ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸੂਰਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਗੋਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਨੁਕੀਲੇ ਦੰਦ, ਸ਼ੰਖ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਕੰਨ, ਖੜੇ ਹੋਏ ਵਾਲ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮੂੰਹ ਹਨ ਜੋ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਫਟੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਮੂੰਜ ਘਾਹ ਜਾਂ ਧੂੰਏ ਵਾਂਗ ਉੱਪਰ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਡੇ ਸਿਰ, ਪੀਤਲੀਆਂ ਚਮੜੀਆਂ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੰਬੇ, ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੇ ਲਾਲ, ਜੀਭ ਅਤੇ ਹੋਠ ਲਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਗਲਾਂ ਢੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨੱਕ ਮੋਟੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਕਾਲੇ, ਗਲ ਲਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰੂਪ ਡਰਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਆਕਾਰ ਦੇ, ਮੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਜਬੂਤ ਜੰਘਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਮਜਬੂਤ, ਭਿਆਨਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ, ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ—ਕੰਨ-ਕੁੰਡਲ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਮੁਕੁਟ ਅਤੇ ਪੱਗ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਲੇਪ ਲਗਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭੋਜਨ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਖਾ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਅਣਜਾਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ Pulaha ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਹਨ—ਭੂਤ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਸੱਪ, ਮੱਖੀਆਂ, ਹਾਥੀ ਆਦਿ। ਵਾਨਰ, ਕਿੰਨਰ, ਯਮ-ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ। Kratu ਨੂੰ ਵੈਵਸਵਤ ਮੰਤਰੰਤਰੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਕੰਤਾਨ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨਾ ਪੌਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਊਰਜਾ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਤ੍ਰਿ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਹਨ, ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਅਤ੍ਰਿ ਦੀਆਂ ਦੱਸ ਸੋਹਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ। ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਅਪਸਰਾ ਤੋਂ ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਦੇ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਭਦ੍ਰ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ, ਮਦ੍ਰ, ਸ਼ਲਾਦ, ਮਲਾਦ, ਵੇਲਾ, ਖਲ, ਗੋਚਾਪਾਲ, ਮਨਰਸਾ ਅਤੇ ਰਤਨਕ੍ਰਿਤ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਸੀ, ਜੋ ਆਤ੍ਰੇਯ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਰੰਭਕ ਸੀ। ਭਦ੍ਰ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਸੋਮਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਸੁਰਭਾਨੂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਿਆ, ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਸੋਮਾ ਨੇ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਤੈਨੂੰ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ," ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਤ੍ਰਿਘਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ, ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ, ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪ ਅਤੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਵਸਤਿਆਤ੍ਰੇਯ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ ਅਤੁੱਟ ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਅੰਬਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਾਚਕ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਤਨ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤ੍ਰਿ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ—ਸ਼ਿਆਮ, ਮੁਦਗਲ, ਬਲਾਰਕ, ਅਤੇ ਗਵੀਸ਼ਠਿਰ; ਇਹ ਚਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਸ਼ਯਪ, ਨਾਰਦ, ਪર્વਤ ਅਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਹੁਣ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਨਾਰਦ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਊਰਜਾ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰਵਾਹੀ ਬੀਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਤਾਰਕਾਮਯਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਅਕਾਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਫਲ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਉਗਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦਯਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜੀਵਤ ਕੀਤਾ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਸਗਰਾਂਜਨਯਾ ਤੋਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਕਲੀ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ; ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਅਤੇ ਅਰਣੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਅਤੇ ਪਿਵਾਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਭੂਰੀਸ਼੍ਰਵ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ੰਭੂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਗੌਰ। ਇੱਕ ਧੀ ਵੀ ਸੀ, ਕੀਰਤਿਮਤੀ, ਜੋ ਯੋਗ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸੀ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਸਤ੍ਵਗੁਹਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਸ਼੍ਵੇਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਗੌਰ, ਸ਼੍ਯਾਮ, ਧੂਮਰ, ਸਮੂਲਿਕ, ਉਸ਼ਮਾਪ, ਅਤੇ ਦਰਕ, ਨਾਲ ਹੀ ਨੀਲ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ—ਇਹ ਪਰਾਸ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਇੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ: ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਵਿੱਚ, ਕਪਿੰਜਲ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਤੋਂ, ਕੁਸ਼ਿਤੀਆ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਥੂ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਵਾਸੁਸ ਜਨਮਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਮਨਯੂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਮਨਯੂ ਵੰਸ਼ ਚਲਿਆ। ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੰਡੀਨ, ਏਕਰਸ਼ੇਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਹਨ—ਇਹ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੱਠ ਮਨਸਾ ਉਤਪੰਨ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ; ਇਹ ਭਾਗਵਾਨ ਭਰਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਜੋ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਪਰਿਵਿਆਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਵਿਰਦਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦੱਸੀ, ਤਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੇ ਰਥੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਭਵਾਨੀ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ? ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਦਕਸ਼ਯਾਣੀ ਸੀ; ਉਮਾ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੀ?" "ਮੇਨਾ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ; ਇਹ ਪਿਤਰ ਕੌਣ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੇਨਾ ਮਨਸਾ ਧੀ ਹੈ?" ਮੇਨਾਕਾ ਪੌਤਰੀ ਹੈ, ਉਮਾ ਵੀ ਪੌਤਰੀ, ਅਤੇ ਏਕਾਪਰਨਾ, ਅਤੇ ਏਕਾਪਤਲਾ ਵੀ।