ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਾਸ਼ਾ, ਪੁਨਰਭਵ, ਬਰਹਣਾ ਅਤੇ ਉਪਬਰਹਣਾ—ਇਹ ਘਾਸਾਂ ਪੁਰਖ ਹਨ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਮੁੜ ਪੁਰਖ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਆਦਿ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਲਈ ਜਿਹੜਾ ਮੰਤ੍ਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਹੋਮ ਲਈ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਹੈ। ਸੋਮਾ, ਜੋ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਸਵਧਾ'—ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਨਮਨ। ਚਾਹੇ ਆਹੁਤੀ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰੀ ਲਾਭ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਰਿਵਾਜ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਲਾਉਣ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ। ਅੱਗੀ, ਜੋ ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਸਵਧਾ'—ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਨਮਨ। ਯਮ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਵੀ 'ਸਵਧਾ' ਕਹਿ ਕੇ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਨ ਹੋਮ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ ਵਿੱਚ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਅੱਗੀ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਮਾ ਨੂੰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਸਵਧਾ' ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਚਿਨ੍ਹ ਦੇ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਨਮਸਕਾਰ', ਛਿੜਕਾਅ, ਅੰਜਨ ਤੇ ਲੇਪ, ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਿਵਾਜ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਜਦੋਂ ਆਹੁਤੀ ਵਧੀਕ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲੋਅ ਬਿਨਾ ਧੂੰਏ ਦੇ ਝਿਲਮਿਲ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਆहुਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅੱਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਧੂੰਏ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ੰਤਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਅੱਗ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸੁੱਕੀ ਜਾਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਲੋਅ ਦੇ ਨਾਲ ਧੂੰਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅੱਗ ਯਜਨਾ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਅੱਗ ਦੀ ਗੰਧ ਮਾੜੀ, ਨੀਲੀ ਜਾਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਢ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇ ਅੱਗ ਦੀ ਲੋਅ, ਚੰਘੜੀ ਚੋਟੀ, ਘੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਚਿੱਪੀ ਅਤੇ ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਯਜਨਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦੀਵੀ ਪੂਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੁਰਖ ਅਭਿਨਾਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਉਦੁੰਬਰਾ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਘੜੇ, ਫਲ ਅਤੇ ਜਲਾਉਣ—ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿਧੀ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ, ਸ਼ਰਾਧ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਫਲ ਪাত্রਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਪੂਰਾ ਸਮਝੋ, ਅਤੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ; ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆहुਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਲਕਸ਼, ਨਿਆਗਰੋਧ, ਅਸ਼ਵਤਥ, ਵਿਕੰਕਟ, ਉਦੁੰਬਰਾ, ਬਿਲਵਾ ਅਤੇ ਚੰਦਨ—ਇਹ ਯਜਨਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ। ਸਰਲਾ, ਦੇਵਦਾਰ, ਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਖਦੀਰਾ—ਇਹ ਲੱਕੜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਜਲਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ। ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਕੰਟਾਲੀ ਲੱਕੜ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਲਈ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਲਕਲਾ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਲੋਹਾ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਸਭ ਇੱਛਤ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਤਕ, ਨਕਤਮਾਲਾ, ਕਪਿੱਠ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਵੀ। ਨਿਪਾ, ਵਿਭਿਤਕ ਅਤੇ ਬੇਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ; ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਵਾਲੇ, ਜਾਂ ਯਜਨਾ ਲਈ ਅਯੋਗ ਲੱਕੜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚੋ। ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਸਵਧਾ' ਪੁਰਖਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ 'ਸਵਾਹਾ' ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਚਾਰਣ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵਤਾ, ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖਾਂ—ਇਹ ਅਥਰਵਣ ਵਿਧੀ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਸਮਝਾਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਤ्कार ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਜੋ ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ, ਵਿਸ਼ਵਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਧਰਮ ਜਾਣਦੀ ਹੋਈ; ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵੱਡੀ ਤਪੋਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ। ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਇੱਕ ਵਰ ਚੁਣੋ; ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੀਏ?" ਜਦ ਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ: "ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੀਏ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਾਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲੇ; ਇਹੀ ਵਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਤਕਾਰਯੋਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: "ਇਹੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹਿਆ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੋਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਵੋਗੇ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ।" "ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮਾਲਾ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਮਿਲੇਗਾ।" "ਦਾਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇਗਾ; ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੀ ਵਿਦਾਈ, ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਖਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ, ਸ਼ਰਾਧ ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਰਿਵਾਜ, ਅਤੇ ਉਪਚਾਰ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।