ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਯੋਗੀ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਆਉਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਪਾਣੀ, ਮਿਹਮਾਨੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਨਾਲ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਯੋਗ-ਪਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਮਿਹਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਉਣਾ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਯਜਨਾ, ਸੌ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਮਲ-ਅਰਪਣ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ, ਅਣਗਣਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ ਵਾਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਰੁੱਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਪਿਤਰ-ਗਰੁੱਪ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਿਰਰੂਪ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਾਰ-ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪੋਤੀਆਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਗਰੁੱਪ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਵਿਰਾਜਾ' ਨਾਮਕ ਸੰਸਾਰ, ਜਿੱਥੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਨਿਰਰੂਪ ਹਨ; ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਿਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ 'ਵੈਰਾਜਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਵੈਰਾਜਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚਕ੍ਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਮਨ-ਸੰਭਵ ਧੀ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਸੀ, ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਨਾਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਮੈਨਾਕਾ ਸਭ ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਬਤ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰੌਂਚਾ ਬਣਿਆ। ਹਿਮਵਤ ਨੇ ਮਨਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ—ਅਪਰਣਾ, ਏਕਪਰਣਾ, ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਏਕਪਾਟਲਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਅਪਰਣਾ ਨੇ ਘਰ-ਵਿਹਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ; ਏਕਪਰਣਾ ਵਟ-ਵ੍ਰੱਖ ਹੇਠਾਂ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਏਕਪਾਟਲਾ ਪਾਟਲਾ-ਵ੍ਰੱਖ ਹੇਠਾਂ। ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤਕ, ਤਿੰਨੋਂ ਨੇ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਏਕਪਰਣਾ ਇੱਕ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦੀ ਸੀ; ਏਕਪਾਟਲਾ ਇੱਕ ਪਾਟਲਾ-ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ 'ਤੇ ਉਹ ਭੋਜਨ ਲੈਂਦੀਆਂ, ਪਰ ਇੱਕ ਨੇ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਦੁਖ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ 'ਉ' ਆਖ ਕੇ ਰੋਕਿਆ। ਉਸ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਉ' ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ 'ਉਮਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਤਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਕੁਵਾਰੀਆਂ ਸਦੀਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੀਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਚਿਰ-ਕਾਲ ਲਈ ਟਿਕੀ ਰਹੇਗੀ। ਤਿੰਨੋਂ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਹ ਦੇਵੀਆਂ ਬਹੁਤ ਭਾਗਯਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ। ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ ਹਨ, ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ; ਉਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਉਮਾ, ਮਹਾਨ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਕੋਲ ਗਈ; ਦੰਤਕਾਨਵ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਏਕਪਰਣਾ, ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਹਿਮਵਤ ਨੇ ਯੋਗ-ਗੁਰੂ ਅਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਦੇਵਲਾ, ਮਨ-ਸੰਭਵ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਨਮਿਆ। ਤੀਜੀ ਕੁਵਾਰੀ, ਏਕਪਾਟਲਾ, ਜੈਗੀਸ਼ਵਯਾ, ਸ਼ਤਸ਼ਿਲਾਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੇ ਕੋਲ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਲਿਖਿਤ, ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਮਨ-ਸੰਭਵ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਿਮਵਤ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹਨ। ਉਮਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੁਦਰਾਣੀ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਉਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ (ਮਹਾਦੇਵ) ਦੀ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰੇਮ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧੀ, ਉਮਾ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੰਦੇਹੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਅੱਗ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰੋ; ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।" ਜਦੋਂ ਅਗਨੀ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਿਆ, ਉਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬੀਜ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਮਾ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਵाणी ਕਾਪ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੀ, ਤੂੰ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਕਰਤਵ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਭਟਕ ਗਈ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਇਹ ਤੀਬਰ, ਤੇਜਸਵੀ ਬੀਜ ਲਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇਸ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਧਰਨਾ ਪਵੇਗਾ; ਇਹ ਤੇਰੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਦਰਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ, ਅਗਨੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਨਦੀ, ਮੈਂ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਧਰਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਇਸ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਧਰੋ; ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਗੰਗਾ ਨੇ 'ਠੀਕ ਹੈ' ਆਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਧਰਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਜਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਨੇ, ਲੰਬੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਸਹਿ ਕੇ, ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਧਰਿਆ। ਫਿਰ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਵਣਾ ਨਾਮਕ ਸੁੰਦਰ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੱਖਿਆ; ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ, ਰੁਦਰ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਉਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਸੌ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ, ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਜਹਾਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਰਥਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਡੌਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਰਣ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।