ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਪਿਤਰ ਸ਼੍ਰਾਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੋਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਸੋਮ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੀ ਭੇਟ ਸਦਾ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਜੋਗ ਵਿਚ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋਗ ਤੋਂ ਹੀ ਸੋਮ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਆਏ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਮਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਸੌ ਉਪਨਯਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਜੋਗ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ, ਸੌ ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਜੋਗੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਨਾਸਤਿਕ, ਪਾਪੀ, ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਜਾਂ ਚੋਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਦੇਣ ਦਾ ਅਸਲੀ ਹੱਕ ਜੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੌਤ੍ਰ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਜੋਗੀ ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨਾ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਓ; ਜੇ ਉਹ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਰਲੇਪ ਜਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਭੀ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇੱਕ ਪੈਰ ਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿ ਕੇ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਜੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਧਿਆਨਧਾਰੀ ਜੋਗੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਵੀ ਮਹਿਮਾਨ ਆਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਗਵਾਨੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ, ਅਤਿਥਿ-ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ, ਜੋਗੀ-ਦੇਵਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜੋਗੀਆਂ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਉਣਾ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ, ਸੌ ਰਾਜਸੂਯਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਮਲ-ਪੂਜਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਸੱਤ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮੂਹ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਸੱਤ ਪਿਤਰ-ਸਮੂਹ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰਾਜਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਜਸਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸਮੂਹ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ; ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਿਰਾਜਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਜas ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਵੈਰਾਜas ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚੱਕਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਇਕ ਧੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਮੇਨਾ ਸੀ, ਮਹਾਂਪਹਾੜ ਦੀ ਕਨਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਨਾਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਮੈਨਾਕਾ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਸਮੇਟੇ ਹੋਏ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ। ਉਸ ਤੋਂ ਕ੍ਰੌੰਚਾ ਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਹਿਮਾਵਤ ਨੇ ਮੇਨਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ: ਅਪਰਣਾ, ਏਕਪਰਣਾ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਏਕਪਾਟਲਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਪਰਣਾ ਨੇ ਘਰ-ਵਿਹੂਣੀ ਹੋ ਕੇ ਤਪस्या ਦੀ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਏਕਪਰਣਾ ਵਟ-ਵ੍ਰਿੱਛ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਏਕਪਾਟਲਾ ਪਾਟਲਾ-ਵ੍ਰਿੱਛ ਹੇਠਾਂ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਐਸੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁੱਧੀ ਸੀ। ਏਕਪਰਣਾ ਇਕ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੀ ਸੀ, ਏਕਪਾਟਲਾ ਇਕ ਪਾਟਲਾ-ਫੁੱਲ ਨਾਲ। ਹਰ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਇਹ ਖਾਣਾ ਖਾਦੀਆਂ, ਪਰ ਇਕ ਧੀ ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਖਾਧੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਤੇ "ਉ" ਆਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਮਾ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਮਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਕੁਆਰੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣਗੀਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਜਿੰਨੀ ਚਿਰ ਰਹੇਗੀ, ਟਿਕੀ ਰਹੇਗੀ। ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸਰੀਰ, ਜੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਦੇਵੀਆਂ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵੰਤੀਆਂ ਤੇ ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ, ਪਰ ਉਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਮਾ ਨੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਜੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ; ਉਸ ਤੋਂ ਦੰਤਕਾਣਵ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਏਕਪਰਣਾ, ਜੋ ਧੀਰਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਸੀ, ਹਿਮਾਵਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜੋਗ-ਅਧਿਆਪਕ ਅਸੀਤ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੇਵਲਾ ਨਾਂ ਦਾ ਮਨ-ਉਤਪੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਤੀਜੀ ਧੀ, ਏਕਪਾਟਲਾ, ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਦੇ ਕੋਲ ਗਈ, ਜੋ ਸ਼ਤਸ਼ਿਲਾਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਲਿਖਿਤਾ, ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਧੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਮਾ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਰੁਦਰਾਣੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਉਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵਨਾ ਜਿਵੇਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਲਗਾਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਸੰਹਾਰੀ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਅੱਗ, ਤੂੰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਵਾਘਾ ਪਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।" ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬੀਜ ਧਰਤੀ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਪਕਪਾਂਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: "ਜਦ ਮੈਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੀ, ਤੂੰ, ਹੇ ਅੱਗ, ਮੇਰੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਵਾਘਾ ਪਾਇਆ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।