ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ—ਅਤੇ ਚਾਰ ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਚਾਰ ਹੋਰ ਹੇਠਾਂ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਤਰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਰਖਾ ਪੈਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਖਾ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਤਰ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸੋਮ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪਿਤਰ ਸੋਚ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਸਵਧਾ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਲਾਲਚ, ਮੋਹ ਜਾਂ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਪੱਕੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਯੋਗ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਰਗੇ, ਧਰਮੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਹਨ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਮੁੜ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਿਰਾਕਾਰ ਪਿਤਰ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਦ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਰੂਪ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੂਟਦੇ ਤਾਰੇ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਪਕ ਵਾਂਗ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਾਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਗਿਆਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੀ ਭੇਟ ਸਦਾ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਤੋਂ ਹੀ ਸੋਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਅਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸੌ ਉਪਨਯਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਆਫ਼ਤ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਘਰਾਸਥਾਂ, ਸੌ ਵਨਵਾਸੀਆਂ, ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ, ਇੱਕ ਯੋਗੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਨਾਸਤਿਕ, ਪਾਪੀ, ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤੀ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਚੋਰ ਹੋਵੇ—ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਐਸਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਜਦ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੋਤਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਉਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ ਤੋਂ। ਜੇਕਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਯੋਗੀ ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਵੀ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂ ਘਰਾਸਥ ਨੂੰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇੱਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਯੋਗੀ ਧਿਆਨਧਾਰੀ ਨਾਲੋਂ ਘਟੀਆ ਹੈ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਸੰਪੂਰਨ ਜੀਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਵੀ ਮਹਿਮਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਆਤਿਥਿਆ ਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ, ਯੋਗ ਦੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਉਣਾ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ, ਸੌ ਰਾਜਸੂਯਾਂ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਵਰਗ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਊਰਜਾ ਅਤੁੱਟ ਹੈ, ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਵਰਗ ਸੱਤ ਕਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ ਗਣਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੱਤ ਪਿਤਰ ਗਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਾਰ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਤੇ ਪੋਤਰੀਆਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਧਰਮ ਰੂਪ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਾਰ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ 'ਵੀਰਜਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗਣ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ; ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੀਰਜਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨਮੇ! ਉਹ ਵੈਰਾਜਾ ਵੱਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਵੈਰਾਜਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚੱਕਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਧੀ ਮੇਨਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੀ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵ! ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਨਾਕਾ ਜਨਮਿਆ। ਮੈਨਾਕਾ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣਿਆ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ; ਕ੍ਰੌਂਚ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਮੇਨਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ: ਅਪਰਣਾ, ਏਕਪਰਣਾ, ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਏਕਪਾਟਲਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਪਰਣਾ ਨੇ ਘਰ-ਦੁਆਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਆਸ਼ਰਾ ਲਿਆ; ਏਕਪਰਣਾ ਵਟ-ਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਏਕਪਾਟਲਾ ਪਾਟਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ, ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਐਸੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਏਕਪਰਣਾ ਇੱਕ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੀ ਸੀ; ਏਕਪਾਟਲਾ ਵੀ ਇੱਕ ਪਾਟਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਹੀ ਇਹ ਭੋਜਨ ਕਰਦੀਆਂ; ਪਰ ਇੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਸ਼, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਤੇ 'ਉ' ਆਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ— ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸੁਭ ਅਮਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਕੁਆਰੀਆਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਲਾਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਜਦ ਤਕ ਇਹ ਰਹੇਗੀ, ਸਥਿਰ ਰਹੇਗੀ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਇਹ ਦੇਵੀਆਂ ਬਹੁਤ ਧੰਨਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਵਾਚਕ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਣ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਅਦਵਿਤੀਯ ਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਹੈ।