ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਉੱਚ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਗਿਨੀ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੰਤਕਾਣਵ ਸੀ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ੀ! ਹਿਮਵਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਧੀ, ਇਕਪਰਣਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਆਚਾਰਯ ਅਸੀਤ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਬ੍ਰਹਮ-ਭਗਤ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਲਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ, ਇਕਪਾਟਲਾ, ਜੈਗੀਸ਼ਵਯਾ (ਸ਼ਤਸ਼ਿਲਾਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ) ਕੋਲ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਲਿਖਿਤਾ—ਇਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਿੱਧੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿਮਵਤ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਘਰ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾਇਆ। ਉਮਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁਦ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੀ। ਉਮਾਂ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ, ਉਹ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਨੇੜਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇੰਦਰ ਨੇ, ਸੰਤਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਅੱਗ! ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰ। ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤੇਰਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।" ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਅੱਗ ਨੇ ਐਸਾ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਉਮਾਂ ਨੇ, ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਬੀਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੇ, ਉਮਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਪ ਰਹੀ ਸੀ। "ਹੇ ਅੱਗ! ਜਦ ਮੈਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਤੂੰ ਇਸ ਤੀਖੇ ਤੇ ਉਜਲੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰੇਂਗਾ; ਇਹ ਤੇਰੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਵੇਗੀ।" ਉਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅੱਗ ਨੇ ਉਹ ਬੀਜ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ, ਅੱਗ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਨਦੀ! ਮੈਂ ਇਸ ਬੀਜ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ, ਤੂੰ ਇਹ ਬੀਜ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰ ਲੈ; ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪੀੜਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਗੰਗਾ ਨੇ 'ਠੀਕ ਹੈ' ਆਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਬੀਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਲਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਵੱਡੀ ਤਪਸ਼ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਇਸ ਬੀਜ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ। ਆਖਰਕਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਬੀਜ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਵਣ ਨਾਮਕ ਸੁੰਦਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ, ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਉਹ ਬੀਜ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਹੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਵੇਰ ਦੀ ਲਾਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਸੌ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਜਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਲੱਗ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੋਵੇ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਢੋਲ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੰਧਰਵ ਹਰ ਥਾਂ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਕਿਨਨਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਤੇ ਉੱਤਮ ਪੰਛੀ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਇਸ ਚਮਕਦਾਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੈਤ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਰਿਤੂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ (ਸਿਰਫ਼ ਅਰੁੰਦਤੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਗਈ ਸੀ) ਦੇ ਕੋਲ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਨੌਜਵਾਨ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਹੋਏ। ਸਭੀ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਜਹਨਵੀ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਜੋਤ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਛੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ, ਕਮਲ-ਨੈਨਾ, ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਆਲੋਕਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਜਨਮ ਨਾਲ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਹਿਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਕੰਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਤਾਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੈਤੀਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ (ਸਕੰਦਾ) ਨੇ ਜੰਭਾਈ ਲੀ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ, ਅੱਗ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਜਿੱਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਕਲ ਆਈ। ਸਕੰਦਾ ਦੇ ਖੇਡ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਦੋ ਉੱਤਮ ਪੰਛੀ—ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਵਾਯੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਰ, ਕੁੱਕੜ ਅਤੇ ਝੰਡਾ ਦਿੱਤਾ; ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਵਾਜਾ (ਵੀਣਾ); ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਮੇਂਡਾ; ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਭੇੜ ਦਿੱਤੀ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ! ਮਾਇਆ ਦੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਹਾੜ ਡਿੱਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਤਾਰਕ ਉੱਠ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰ, ਉਪੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਵਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਦੈਤੀਆਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੇਵਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਸਕੰਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਮਥ, ਦਾਵ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਨਾਯਕਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣਾਂ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁਕਸ਼ਮ, ਤਿਆਗੇ ਹੋਏ, ਅਗਨੀਆਂ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ, ਬੁਝੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਲਗਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਕੁੜੀ, ਡਿੱਗਦੀ ਹੋਈ, ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ: "ਮੇਰੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ!" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਡਰ ਨਾ ਕਰ," ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਸੁਖ-ਸਮਪੱਤੀ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਆਖਿਆ: "ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸੁਖ-ਸਮਪੱਤੀ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ, ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਹਸਣ ਵਾਲੀ।" "ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਜਿਹੜੇ ਕਰਮ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਿਮਵਤ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਉਮਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਸਕੰਦਾ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਚ ਆਦਰ ਵਾਲੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਵਰਨਿਤ ਹੋਈ।