ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਝੀਣੇ ਮਨ ਵਾਲੀਏ, ਝੀਲਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ, ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਧ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਵਿਆਕੁਲਾਤਮਾ wandering ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਮਹਾਨ ਅੰਗਿਰਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬੜੀ ਹੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਨਾ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਦੈਤਿਆਂ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਹੈ; ਨਾ ਡਰ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਚੋਟੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲਯ ਦੀ ਅੱਗ। ਇਥੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਜੋ ਸੁਹਣੇ, ਸੁਗੰਧਤ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਦੇ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦੱਖਣੀ ਨਰਮਦਾ ਦਾ ਜਲ ਪੀ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਥੇ, ਅੰਗਿਰਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਾ ਚੌਕੀਆਂ ਲਈ ਉੱਤਮ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸੌਪਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹਾਂ 'ਤੇ, ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਉਹ ਸ਼ਰਾਧ ਅਖੂਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਇਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਲਹਿਰ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰ ਲੱਗੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਥੇ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਾਵ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਮੇ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਗੋਲਾਕਾਰ ਸਰੋਵਰ ਹੈ ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ਼ਨਸ ਨੇ ਵੀ ਇਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈ। ਉਹ ਲੋਕ ਧੰਨ ਹਨ ਜੋ ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਿਤਰਭਕਤੀ ਨਾਲ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਮਰਕੰਟਕ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਸ਼ਰਾਧ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਬਿਲਵਾ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿਹੜਾ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਬੇਦਿੱਖ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਹੋਵੇ। ਸਪਤਗੋਦਾਵਰ ਅਤੇ ਗੋਕਰਣ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਾਪ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਥੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੋਕਰਣ ਵਿਖੇ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ: ਜੇ ਕੋਈ ਅਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ, ਜਿਸ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸਿਧ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਜਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤਾਮਰਵਰਨੀ ਦਰਿਆ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਿਆ ਦਾ ਜਲ, ਜਦ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਮੋਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਮੋਤੀ ਵੀ ਉੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਉਹ ਜਲ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਮੋਤੀ, ਜਦ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਤੀਰਥ, ਕਾਵੇਰੀ ਦੇ ਉਤਸ, ਸ਼੍ਰੀਪਹਾੜ ਅਤੇ ਵੈਕ੍ਰਿਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਮਰ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਓਸ਼ਿਰਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ—ਪਲਾਸ਼ਾ, ਖਦੀਰਾ, ਬਿਲਵਾ, ਪਲਕਸ਼ਾ, ਅਸ਼ਵੱਥ, ਵਿਕੰਕਟ—ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਥਾਂ ਯਜ੍ਯ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਰਮ, ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਨਰਮਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮਪਤ੍ਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕੀਤੇ ਦਾਨ ਅਖੁੱਟ ਹਨ। ਮਥਰਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਧ ਅਤੇ ਚਰਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਮਹਾਂਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਜੀਵ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਲੋਕ ਪਾਪ ਦੀ ਧਾਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਸਗੋਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਧਾਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਥਾਂ, ਕੁਝ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪਾਪ ਦੀ ਧਾਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਧਾਰ ਸਾਫ਼ ਹੈ। ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਮਤੰਗ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਮਾਰ-ਕੋਸ਼ਲ ਦੇ ਘਾਟ, ਰੱਖਿਆਕਾਰਾਂ ਦੀ ਘੇਰੀ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਪਾਂਡਰਕ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਵਿਮਲਾ, ਵਿਪਾਪਾ, ਭੈਭੀਤਿ ਦੇ ਮੂਲ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਿਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਗ੍ਰਿਧ੍ਰ ਚੋਟੀ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਬੂ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਤ ਜੋਗਾਚਾਰਯ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕੀਤੇ ਦਾਨ ਅਖੁੱਟ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਸੀਤ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕੀਤੇ ਦਾਨ ਅਮਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਿਕਾ ਵਿਖੇ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੁਆਂ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਧ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਥੇ ਜਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਜੋ ਇਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।