ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਸ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਹ ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਲੰਬੀਆਂ ਸਨ, ਰੰਗ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ। ਅਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਕੁਬੇਰ ਹੈ," ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਚ। "ਕੁਟੀ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਨਿੰਦਾ, "ਬੇਰਾ" ਦਾ ਅਰਥ ਸਰੀਰ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸਰੀਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਕੁਬੇਰ' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਸੀ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਹ 'ਵੈශ්ਰਵਣ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਭਾਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਲਕੂਬੇਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੈਕਸੀ ਨੇ ਰਾਵਣ, ਕੁੰਭਕਰਨ, ਧੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ ਦਾ ਰੂਪ ਅਜਿਹਾ ਸੀ: ਦਸ ਸਿਰ, ਸ਼ੰਖ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਕੰਨ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ, ਲਾਲ ਵਾਲ, ਚਾਰ ਪੈਰ, ਵੀਹ ਬਾਂਹਾਂ, ਵੱਡਾ ਆਕਾਰ ਤੇ ਅਤੁੱਟ ਤਾਕਤ। ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਸੀ, ਦੰਦ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ, ਲਾਲ ਗਲਾ, ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ। ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਮਝ ਸੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਰੀਰ, ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੀ—ਭਿਆਨਕ, ਨਿਰਦਈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਵਣ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਰਾਜਾ ਸੀ; ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ (ਦਵਿਜਾਂ) ਨੇ ਗਿਣੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਗਣਨਾ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਇਕਹੱਤਰ ਨਿਯੁਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਸਾਢੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚੋਖੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਚੌਵੀਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਹੋਦਯ, ਪ੍ਰਹਸਤ, ਮਹਾਪਾਂਸ਼ੁਖਰ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪੋਟਕਟਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਕੁੰਭੀਨਸੀ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਦੂਸ਼ਣ, ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਾਕਾ ਦੀ ਧੀ ਅਸਲਿਕਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਤਾਨ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੌਲਸ੍ਤਯ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦਸ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ, ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਵਰਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਪੌਲਸ੍ਤਯ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਗਸਤਯ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਿਰਦਈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦ ਪਾਠ, ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੌਲਸ੍ਤਯ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਇਡਵਿਡਾ, ਸਵਯਪਿੰਗਲ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਹਨ ਯਜ੍ਨਮੁਖ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੋਤਾਂ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ। ਯਾਤੁਧਾਨ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਧਾਨ, ਵਾਰਤਾ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੱਸਦੇ ਚਾਰ ਗੋਤਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਪੌਲਸ੍ਤਯ, ਨੈਰਿਤ, ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ—ਇਹ ਸੱਤ ਵੰਸ਼ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਕਾਰ-ਪਹਿਚਾਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੋਲ, ਰੰਗ ਸੁਨਹਿਰੀ, ਸਰੀਰ ਵੱਡੇ ਤੇ ਪੇਟ ਭਾਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਦੰਦ, ਸ਼ੰਖ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਕੰਨ, ਵਾਲ ਖੜੇ, ਮੂੰਹ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਾਟੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਮੂੰਜ ਘਾਹ ਜਾਂ ਧੂੰਏ ਵਾਂਗ ਉੱਠੀ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਡੇ, ਰੰਗ ਪੀਲਾ, ਹਾਈ ਕਦ ਛੋਟਾ, ਬਾਂਹ ਲੰਬੀਆਂ; ਮੂੰਹ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗਾ, ਜੀਭ ਅਤੇ ਹੋਠ ਲਟਕਦੇ, ਗੱਲਾਂ ਢਹੀਆਂ, ਨੱਕ ਮੋਟੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਕਾਲੇ, ਗਲਾ ਲਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਡੁੱਬੀਆਂ ਤੇ ਰੂਪ ਡਰਾਉਣਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ, ਅਕਾਰੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਮੋਟੇ, ਨੱਕ ਉਭਰੀ, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਭਿਆਨਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ, ਨਿਰਦਈ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਬਾਂਹਬੰਦ, ਮੁਕੁਟ, ਪੱਗਾਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਲੇਪ ਲਗਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਮਾਸ-ਭੋਜੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਐਸਾ ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੁਲਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹਨ; ਪ੍ਰੇਤ, ਪਿਸਾਚ, ਸੱਪ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ, ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਵੀ। ਵਾਨਰ, ਕਿਨਨਰ, ਯਮ-ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਾਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ੰਤਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਨਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਨਾ ਪੌਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਰਹੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੀਸਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤ੍ਰਿ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਸ ਸੁੰਦਰ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਸਨ। ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਅਪਸਰਾ ਤੋਂ, ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਭਦ੍ਰ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ, ਮਦ੍ਰ, ਸ਼ਲਾਦ, ਮਲਾਦ, ਵੇਲਾ, ਖਲ—ਇਹ ਸੱਤ—ਅਤੇ ਗੋਚਪਾਲ, ਮਨਰਾਸਾ ਤੇ ਰਤਨਕ੍ਰਿਤ; ਇਹ ਦਸ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਸੀ, ਜੋ ਅਤ੍ਰੇਯ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ; ਭਦ੍ਰ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੋਮਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਪਾਇਆ। ਜਦ ਸਵਰਭਾਨੂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, "ਤੈਨੂੰ ਸੁਖੀ ਹੋਵੇ," ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਡਿੱਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ; ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਤ੍ਰਿਘਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਉਹਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਸਵਸਤ੍ਯਾਤ੍ਰੇਯ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ ਅਤੁੱਟ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਦੁर्वਾਸਾ ਸੀ; ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਅੰਬਾਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਕਥਾਕਾਰ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ।