ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਬੜੀ ਹੀ ਦਇਆਲੁ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਧੀ ਸੀਮਤ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਇਨਵੀਜ਼ੀਬਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਘਰ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਸੁਨੇਹਰੇ ਜਾਂ ਘੱਟ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਾਸ਼ ਹੋਏ ਘਰ, ਅਸ਼ੁਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਸੇ ਹੋਏ, ਚੁੱਕੇ ਜਾਂ ਗੰਦ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਰਾਜ ਮਾਰਗਾਂ, ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ, ਗੰਦੀਆਂ ਚੌਕਾਂ, ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਥਰੜਾਂ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਰਸਤੇ, ਦਰਿਆ, ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਭੀ ਇਹ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਮਿਲੀ-ਝੁਲੀ ਜਾਤਾਂ, ਕਾਰਿਗਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਭੀ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਚੋਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਘਾਤੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਧਨ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਅਤਮਾਵਾਂ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਸ਼ਹਦ, ਮਾਸ, ਚਾਵਲ, ਦਹੀਂ, ਤਿਲ ਦਾ ਆਟਾ, ਮਦਿਰਾ, ਧੂਪ, ਹਲਦੀ ਵਾਲਾ ਚਾਵਲ, ਤੇਲ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਗੁੜ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਚਾਵਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਤਾਕਤਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ, ਗਿਰਿਸ਼ਾ (ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ—ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਬਾਘ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚਿਤੇ ਅਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਵੀ ਹਨ। ਹੁਣ, ਓ ਵਿਦਵਾਨੋ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਮੀਨਾ, ਮਾਤਾ, ਵ੍ਰਿਤਤਾ, ਪਰਿਵ੍ਰਿਤਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਵ੍ਰਿਤਤਾ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਹਜ਼ਾਰ-ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਘੜ, ਪਾਠੀਨ, ਤਾਮਰਾ ਅਤੇ ਰੋਹਿਤਾ—ਇਹ ਮੀਨਾ ਸਮੂਹ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜਾਤ ਹੈ। ਘੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ, ਨਿਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਛੂਏ ਅਤੇ ਜਲ-ਜੀਵ, ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੰਖ ਵੀ ਬਣੇ। ਫਰੋੜਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਮੱਛੀਆਂ, ਘੋਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਪਾਂ, ਕੇਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਬਣੇ। ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਜੋਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਜੀਵ ਵੀ ਆਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪੰਜ-ਵੰਸ਼ੀ ਵਰਨਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੋਰ ਨੀਵਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗ। ਗੋਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਪਸੀਨੇ ਅਤੇ ਮੈਲ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ, ਉਸ਼ਨਾ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਟੀਆਂ, ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਸ਼ੰਖ, ਪੱਥਰ, ਅਤੇ ਸੂਈ ਵਾਂਗ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪਸੀਨੇ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ ਆਏ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਰਾਹੀਂ, ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਤੋਂ, ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮੱਛੀਆਂ, ਪਿਪਲਾ ਕੀੜੇ, ਮੱਛਰ, ਤੀਤਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਅਤੇ ਨੀਲੇ-ਚਿੱਟੇ ਜੀਵ ਵੀ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਏ। ਇਹ ਜਲ-ਜੀਵ ਅਤੇ ਪਸੀਨੇ-ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਪਟ, ਮੱਛਰ, ਬੰਸ-ਚੀੜੇ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਕਈ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਹਨ। ਸਿਹਲਾ, ਰੋਮਲਾ, ਪਿਛਲਾ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਲ-ਜੀਵ ਅਤੇ ਪਸੀਨੇ-ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘੀ, ਕਾਲਾ ਚਨਾ, ਮੂੰਗ, ਜਾਮੁਨ, ਬੇਲ, ਆਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮੂੰਗ, ਕਠਲ, ਚਾਵਲ, ਸੁੱਕੀ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਰੱਖੇ ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਵੀ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜੀਵ ਆਏ, ਪਰ ਉਹ ਉੱਥੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ; ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ, ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵੀ ਜੀਵ ਆਏ। ਕੌਂਡਾ ਪਖਾਣਾ ਕਈ ਦਿਨ ਪਿਆ ਰਹੇ ਤਾਂ ਕਈ ਕੀੜੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀੜੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੀੜੇ, ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੜੀਵਾਰ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨੀਲੇ ਮੱਖੀਆਂ, ਅਤੇ ਸੁੱਕੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਤੋਂ ਸੱਪ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੁੱਕੀ ਗੋਦੜੀ ਤੋਂ ਪਸੀਨੇ-ਜੀਵ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਛੂਏ, ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਂ ਅਤੇ ਭੈਂਸਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਦੇ ਹਨ; ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਅਨੇਕਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਅੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਦੇ ਹਨ। ਚੈਵੀਰਿਕਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਘੇ ਜੀਵ, ਜਿਵੇਂ ਜੋਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ, ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ, ਜਿਹੜੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮੱਛਰ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ, ਅਤੇ ਘਾਸ ਤੋਂ ਪੂਤ੍ਰਿਕਾ ਅਤੇ ਪੂਤ੍ਰਭਾਸਕ ਜੀਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਤਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ, ਸੱਪ, ਜਹਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਪਖਾਣੇ ਤੋਂ ਸ਼ਤਾਵੇਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵੀ ਆਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਹ ਸਭ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਜੀਵ ਹਨ ਜੋ ਨੈਰਿਤਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦੁਖ ਤੋਂ ਹੋਇਆ; ਕੁਝ ਗਰਭ ਜਨਮ, ਕੁਝ ਅਚਾਨਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸਮਝੋ; ਪਰ ਕੁਝ ਦੇਵਤਾ ਗਰਭ ਜਨਮ, ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਤੂਲਾਲਾਘਾ, ਕੋਲਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਕਨਿਆ, ਅਤੇ ਸਾਰਮਾ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ—ਇਹ ਸਾਰਮਾ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ।