ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਥੁ ਵੈਨਯਾ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਥੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ 'ਰਾਜਾ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਜਿਹੀ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਥੰਮ ਗਈਆਂ। ਪਹਾੜ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਝੰਡੇ ਕਦੇ ਢਹਿੜੇ ਨਹੀਂ। ਧਰਤੀ ਬਿਨਾਂ ਜੁੱਤਿਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇਣ ਲੱਗੀ, ਸਿਰਫ ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਗਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਹਰ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਦਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਇਕ ਸ਼ੁਭ ਪਿਤਰ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ, ਸੁਤਯ ਦੇ ਦਿਨ ਇਕ ਗਿਆਨੀ ਸੂਤ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਮਾਗਧ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇੰਦਰ ਲਈ ਹੋਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਹੋਮ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੂਤ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ ਕੁਝ ਗਲਤੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਆਈ; ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਉੱਚ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਆਚਰਨ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਆਈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸੂਤ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਕਰਤੱਬ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਦੀ ਮੱਧਮ ਡਿਊਟੀ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ, ਰਥ ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਚਲਾਉਣੀ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਡਿਊਟੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਥੁ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲਈ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ (ਸੂਤ ਤੇ ਮਾਗਧ) ਉਥੇ ਬੁਲਾਏ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰੋ; ਇਹ ਕੰਮ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇਸ ਭਜਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ।" ਸੂਤ ਤੇ ਮਾਗਧ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵਤੇਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੰਮ, ਚਰਿੱਤਰ ਜਾਂ ਖਿਆਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰੀਏ।" ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਇਆ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਸਚਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਯਮੀ, ਵਿਦਵਾਨ, ਦਾਨੀ ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤ ਹੈ।" ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਥੁ ਦੇ ਕਰਤੱਬ, ਜੋ ਧਰਮ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੂਤ ਤੇ ਮਾਗਧ ਨੇ ਵਡਿਆਏ। ਜਦ ਵਡਿਆਈ ਮੁਕ ਗਈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਥੁ ਨੇ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਤ ਨੂੰ ਅਨੂਪ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਮਾਗਧ ਨੂੰ ਮਾਗਧ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਵੀ ਸੂਤਾਂ ਤੇ ਮਾਗਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਡਿਆਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ; ਸੂਤ, ਮਾਗਧ ਤੇ ਭਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਜਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਥੁ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਇਹ ਵੈਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਲੋਕ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਨਯਾ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਿਆਵਸਥਾ ਕਰੋ।" ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ— ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਥੁ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ। ਧਰਤੀ, ਡਰ ਕਰਕੇ, ਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈ। ਪ੍ਰਥੁ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਿਆ। ਡਰ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਪਰ ਹਰ ਥਾਂ ਉਸਨੇ ਵੈਨਯਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਤੀਖੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਯੋਗ ਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਵਾਲਾ, ਅਟੱਲ, ਇਮੋਰਟਲਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜੇਤ ਸੀ। ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਸਿਰਫ ਵੈਨਯਾ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਣ ਲਈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਪੂਜਿਤ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਵੈਨਯਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਤੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਰਾਜਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲੇਂਗਾ?" "ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਮੈ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਥਾਮੀ ਹੋਈ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਚੰਗੇ ਰਾਜਨ, ਲੋਕ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ: ਹਰ ਕੰਮ ਜਦ ਤਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਂ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ, ਸੌ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅਛੂਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਇਹ ਬਹੁਤ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਦਬਾ ਲਿਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਜੋ ਇੱਕ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ, ਇੱਕ ਜਾਂ ਕਈ ਜਾਨਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਚਾਹੇ ਜਾਂ ਨਾ ਚਾਹੇ, ਪਾਪੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਪਰ ਜੇ ਇੱਕ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀ ਹੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ, ਪਾਪ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵੀ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜੇ ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਧਰਤੀ।" "ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਇਥੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ: ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦੀ ਕਰ। ਤੂੰ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।" "ਮੇਰੀ ਧੀ ਬਣ ਜਾ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਉਪਾਅ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੁਣ ਧਰਮ ਲਈ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਭਿਆਨਕ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਕਰਾਂਗੀ।" "ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਛੜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਕਾਂ; ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਕਰ ਦਿਓ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਹਰ ਥਾਂ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।" ਫਿਰ ਵੈਨਯਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਇਸ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਹਟ ਗਏ। ਪੁਰਾਣੇ ਮਨਵੰਤਰੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਅਸਮਾਨ ਸੀ; ਉਸਦੇ ਸਮਤਲ ਤੇ ਅਸਮਤਲ ਸਥਾਨ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਬਣੇ। ਪਿਛਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਰੂਪ ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਨਾ ਫਸਲਾਂ, ਨਾ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣਾ, ਨਾ ਖੇਤੀ, ਨਾ ਵਪਾਰ ਦੇ ਰਾਹ ਸਨ; ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਸੀ। ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਿਆ। ਜਿਥੇ-ਜਿਥੇ ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ।