ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਅਤੇ ਮਾਗਧਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੰਮਾਂ, ਲੱਛਣਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਸਤੂਤੀ ਗੀਤ ਬਣਾਈਏ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, "ਇਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਤੂਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੱਚਾ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ, ਗਿਆਨੀ, ਦਾਨੀ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤ ਹੈ।" ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਪෘਥੁ ਦੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸੂਤ ਅਤੇ ਮਾਗਧਾ ਨੇ ਖੁਲ ਕੇ ਸਤੂਤੀ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਤੂਤੀ ਖਤਮ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪૃਥੁ ਜੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੂਤ ਨੂੰ ਅਨੂਪ ਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਗਧ ਨੂੰ ਮਾਗਧ ਦੇਸ਼। ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੂਤਾਂ, ਮਾਗਧਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਜਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪෘਥੁ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਵੇਣਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ।" ਤਾਂ ਲੋਕ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੇਣਯਾ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਸਾਡੀ ਜੀਵਿਕਾ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਤੁਸੀਂ ਕਰੋ।" ਜਦ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਪਏ, ਤਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਪૃਥੁ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ। ਧਰਤੀ, ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਗਈ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਭੱਜ ਪਈ। ਪૃਥੁ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਡਰੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਤੱਕ ਭੱਜ ਗਈ, ਪਰ ਹਰ ਥਾਂ ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵੇਣਯਾ (ਪ੍ਰਥੁ) ਤਣੀ ਹੋਈ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਥੁ ਦੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਲੋਹ, ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ, ਉਸ ਦੀ ਅਟੱਲਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸੀ ਕਿ ਅਮਰ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਖਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਣਯਾ ਕੋਲ ਹੀ ਆਈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪృਥੁ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਖਦੀ, "ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਲੋਕ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ—ਹਰ ਕੰਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਵੀ ਦਿਉ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।" "ਮੈਂ ਖੁਦ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਛੱਡੋ। ਸੌ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਸਪ੍ਰਸ਼ਯ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੋ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਦਬਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਕੋਈ ਇਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ, ਇੱਕ ਜਾਂ ਕਈਆਂ ਦੀ, ਜਾਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਚਾਹੇ ਜਾਂ ਨਾ ਚਾਹੇ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਮੁੜ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਬਣਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ; ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੀਵੰਤ ਕਰ। ਤੂੰ ਇਹ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਧੀ ਬਣ ਜਾ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਉਪਾਏ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਮ ਲਈ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਭਿਆਨਕ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੇਕ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕੀਤਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਓ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਕਰਾਂਗੀ।" ਉਹ ਆਖੀ, "ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਛਾ (ਬੱਚੜਾ) ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਕਾਂ; ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਸਮਾਨ ਕਰ ਦਿਓ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਹਰ ਥਾਂ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।" ਫਿਰ ਪૃਥੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਇਸ ਕਾਰਨ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਟ ਗਏ। ਪੁਰਾਣੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਉੱਚ-ਨੀਵੀਂ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਸਮਤਲ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਨੀਵੀਂ ਥਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ। ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਉੱਚ-ਨੀਵੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਨਾ ਪਿੰਡ। ਨਾ ਫਸਲਾਂ, ਨਾ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣਾ, ਨਾ ਖੇਤੀ, ਨਾ ਵਪਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ; ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਸੀ। ਪਰ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਸਮਤਲ ਸੀ, ਉਥੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ ਫਲ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸੀ। ਵੇਣਯਾ (ਪ੍ਰਥੁ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੀ ਪੌਦੇ ਗੁਆ ਬੈਠਿਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਥੁ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਲਈ ਦੁੱਧਿਆ; ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਨੂੰ ਵੱਛਾ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੀਵੰਤ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤੂਤੀ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੁੱਧਿਆ ਗਿਆ; ਸੋਮਾ ਵੱਛਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੁਧਿਆਰਾ। ਪਾਤਰ ਵੈਦਿਕ ਛੰਦ (ਗਾਇਆਤਰੀ ਆਦਿ) ਸਨ, ਦੁੱਧ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਅਮਰ ਬ੍ਰਹਮ ਸੀ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੁਰੰਦਰ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤੂਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੁੱਧਿਆ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਗਾਂ ਵਲੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤੂਤੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ (ਜ਼ਹਿਰ) ਦੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਕੀ ਦੁਧਿਆਰਾ ਸੀ, ਤੇ ਕਦਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਛੇ ਸਨ। ਨਾਗ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੱਪ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਇਸੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ, ਚਾਲ-ਚਲਣ ਤੇ ਤਾਕਤ ਇਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਲੱਕ ਦੀ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਪੇ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਲਈ ਦੁੱਧਿਆ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਰਵਾਣਾ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ। ਜਟੁਨਾਭਾ, ਜੋ ਮਣੀ-ਪਤੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਉਹ ਦੁਧਿਆਰਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵ ਇਸ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।