ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ—ਕੁਝ ਪਿਤਰ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਕੁਝ ਧਰਮ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਚਾਰ ਹੋਰ ਵਰਗ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਪਿਤਰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਰੂਪਧਾਰੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਜੋਮਈ ਹਨ। ਇਹ ਪਿਤਰ ਸਵਧਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਪਿਤਰ ਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੋਗ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਮਨੋਜਾਤ ਧੀ ਗੌਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੱਤਸੇਨ ਕੁਮਾਰ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ) ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰਾਣੀ ਬਣੀ। ਭ੍ਰਿਗੁਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੱਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜੋ ਯਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਵਰਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਧਯਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਧੇ। ਇਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਪਿਤਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਜਾਤ ਧੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਮਹਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਸ਼ਰਮਣ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਖਟਵਾਂਗ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਯਜਨ ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ਾਂਡਿਲਯ ਦਾ ਜਨਮ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਹੜੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਿਲੀਪ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਜਯਪਾ ਪਿਤਰ ਕਰਦਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਫਿਰ ਪੂਨਹ ਪੁਲਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੈਸ਼ ਵਰਨ ਦੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਜਾਤ ਧੀ ਵਿਰਜਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਸੁਕਾਲਾ ਪਿਤਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹਨ। ਸ਼ੂਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਜਾਤ ਧੀ ਨਰਮਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਹਿ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤ੍ਰਸਦਦਸ੍ਯੁ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰੁਕੁਤਸਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਮਨੁ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਮ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਸਭ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਬਰਤਨ ਵਿਚ, ਸਵਧਾ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਭ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸੋਮਾ, ਅਗਨੀ, ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਜਲ ਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਘੋੜਾ ਯਗ ਦੀ ਸਮੂਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਹਾਰ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਯੋਗ ਦਾ ਸੁਕਸ਼ਮ ਮਾਰਗ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ; ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਸਰੀਰਕ ਅੱਖ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਨ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਪੋਤਰੇ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਚਾਰ ਪਿਤਰ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵੇ, ਰੇਤਕਣ, ਪ੍ਰਸ਼ਨਿਜ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਆਦਿ—all ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਾਲੇ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਅਜੰਮੇ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਾਤਰਖੰਡ ਧਾਰੀ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਾ, ਮਰੁਤ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਗਣ; ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ—ਅਤ੍ਰਿ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਸ ਆਦਿ—ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯਕਸ਼, ਨਾਗ, ਸੁਪਰਨ, ਕਿਨਰ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ—all ਇੱਛਤ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਧ ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿਤਰ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗਿਕ ਰਾਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ, ਰਾਜ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਰੀਰ, ਪੂਰਨ ਵੈਰਾਗ, ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜੋ ਰਾਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯੋਗ ਰਾਜ ਹੈ, ਸਰਵੋਤਮ ਧਨ। ਯੋਗ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੁਕਤੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਖ ਵਾਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵਤਿਆਤਮਕ ਵਾਹਨ, ਜੋ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਿਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨ, ਆਹਾਰ, ਯਾਦ, ਬੁੱਧੀ, ਰਾਜ ਤੇ ਸਿਹਤ—ਇਹ ਸਭ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾ ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੂਰ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਘੋੜਿਆਂ-ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਰਤਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਵਿਦੂਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਘੰਟਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਫੁੱਲ-ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਹੰਸ ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ ਪਾਤਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਅਖੁੰਝ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸਵਰਗੀਆ ਦਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।