ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਹਰ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਤਰਾਂ, ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਛੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਕ੍ਰੋਧਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਨ ਦੀ ਬਾਂਹ ਮਥੀ ਸੀ?” ਤਦ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਥੁ ਵੇਨਯ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਮੈਂ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰ, ਪਾਪੀ, ਅਯੋਗ, ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਵਰਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਂਦਾ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਵਰਗ ਦੀ, ਮਹਾਨ, ਆਯੁ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰਵੈਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਮਾਨਵ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਪ੍ਰਥੁ ਵੇਨਯ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪ੍ਰਥੁ ਇੱਕ ਧਰਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਅਤ੍ਰੀ ਵਰਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ। ਅੰਗ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤ੍ਰੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਵੇਨ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਰਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਯਮਪੁਤਰੀ ਸੁਨੀਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ, ਕਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦੋਖ ਭੀ ਆ ਗਈ। ਵੇਨ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਧਰਮ ਰਹਿਤ ਨੀਤੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਧਰਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਦ ਪਾਠ ਅਤੇ 'ਵਸ਼ਟ' ਉਚਾਰਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਨੇੜੇ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਯਜਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਵੇਨ ਨੇ ਕਰੂੜ ਸਪਥ ਲਿਆ: “ਕੋਈ ਵੀ ਯਜਨਾ ਜਾਂ ਹਵਨ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਹਵਨ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਵੇ।” ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਨੇ, ਜੋ ਵੇਨ ਨੇ ਮਰਿਆਦਾ ਲੰਘੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ: “ਅਸੀਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਦীক্ষਾ ਲਵਾਂਗੇ, ਹੇ ਵੇਨ, ਅਧਰਮ ਨਾ ਕਰ, ਇਹ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਂਗਾ।” ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੇਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੋਰ ਧਰਮ ਦਾ ਰਚਿਤਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਂ? ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਜਾਣੋ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਜੇ ਚਾਹਾਂ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੁੱਬੋ ਸਕਦਾ, ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।” ਜਦ ਵੇਨ ਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਾਉਣ ਤੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਮਚਲਦਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਮਥੀ। ਉਸ ਮਥਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਤੇ ਕਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਘਬਰਾਇਆ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਵੈਠ ਜਾ।” ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਦ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਪਿਤਾ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਛੁਆਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੀਚ ਜਾਤੀਆਂ ਜੰਮੀਆਂ, ਜੋ ਵੇਨ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਤੁੰਬੁਰਾ, ਤੁਵਰਾ, ਖਾਸਾ ਆਦਿ ਵੀ ਵੇਨ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਜੰਮੇ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਮਥੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਰਣੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਮਥਦੇ ਹਨ। ਉਥੋਂ ਪ੍ਰਥੁ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਹੱਥ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ “ਪ੍ਰਥੁ” ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਜਾਗਵ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਜੋ ਘੰਮਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤੀਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕਵਚ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਜੰਮਿਆ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਮਹਾਨ ਰਾਤ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਵੇਨ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਥੁ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨ ਲਿਆ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਥੁ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਥੁ ਵੇਨਯ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਉ ਨੇ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਥੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ “ਰਾਜਾ” (ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰੇ) ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ, ਪਾਣੀਆਂ ਰੁਕ ਗਈਆਂ, ਪਹਾੜ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਤੇ ਕੋਈ ਬੈਨਰ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਿਆ। ਧਰਤੀ ਬਿਨਾ ਜੋਤਿਆਂ ਫਸਲ ਦੇਣ ਲੱਗੀ, ਮਨ ਵਿਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਭੋਜਨ ਉਪਜਣ ਲੱਗਾ, ਗਾਈਆਂ ਚਾਹੀਦੇ ਸਾਰੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਤਰ 'ਚ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਣ ਲੱਗਾ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਪਿਤਰ ਯਜਨਾ ਦੇ ਮੌਕੇ, ਸੁਤਿਆ ਦਿਨ ਇੱਕ ਗਿਆਨੀ ਸੂਤ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਡਤ ਮਾਗਧ ਵੀ ਜੰਮਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਹਵਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਹਵਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਆਹੁਤੀ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਉਥੋਂ ਸੂਤ ਜੰਮਿਆ। ਉਥੇ ਕੁਝ ਗਲਤੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਪਈ; ਉੱਚ-ਨੀਚ ਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ, ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫੇਰ ਆਇਆ। ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀ ਪਿਉ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਉਹ ਸੂਤ ਨੀਚ ਮੂਲ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਕਰਤਵ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹਨ। ਸੂਤ ਦੀ ਮੱਧਮ ਡਿਊਟੀ ਹੈ: ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹੰਕਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਕੰਮ ਹੈ—ਚਿਕਿਤਸਾ ਕਰਨਾ। ਪ੍ਰਥੁ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ (ਸੂਤ ਤੇ ਮਾਗਧ) ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬੁਲਾਏ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਕੰਮ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਗੀਤ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ।