਅਤੇ ਵੈਕ੍ਰਿਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਓਸ਼ਿਰਾ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖ ਇਕੱਠੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਪਲਾਸ਼ਾ, ਖਦੀਰਾ, ਬਿਲਵਾ, ਪਲਕਸ਼ਾ, ਅਸ਼੍ਵਤਥਾ ਅਤੇ ਵਿਕੰਕਟਾ—ਇਹ ਚਕ੍ਰ ਯਜ੍ਯ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਜਲਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰੀ ਨਰਮਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ; ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਥਰਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਰਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਜੀਵ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾਪ ਦੀ ਧਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂੰਯ ਦੀ ਧਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਥਾਂ, ਕੁਝ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਪ ਦੀ ਧਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ; ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਧਾਰ ਸਾਫ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਮਤੰਗ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਮਾਰ-ਕੋਸ਼ਲ ਦੇ ਘਾਟ, ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਘੇਰੀ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਪਾਂਡੂ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਅਤੇ ਪਾਂਡਰਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਵਿਮਲਾ ਅਤੇ ਵਿਪਾਪਾ ਵਿੱਚ, ਨਿਡਰਤਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਭੀਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਗ੍ਰਿਧ੍ਰ ਚੋਟੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਬੂ ਪਥ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਖੁੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਤ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਝ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਦੇਵਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਚੰਗਾ ਕੁਆਂ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਫਲ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਟਾਵੇਦ, ਉੱਥੇ ਦਾ ਪੱਥਰ, ਅਗਨੀ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਅੱਗ ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸਭ ਕੁਝ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਾਂ ਦੇ ਘਾਟ ਤੇ, ਪੰਜਾਹ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਾਂ ਦੇ ਘਾਟ ਤੇ, ਉਥੇ ਕੀਤੇ ਯਗਿਆਂ ਦਾ ਫਲ ਵਰਨਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹਯਸ਼ੀਰ ਨਾਮਕ ਘਾਟ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਸ਼੍ਰਾਧ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਥੇ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਧ, ਪਾਠ, ਹੋਮ ਤੇ ਤਪ, ਸਭ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ। ਉੱਚੀ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਸਭ ਕੁਝ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਉੱਥੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਰਹੇ। ਉਹ ਥਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਮਾਨਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਜੇ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ‘ਸ਼ਿਵ’ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਵਿਆਸ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਉੱਜੰਤਾ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਹੈ; ਕਾਪੋਤਕ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਸ਼ਪਸਾਹ੍ਵਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹੈ; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੰਜਵਾਂ ਵੇਦ ਰਚਿਆ ਸੀ।