ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਆਕਾਸ਼, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਧਰਤੀ, ਤਾਰੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ, ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ—all ਇਹ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ। ਪਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਜੋ ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਾਮਯੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਭ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨ, ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ—ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਉੱਚਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ? ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਏਕਤਾ, ਤਪ ਦੀ ਪਰਮ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਧੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਤਪ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਬਣਾਇਆ। ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੇ ਪੂਰੇ ਵੇਦ—ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯੋਗ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਰਚੇ। ਸੰਤਾਨਕਾ ਨਾਮਕ ਲੋਕ, ਜਿੱਥੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਰਾਜਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਯੋਗ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਬਣਾਏ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੀ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਨ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਆਦਿਦੇਵ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ, ਤੇਜ, ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਚਾਰ ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਤਿੰਨ ਪਰਗਟ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਚਾਰ ਸੁਖਮ, ਅਪਰਗਟ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਰਖਾ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸੋਮਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸੋਚ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼, ਸਵਧਾ ਨਾਲ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ, ਹਰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦ੍ਰਿੜ਼ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਯੋਗ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਦੇਵੀ, ਪੁਣਯਾਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ। ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਯੋਗ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਪਿਤਰ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਗਟ ਤੇ ਅਪਰਗਟ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਹਾ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਤਾਰੇ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਹਾ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਾਮ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਗਿਆਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਸਦਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਪਾਲਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸ੍ਰਾਧ ਰਾਹੀਂ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਸ੍ਰਾਧ ਦੀ ਭੇਟ ਸਦਾ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਯੋਗ ਤੋਂ ਹੀ ਸੋਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਉਣ, ਉਹਨਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਲੋਂ ਖਾਧਾ ਗਿਆ ਭੋਜਨ—ਭਾਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮਹਿਮਾਨ, ਜਾਂ ਸੌ ਉਪਨਯਨ ਕਰੇ ਹੋਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ—ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਘਰਸਥਾਂ, ਸੌ ਵਨਵਾਸੀਆਂ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ, ਇੱਕ ਯੋਗੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਨਾਸਤਿਕ, ਪਾਪੀ, ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤ, ਜਾਂ ਚੋਰ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਦਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਦ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੌਤ੍ਰ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਯੋਗੀ ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨਾ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਵੀ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਨਿਰਪੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਘਰਸਥ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿ, ਸੌ ਸਾਲ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਯੋਗੀ-ਧਿਆਨਧਾਰੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਹਿਮਾਨ ਆਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਾਤਰ, ਆਤਿਥੇ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ, ਯੋਗ ਦੇ ਦੇਵੀ-ਪੁਰਖ ਸਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਦਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ, ਸੌ ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਮਲ-ਭੇਟਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮੂਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਊਰਜਾ ਅਣਮਾਪ ਹੈ, ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਇਹ ਸੱਤ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ-ਸਮੂਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਧਿਆਨ, ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੱਤ ਪਿਤਰ-ਸਮੂਹ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਚਾਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਾਰ-ਸਿਰਜਣਾ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਸੁਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਤੇ ਪੋਤੀਆਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਸਰਵੋਤਮ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਾਰ-ਕ੍ਰਿਤੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਵਿਰਾਜਾ ਲੋਕ, ਜਿੱਥੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ; ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਿਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ। ਉਹ ਵੈਰਾਜਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਵੈਰਾਜਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚੱਕਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਧੀ ਮੇਨਾ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੀ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ one, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਨਾਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।