ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਨਨ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ, ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪਿਤਰ ਹਨ; ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਨਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਬਣਾਇਆ। ਪਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਸਮਝ ਗੁਆ ਬੈਠੇ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਭਟਕ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ, ਮੁੜ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਤਪ ਕਰੋ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ, ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਿਆਨ ਮਿਲੇਗਾ।" ਕਫ਼ਾਰਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਗਏ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਯਮਤ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਤਪਸਿਆ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ—ਵਚਨ, ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਤਪ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਈ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਰ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਦੀ ਕੋਈ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲੇ?" ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਉਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।" ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਇਹ ਸਾਡੇ ਪਿਤਰ ਹਨ," ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ; ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਰ ਬਣ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇ ਇਸੀ ਵਚਨ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਰ ਬਣ ਗਏ, ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਮੁੜ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਲਈ ਮੁੜ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਕੋਈ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਨਾ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰ, ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ, ਅਖੁੰਨਤ ਸੋਮਾ ਦਾ ਭੋਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਜਦ ਸੋਮਾ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ—ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਹਲਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ—ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਲੇਗਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਾਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਿਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਸਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਤੇ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਮ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜ, ਹਰ ਥਾਂ ਉਪਸਥਿਤ, ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਭੇਟ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦਾਨ, ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਹਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਸਚਿਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਰ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਮੁੜ ਪਿਤਰ ਹਨ; ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਵਚਨ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਸਥਿਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣਾਏ, ਤਦ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। "ਕਿੰਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੂਹ ਕਿਹੜੇ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ?" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਉਤਪੱਤੀ ਵਰਨਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ਮਯੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਜੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛੀ ਸੀ।" ਸ਼ਮਯੂ, ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ: "ਇਹ ਪਿਤਰ ਕੌਣ ਹਨ, ਕਿੰਨੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕੀ ਹਨ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕਿਵੇਂ ਪਾਈ?" "ਕਿਉਂ ਪਿਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?" "ਕਿਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਕਿਹੜੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ—ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਨਦੀਆਂ?" "ਕਿਹੜੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਸਮਾਂ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੀ ਵਿਧੀ ਹੈ?" "ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।" ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਗਏ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਗੂੜ੍ਹਾ ਤੇ ਉਤਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।" "ਆਕਾਸ਼, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਧਰਤੀ, ਤਾਰੇ, ਦਿਸਾਵਾਂ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ, ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵੀ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।" ਸ਼ਮਯੂ ਨੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਦਾ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਭ ਗਿਆਨ ਦੇ ਧਨੀ, ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਉੱਚੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਸਭ ਤਪਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਉੱਚਾ ਮਿਲਾਪ ਹੀ ਉੱਚੀ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਭਾਗਵਤ ਨੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਮੁੜ ਰਚੇ।" "ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰਚਨਾ—ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯੋਗ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਬਣਾਇਆ।" "ਸੰਤਾਨਿਕਾ ਨਾਮਕ ਸੰਸਾਰ ਉਹ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਜਸਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਵਿਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" "ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ, ਯੋਗ ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਦਾ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ।" "ਉਹ ਆਦਿਦੇਵ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਮਹੱਤਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੇ ਵਿਰਦਾਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਗੰਭੀਰ, ਉਤਮ ਤੇ ਧਰਮਮਈ ਹੈ।