ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੀ ਬਾਤ ਹੋਈ। ਪਰਾਸ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਠ ਵੰਸ਼ਾਂ—ਸ਼੍ਵੇਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਗੌਰ, ਸ਼੍ਯਾਮ, ਧੂਮ੍ਰ, ਸਮੂਲਿਕ, ਉਸ਼ਮਾਪ, ਅਤੇ ਦਰਕ, ਨਾਲ ਨੀਲ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ—ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਸਮਾਨ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕਪਿੰਜਲ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਿਤਿਆ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਿਥੂ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਵਾਸੁਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਪਮਨਯੁ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਪਮਨਯੁ ਵੰਸ਼ ਚੱਲੀ। ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡੀਨਾ, ਏਕਰਸ਼ੇਯਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਸੀਸ਼ਠਾ—ਇਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਗ्यारਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਠ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ-ਜਨਮ ਭਾਈਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਪੱਕੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਉਚਿਤ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਥੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਭਵਾਨੀ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ? ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦਕਸ਼ਯਾਨੀ ਸੀ, ਉਮਾ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੀ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੇਨਾ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੰਤਾਨ ਜਣੀ; ਇਹ ਪਿਤਰ ਕੌਣ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੇਨਾ ਮਨ-ਜਨਮੀ ਧੀ ਹੈ?" ਮੈਨਾਕਾ ਪੋਤਾ ਹੈ, ਉਮਾ ਪੋਤੀ ਹੈ, ਏਕਪਰਨਾ ਅਤੇ ਏਕਪਤਾਲਾ ਵੀ ਹਨ। ਗੰਗਾ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ—ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੁਣੋ। ਬਹੁਤ ਪਿਤਰ ਹਨ, ਹੋਰ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ; ਮੈਂ ਤਵਾਡ਼ੀ ਜੁਬਾਨੋਂ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਧੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। "ਕਿਹੜੇ ਪੁੱਤਰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ ਕਿਵੇਂ ਹਨ? ਪਿਤਰ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੇ, ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ?" "ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਨ; ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਵਿਧੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਉੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਕਿਹੜੀ ਯਾਦ ਹੈ? ਕਿਹੜੇ ਪਿਤਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਕਿਹੜੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ?" "ਪਿਤਾ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਅਤੇ ਦਾਦਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਭੋਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਕਿਹੜਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਭੋਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਵੇਂ ਪਿਤਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ? ਜੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ?" "ਇਹ ਪਿਤਰ ਕੌਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ? ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ।" "ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਪਸ਼ਟ ਬਤਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।" ਇਹ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਤ ਨੇ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਸਤੀਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੁਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਹਨ; ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਖਾਓਣ ਨਹੀਂ। ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਭਟਕ ਗਏ, ਗਿਆਨ ਗੁਮ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰੋ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ, ਫਿਰ ਗਿਆਨ ਮਿਲੇਗਾ।'" "ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਗਏ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।" "ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਸੰਯਮਿਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਦੱਸੀਆਂ—ਵਚਨ, ਮਨ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ—ਧਰਮ ਜਾਣਕੇ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਰ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਧਰਮ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਦੀ ਵਰਤੋ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੋ, ਦੇਵਾਂਗੇ।'" "ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋ; ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।'" "ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ: 'ਇਹ ਸਾਡੇ ਪਿਤਰ ਹਨ,' ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ; ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਰ ਬਣਨਗੇ, ਇਹ ਵਰਤਾਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਰ ਬਣ ਗਏ, ਪਿਤਰ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਏ।" "ਇਸ ਲਈ, ਪਿਤਰ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਤਾ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਾ ਦੇ ਕੇ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਪਿਤਰ, ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਭੋਗ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਖੂਤ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਲਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਵਧਦੇ ਰਹੇਗੇ।" "ਜਦੋਂ ਸੋਮਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਭੋਗ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ—ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ, ਅਚਲ ਜੀਵ—ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਾਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਿਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ, ਨਾਮ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ, ਦਾਨ, ਪਾਠ, ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਹਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਰ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਰ ਦੇਵ ਹਨ, ਦੇਵ ਪਿਤਰ ਹਨ; ਇਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਦੇਵ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਤਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਸੂਤ ਨੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ।