ସ୍ଥାନେଷୁ ପାଚ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ଯାତାଯାତେଷୁ ତେଷୁ ଵୈ। ଶାଲ୍ମଲୌ ଵୈତରଣ୍ଯାଞ୍ଚ କୁମ୍ଭୀପାକେଷୁ ତେଷୁ ଚ ।। ୫୬.
ଯେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରହି ଦୁଃଖଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାଲ୍ମଳି ଅଟବି, ବୈତରଣୀ ନଦୀ ଓ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ଆସିଯିବା ଓ ଯିବା କରୁଛନ୍ତି।
କରମ୍ଭଵାଲୁକାଯାଞ୍ଚ ଅସିପତ୍ରଵନେ ତଥା। ଶିଲାସମ୍ପେଷଣେ ଚୈଵ ପାତ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ।। ୫୬.
କରମ୍ଭ ବାଳୁକା, ଅସିପତ୍ର ଅଟବି ଓ ପାଥରରେ ପିସାଯିବା ସ୍ଥାନରେ, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମଫଳରେ ଛାଡ଼ାଯିବାକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ତତ୍ର ସ୍ଥାନାନି ତେଷାଂ ଵୈ ଦୁଃଖାନାମପ୍ଯନାକଵତ୍। ତେଷାଂ ଲୋକାନ୍ତରସ୍ଥାନାଂ ଵିଵିଧୈର୍ନାମଗୋତ୍ରତଃ ।। ୫୬.
ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖର ସ୍ଥାନ ଅସଂଖ୍ୟ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ନାମ ଓ ବଂଶରେ ପରିଚିତ।
ଭୂମ୍ଯାପସଵ୍ଯଦର୍ଭେଷୁ ଦତ୍ତ୍ଵା ପିଣ୍ଡତ୍ରଯନ୍ତୁ ଵୈ। ପତି ତାଂସ୍ତର୍ପଯନ୍ତେ ଚ ପ୍ରେତସ୍ଥାନେଷ୍ଵଧିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୫୬.
ପୃଥିବୀ ଉପରେ, ଡାହାଣ ଦର୍ଭା ଉପରେ ତିନିଟି ପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ସ୍ତ୍ରୀର ପତି ପିତୃଲୋକରେ ଥିବା ପିତୃମାନେ ଉପରେ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଅପ୍ରାପ୍ତା ଯାତନାସ୍ଥାନଂ ସୃଷ୍ଟା ଯେ ଭୁଵି ପଞ୍ଚଧା। ପଶ୍ଚାଦିସ୍ଥାଵରାନ୍ତେଷୁ ଭୂତାନାଂ ତେଷୁ କର୍ମସୁ ।। ୫୬.
ଯେମାନେ ଏଯାଁ ଦୁଃଖର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଅଛନ୍ତି।
ନାନାରୂପାସୁ ଜାତୀଷୁ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଷୁ ଚାତିଷୁ। ଯଦାହାରା ଭଵନ୍ତ୍ଯେତେ ତାସୁ ତାସ୍ଵିହ ଯୋନିଷୁ। ତସ୍ମିସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତଦାହାରଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦତ୍ତୋପତିଷ୍ଠତି ।। ୫୬.
ବିଭିନ୍ନ ଜନ୍ମର ରୂପରେ, ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଯୋନିରେ, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ପାଆନ୍ତି, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
କାଲେ ନ୍ଯାଯାଗତଂ ପାତ୍ରଂ ଵିଧିନା ପ୍ରତିପାଦିତମ୍। ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯନ୍ନଂ ଯଥା ଦତ୍ତଂ ବନ୍ଧୁର୍ଯତ୍ରାଵତିଷ୍ଠତେ ।। ୫୬.
ଯଥାଯଥ ସମୟରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପାତ୍ର ଯେପରି ଭୋଜନ ଦିଆଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ଧୁ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେ ଭୋଜନ ପାଇଥାଏ।
ଯଥା ଗୋଷୁ ପ୍ରନଷ୍ଟାସୁ ଵତ୍ସୋ ଵିନ୍ଦତି ମାତରମ୍। ତଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ତଦିଷ୍ଟାନାଂ ମନ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରାପଯତେ ପିତୄନ୍ ।। ୫୬.
ଯେପରି ଗାଁମାନେ ହାରାଇଯିବା ପରେ ଛୁଆଁ ତାର ମାଆକୁ ଖୋଜିପାଏ, ସେପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛିତ ପିତୃମାନେ ଆସିଥାନ୍ତି।
ଏଵଂ ହ୍ଯଵିକଲଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦତ୍ତନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରତଃ। ସନତ୍କୁମାରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ପଶ୍ଯନ୍ ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା। ଗତାଗତିଜ୍ଞଃ ପ୍ରେତାନାଂ ମନ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରାପଯତେ ପିତୄନ୍ ।। ୫୬.
ଏପରି ଦୋଷରହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଦିଆଯିବା ଦାନ, ସନତ୍କୁମାର ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି କହିଥିଲେ; ପ୍ରେତମାନେ କେଉଁଠୁ ଆସିଯାଉଛନ୍ତି ଜାଣି, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ଆସନ୍ତି।
ବହ୍ଵୀକାସ୍ଵୋଷ୍ମପାଶ୍ଚୈଵ ଦିଵାକୀର୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ତେ ସ୍ମୃତାଃ। କୃଷ୍ଣପକ୍ଷସ୍ତ୍ଵହସ୍ତେଷାଂ ଶୁକ୍ଲଃ ସ୍ଵପ୍ରାଯ ଶର୍ଵରୀ ।। ୫୬.
ଯେମାନେ ବହ୍ବୀକ, ଅଶ୍ୱ, ଉଷ୍ମପ, ଦିବାକୀର୍ତ୍ତି ଭାବେ ପରିଚିତ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ସେମାନଙ୍କର ସମୟ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ରାତି।
ଇତ୍ଯେ ତେ ପିତରୋ ଦେଵା ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚ ଵୈ। ଋତାର୍ତ୍ତଵା ଅନେକେ ତୁ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯପିତରଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୫୬.
ଏପରି ପିତୃମାନେ ଦେବତା ଓ ଦେବତାମାନେ ପିତୃ; ଅନେକ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ଅଛନ୍ତି, କେତେକେ ପରସ୍ପର ପିତୃ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଏତେ ତୁ ପିତରୋ ଦେଵା ମାନୁଷାଃ ପିତରଶ୍ଚ ଯେ। ପ୍ରୀତେଷୁ ତେଷୁ ପ୍ରୀଯନ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତେନ କର୍ମଣା ।। ୫୬.
ଏହି ପିତୃମାନେ ଦେବତା ଓ ମାନବ ପିତୃମାନେ; ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୃପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ପିତରଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପିଦୄଣାଂ ସୋମପାଯିନାମ୍। ଏତତ୍ ପିତୃମତତ୍ଵଂ ହି ପୁରାଣେ ନିଶ୍ଚଯୋ ମତଃ ।। ୫୬.
ଏପରି ପିତୃମାନେ କଥିତ, ସୋମପାନ କରୁଥିବା ପିତୃମାନେ; ଏହା ପିତୃତତ୍ତ୍ୱ, ପୁରାଣରେ ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ମନ୍ୟ।
ଇତ୍ଯର୍କପିତୃ ସୋମାନାମୈଲସ୍ଯ ଚ ସମାଗମଃ। ସୁଧାମୃତସ୍ଯ ଚାଵାପ୍ତିଃ ପିତୄଣାଞ୍ଚୈଵ ତର୍ପଣମ୍ ।। ୫୬.
ଏଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପିତୃମାନଙ୍କର ଏକତା, ଅମୃତ ଓ ସୁଧାର ଲାଭ, ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କର ତୃପ୍ତି ହୁଏ।
ପୂର୍ଣିମାଵାସ୍ଯଯୋଃ କାଲଃ ପିତୄଣାଂ ସ୍ଥାନମେଵ ଚ। ସମାସାତ୍କୀର୍ତ୍ତିତସ୍ତୁଭ୍ଯମେଷ ସର୍ଗଃ ସନାତନଃ ।। ୫୬.
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ, ପିତୃମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ, ସଂକ୍ଷେପରେ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି; ଏହି ସନାତନ ସୃଷ୍ଟି।
ଵୈଶ୍ଵରୂପ୍ଯନ୍ତୁ ସର୍ଵସ୍ଯ କଥିତ़ଞ୍ଚୈକଦେଶିକମ୍। ନ ଶକ୍ଯଂ ପରିସଙ୍ଖ୍ଯାତୁଂ ଶ୍ରଦ୍ଧେଯଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା ।। ୫୬.
ସମସ୍ତଙ୍କର ବିଶ୍ୱରୂପ ଓ ତାହାର ଅଂଶିକ ରୂପ କୁହାଯାଇଛି; ଏହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଭଳି ହେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ହୀତ୍ଯେଷ ସର୍ଗଃ କ୍ରାନ୍ତୋ ମଯାତ୍ର ଵୈ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ଭୂଯଃ କିଂ ଵର୍ଣଯାମ୍ଯହମ୍ ।। ୫୬.
ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କର ଏହି ସୃଷ୍ଟି ମୁଁ ଏଠିରେ ବିସ୍ତାରରେ ଏବଂ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିଛି; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି?
ଚତୁର୍ଯୁଗାନି ଯାନ୍ଯାସନ୍ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ । ତେଷାଂ ନିସର୍ଗଂ ତତ୍ତ୍ଵଞ୍ଚ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵିସ୍ତରାତ୍ ।। ୫୭.
ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯେଉଁ ଚାରିଟି ଯୁଗ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା, ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଦିପ୍ରସଙ୍ଗେନ ଯନ୍ମଯା ପ୍ରାଗୁଦାହୃତମ୍। ତେଷାଞ୍ଚତୁର୍ଯୁଗଂ ହ୍ଯେତତ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧତ ।। ୫୭.
ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ଉପଲକ୍ଷେରେ ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ସେଗୁଡିକର ଚାରିଟି ଯୁଗ ବିଷୟରେ ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।
ସଙ୍ଖ୍ଯଯେହ ପ୍ରସଙ୍ଖ୍ଯାଯ ଵିସ୍ତାରାଚ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ। ଯୁଗଞ୍ଚ ଯୁଗଭେଦଞ୍ଚ ଯୁଗଧର୍ମନ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୫୭.
ଏଠାରେ ମୁଁ ଯୁଗଗୁଡିକର ଗଣନା, ତାହାର ପ୍ରକାରଭେଦ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ଲକ୍ଷଣଗୁଡିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ଯୁଗସନ୍ଧ୍ଯଂଶକଞ୍ଚୈଵ ଯୁଗସନ୍ଧାନମେଵ ଚ। ଷଟ୍ପ୍ରକାରଯୁଗାଖ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମୀହ ତତ୍ତ୍ଵତଃ ।। ୫୭.
ଯୁଗସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ତାହାର ଅଂଶ, ଯୁଗସନ୍ଧି ଓ ଯୁଗର ଛଅ ପ୍ରକାରର ବିବରଣୀକୁ ଏଠାରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଲୌକିକେନ ପ୍ରମାଣେନ ଵିବୁଦ୍ଧୋଽବ୍ଦସ୍ତୁ ମାନୁଷଃ। ତେନାବ୍ଦେନ ପ୍ରସଙ୍ଖ୍ଯାଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମୀହ ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ ।। ୫୭.୫ . ନିମେଷକାଲଃ କାଷ୍ଠା ଚ କଲାଶ୍ଚାପି ମୁହୂର୍ତ୍ତକାଃ। ନିମେଷକାଲତୁଲ୍ଯଂ ହି ଵିଦ୍ଯାଲ୍ଲଘ୍ଵକ୍ଷରଞ୍ଚଯତ୍ ।। ୫୭.
ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଯେପରି ଏକ ବର୍ଷକୁ ମାନବ ବର୍ଷ ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତି, ସେହି ମାନବ ବର୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ମୁଁ ଚାରିଟି ଯୁଗର ଗଣନା କରିବି। ଏଠାରେ ନିମେଷ, କଷ୍ଠା, କଳା ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯେପରି ଅଛି, ଏହାରେ ନିମେଷ ସମୟକୁ ଲଘୁ ଅକ୍ଷର ଭାବେ ଜାଣ।
କାଷ୍ଠା ନିମେଷା ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚୈଵ ତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ କାଷ୍ଠା ଗଣଯେତ୍ କଲାସ୍ତାଃ। ତ୍ରିଂଶତ୍ କଲାଶ୍ଚୈଵ ଭଵେନ୍ମୁହୂର୍ତ୍ତାସ୍ତତ୍ର୍ତ୍ରିଂଶତା ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ସମେତେ ।। ୫୭.
ପନ୍ଦରଟି ନିମେଷ ହେଲେ ଏକ କଷ୍ଠା, ତିରିଶଟି କଷ୍ଠା ହେଲେ ଏକ କଳା, ତିରିଶଟି କଳା ହେଲେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଏବଂ ତିରିଶଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମିଶି ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ହୁଏ।
ଅହୋରାତ୍ରେ ଵିଭଜତେ ସୂର୍ଯୋ ମାନୁଷଦୈଵିକେ। ତତ୍ରାହଃ କର୍ମଚେଷ୍ଟାଯାଂ ରାତ୍ରିଃ ସ୍ଵପ୍ନାଯ କଲ୍ପ୍ଯତେ ।। ୫୭.
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ମାନବ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମାନା ଅନୁଯାୟୀ ବିଭାଜନ କରେ; ଏଠାରେ ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଓ ରାତି ଶୋଇବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ପିତ୍ର୍ଯେ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ମାସଃ ପ୍ରଵିଭାଗସ୍ତଯୋଃ ପୁନଃ। କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷସ୍ତ୍ଵହସ୍ତେଷାଂ ଶୁକ୍ଲଃ ସ୍ଵପ୍ନାଯ ଶର୍ଵରୀ ।। ୫୭.
ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଏକ ମାସ ହେଉଛି ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତି; ଏଥିରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ତାଙ୍କର ଦିନ ଓ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତାଙ୍କର ଶୋଇବା ରାତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ ମାନୁଷା ମାସାଃ ପିତ୍ର୍ଯୋ ମାସଶ୍ଚ ସ ସ୍ମୃତଃ। ଶତାନି ତ୍ରୀଣି ମାସାନାଂ ଷଷ୍ଟଯା ଚାପ୍ଯଧିକାନି ଵୈ। ପିତ୍ର୍ଯଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ହ୍ଯେଷ ମାନୁଷେଣ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ।। ୫୭.
ତିରିଶଟି ମାନବ ମାସ ହେଉଛି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଏକ ମାସ; ତିନି ଶତ ଓ ଷଷ୍ଠି ଅଧିକ ମାସ ମିଶି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ, ଯାହା ମାନବ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ।
ମାନୁଷେଣୈଵ ମାନେନ ଵର୍ଷାଣାଂ ଯଚ୍ଛତଂ ଭଵେତ୍ । ପିଦୄଣାଂ ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷାଣି ସଙ୍ଖଯାତାନୀହ ତାନି ଵୈ। ଚତ୍ଵାର ଶ୍ଚାଧିକା ମାସାଃ ପିତ୍ରେ ଚୈଵେହ କୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୫୭.
ମାନବ ମାନା ଅନୁଯାୟୀ, ଶତ ବର୍ଷ ହେଉଛି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତିନି ବର୍ଷ ଓ ଚାରି ମାସ ଅଧିକ ଥାଏ, ଏହିଠାରେ ଏହିପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଲୋକିକେନୈଵ ମାନେନ ଅବ୍ଦୋ ଯୋ ମାନୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ। ଏତଦ୍ଦିଵ୍ଯମହୋରାତ୍ରଂ ଶାସ୍ତ୍ରେଽସ୍ମିନ୍ ନିଶ୍ଵଯୋ ମତଃ ।। ୫୭.
ସାଧାରଣ ମାନା ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁ ବର୍ଷକୁ ମାନବ ବର୍ଷ ବୋଲାଯାଏ, ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହାକୁ ଏକ ଦେବଦିନ ଓ ଦେବରାତି ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ଦିଵ୍ଯେ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଵିଭାଗସ୍ତଯୋଃ ପୁନଃ । ଅହସ୍ତତ୍ରୋଦଗଯନଂ ରାତ୍ରିଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଯନମ୍ ।। ୫୭.
ଦେବତାଙ୍କ ବର୍ଷକୁ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ବିଭାଜନ କରାଯାଏ; ଏଠାରେ ଦିନ ହେଉଛି ଉତ୍ତରାୟଣ ଓ ରାତି ହେଉଛି ଦକ୍ଷିଣାୟଣ।
ଯେ ତେ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ଦିଵ୍ଯେ ପ୍ରସଙ୍ଖଯାତେ ତଯୋଃ ପୁନଃ। ତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ ତାନି ଵର୍ଷାଣି ଦିଵ୍ଯୋ ମାସସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ ।। ୫୭.
ଯେଉଁ ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ଦେବତାଙ୍କ ମାନା ଅନୁଯାୟୀ ଗଣାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ତିରିଶଟି ମିଶି ଏକ ଦେବମାସ ହୁଏ।