ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସମ୍ପୂର୍ଣମଣ୍ଡଲଃ ଶ୍ରୀମାଂଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉପରଜ୍ଯତେ। ଯସ୍ମାଦାପ୍ଯାଯତେ ସୋମଃ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାନ୍ତୁ ପୂର୍ଣିମା ।। ୫୬.

ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡଳ ଓ ଶ୍ରୀମୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ; କାରଣ ସୋମ ଭରିଯାଏ, ପଂଚଦଶୀ ତିଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ହୁଏ।

ଦଶଭିଃ ପଞ୍ଚଭିଶ୍ଚୈଵ କଲାଭିର୍ଦିଵସକ୍ରମାତ୍। ତସ୍ମାତ୍ କଲା ପଞ୍ଚଦଶୀ ସୋମେ ନାସ୍ତି ତୁ ଷୋଡଶୀ। ତସ୍ମାତ୍ସୋମସ୍ଯ ଭଵତି ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ ମହାକ୍ଷଯଃ ।। ୫୬.

ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦିନକ୍ରମେ ଦଶଟି ଓ ପୁଣି ପାଞ୍ଚଟି କଳା ନେଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏହିପରି, ପଂଚଦଶୀ ତିଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଛଅଦଶୀ କଳା ନଥାଏ। ସେଠିପାଇଁ ପଂଚଦଶୀ ଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭୟଙ୍କର କ୍ଷୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତେ ପିତରୋ ଦେଵାଃ ସୋମପାଃ ସୋମଵର୍ଦ୍ଧନାଃ। ଆର୍ତ୍ତଵା ଋତଵୋ ଯସ୍ମାତ୍ତେ ଦେଵା ଭାଵଯନ୍ତି ଚ ।। ୫୬.

ଏହିମାନେ ପୂର୍ବଜ ଦେବତା, ସୋମପାନ କରୁଥିବା ଓ ସୋମକୁ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ଦେବତା। ସେମାନେ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ କହାଯାନ୍ତି, କାରଣ ଦେବତାମାନେ ଋତୁ ଦ୍ୱାରା ସେମାନୋକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।

ଅତଃ ପିତୄନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାସଶ୍ରାଦ୍ଧଭୁଜସ୍ତୁ ଯେ। ତେଷାଂ ଗତିଞ୍ଚ ସତ୍ତ୍ଵଞ୍ଚ ଗତିଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ଚୈଵ ହି ।। ୫୬.

ଏବେ ମୁଁ ସେହି ପିତୃମାନେଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେଉଁମାନେ ମାସିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଗତି, ସ୍ୱଭାବ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ପଥ ବିଷୟରେ କହିବି।

ନ ମୃତାନାଂ ଗତିଃ ଶକ୍ଯା ଵିଜ୍ଞାତୁଂ ପୁନରାଗତିଃ। ତପସାପି ପ୍ରସିଦ୍ଧେନ କିଂ ପୁନର୍ମାଂସଚକ୍ଷୁଷା ।। ୫୬.

ମୃତ୍ୟୁପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଗତି ଜଣାଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରିବେ କି ନାହିଁ ତାହା ମଧ୍ୟ ଜଣାଯିବା ନାହିଁ; ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତପସ୍ୱାଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହା ହୁଏନାହିଁ, ତେଣୁ ଦେହ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ତ ଏହା କେମିତି ଜଣାଯିବ?

ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵାନ୍ ପିଦୄନେତାନ୍ ପିତରୋ ଲୌକିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଦେଵାଃ ସୌମ୍ଯାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଵାନଃ ସର୍ଵେ ଚୈଵ ହ୍ଯଯୋନିଜାଃ ।। ୫୬.

ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବତା ଓ ପିତୃ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେମାନେ ଲୋକିକ ପିତୃ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ମୃଦୁ ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିବା।

ଦେଵାସ୍ତେ ପିତରଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାସ୍ତାନ୍ ଭାଵଯନ୍ତ୍ଯୁତ। ମନୁଷ୍ଯାଃ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ତେଭ୍ଯୋଽନ୍ଯେ ଲୌକିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୫୬.

ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପିତୃ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସେମାନୋକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଅଲଗା ଏବଂ ଲୋକିକ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି।

ପିତା ପିତାମହଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହଃ। ଯଜ୍ଵାନୋ ଯେ ତୁ ସୋମେ ନ ସୋମଵନ୍ତସ୍ତୁ ତେ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୫୬.

ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହ—ଯେଉଁମାନେ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସୋମ ବିନା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି ମନାଯାନ୍ତି ନାହିଁ।

ଯେ ଯଜ୍ଵାନଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତେଷାଂ ତେ ଵୈ ବର୍ହିଷଦଃ ସ୍ମୃତାଃ। କର୍ମସ୍ଵେତେଷୁ ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ତୃପ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଦେହସମ୍ଭଵାତ୍ ।। ୫୬.

ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପରିଚିତ, ସେମାନେ ବର୍ହିଷଦ୍ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି। ସେମାନେ କର୍ମରେ ଲିନ ଥାଇ, ଦେହ ବିନା ଜନ୍ମ ହୋଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।

ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତେଷାଂ ହୋମିନୋ ଯାଜ୍ଯଯାଜିନଃ। ଯେ ଵାପ୍ଯାଶ୍ରମଧର୍ମେଣ ପ୍ରସ୍ଥାନେଷୁ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ।। ୫୬.

ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା, ସେମାନେ ହୋମ କରୁଥିବା, ପ୍ରଧାନ ଓ ଉପଯାଜ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଅଛନ୍ତି।

ଅନ୍ତେ ଚ ନୈଵ ସୀଦନ୍ତି ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତେନ କର୍ମଣା। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ତପସା ଯଜ୍ଞେନ ପ୍ରଜଯା ଚ ଵୈ ।। ୫୬.

ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭରିତ କର୍ମ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞ ଓ ପ୍ରଜା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶେଷରେ କେବେ ଅଧୋପତିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଵିଦ୍ଯଯା ଚୈଵ ପ୍ରଦାନେନ ଚ ସପ୍ତଧା। କର୍ମସ୍ଵେତେଷୁ ଯେ ଯୁକ୍ତା ଭଵନ୍ତ୍ଯା ଦେଵପାତନାତ୍ ।। ୫୬.

ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଦାନ—ଏହି ସାତ ପ୍ରକାରରେ ଯେଉଁମାନେ କର୍ମରେ ଲିନ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେଙ୍କର କୃପାରେ ସେହି ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଦେଵୈସ୍ତୈଃ ପିତୃଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସୂକ୍ଷ୍ମକୈଃ ସୋମପାଯକୈଃ। ସ୍ଵର୍ଗତା ଦିଵି ମୋଦନ୍ତେ ପିତୃମନ୍ତମୁପାସତେ ।। ୫୬.

ସେହି ଦେବତା ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସୋମପାନ କରୁଥିବା ପିତୃମାନେ ସହିତ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଲୋକମାନେ ଆକାଶରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି ଓ ପିତୃମାନ୍ତଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି।

ପ୍ରଜାଵତାଂ ପ୍ରଶଂସୈଵ ସ୍ମୃତା ସିଦ୍ଧା କ୍ରିଯାଵତାମ୍। ତେଷାଂ ନିଵାପଦତ୍ତାନ୍ନଂ ତତ୍କୁଲୀନୈଶ୍ଚ ବାନ୍ଧଵୈଃ ।। ୫୬.

ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଜାସମ୍ପନ୍ନ, କ୍ରିୟାଶୀଳ ଓ ସିଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ। ସେମାନଙ୍କର ଭୋଜନ ସ୍ୱଜନ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ମାସଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଭୁଜସ୍ତୃପ୍ତି ଲଭନ୍ତେ ସୋମଲୌକିକାଃ। ଏତେ ମନୁଷ୍ଯାଃ ପିତରୋ ମାସି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୁଜସ୍ତୁ ତେ ।। ୫୬.

ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସୋମଲୋକର ପିତୃମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏମାନେ ମାନବ ପିତୃ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିମାସ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

ତେଭ୍ଯୋଽପରେ ତୁ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ସଙ୍କୀର୍ଣାଃ କର୍ମଯୋନିଷୁ। ଭ୍ରଷ୍ଟାଶ୍ଚାଶ୍ରମଧର୍ମେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧାସ୍ଵାହାଵିଵର୍ଜିତାଃ ।। ୫୬.

ଏହାଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ କର୍ମ ଓ ଜନ୍ମରେ ମିଶ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ, ସ୍ୱଧା ଓ ସ୍ୱାହା ଦାନରୁ ବଞ୍ଚିତ—

ଭିନ୍ନଦେହା ଦୁରାତ୍ମନଃ ପ୍ରେତଭୂତା ଯମକ୍ଷଯେ। ସ୍ଵକର୍ମାଣ୍ଯେଵ ଶୋଚନ୍ତି ଯାତନାସ୍ଥାନମାଗତାଃ ।। ୫୬.

ଦେହ ବିନା, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା, ପ୍ରେତ ଓ ଭୂତ ଭାବରେ ଯମର ଅଞ୍ଚଳରେ ରହି, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମକୁ ନେଇ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା।

ଦୀର୍ଘାଯୁଷୋଽତିଶୁଷ୍କାଶ୍ଚ ଵିଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଵିଵାସସଃ। କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାପରୀତାଶ୍ଚ ଵିଦ୍ରଵନ୍ତି ଇତସ୍ତତଃ ।। ୫୬.

ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଅତି ଶୁଷ୍କ, ରଙ୍ଗ ହରାଇଥିବା ଓ ଅବସ୍ତ୍ର, ଭୋକ ଓ ତିଆସରେ ପୀଡିତ, ସେମାନେ ଏଠୁ ସେଠା ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।

ସରିତ୍ସରସ୍ତଡାଗାନି ଵାପିଶ୍ଚୈଵ ଜଲେପ୍ସଵଃ। ପରାନ୍ନାନି ଚ ଲିପ୍ସନ୍ତେ କମ୍ପମାନାସ୍ତତସ୍ତତଃ ।। ୫୬.

ପାଣି ପାଇବା ଆଶାରେ ସେମାନେ ନଦୀ, ଝିଲି, ତଳାବ ଓ କୁଆଁ ଖୋଜନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଏଠୁ ସେଠା କମ୍ପିତ ହୁଅନ୍ତି।

ସ୍ଥାନେଷୁ ପାଚ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ଯାତାଯାତେଷୁ ତେଷୁ ଵୈ। ଶାଲ୍ମଲୌ ଵୈତରଣ୍ଯାଞ୍ଚ କୁମ୍ଭୀପାକେଷୁ ତେଷୁ ଚ ।। ୫୬.

ଯେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରହି ଦୁଃଖଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାଲ୍ମଳି ଅଟବି, ବୈତରଣୀ ନଦୀ ଓ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ଆସିଯିବା ଓ ଯିବା କରୁଛନ୍ତି।

କରମ୍ଭଵାଲୁକାଯାଞ୍ଚ ଅସିପତ୍ରଵନେ ତଥା। ଶିଲାସମ୍ପେଷଣେ ଚୈଵ ପାତ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ।। ୫୬.

କରମ୍ଭ ବାଳୁକା, ଅସିପତ୍ର ଅଟବି ଓ ପାଥରରେ ପିସାଯିବା ସ୍ଥାନରେ, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମଫଳରେ ଛାଡ଼ାଯିବାକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।

ତତ୍ର ସ୍ଥାନାନି ତେଷାଂ ଵୈ ଦୁଃଖାନାମପ୍ଯନାକଵତ୍। ତେଷାଂ ଲୋକାନ୍ତରସ୍ଥାନାଂ ଵିଵିଧୈର୍ନାମଗୋତ୍ରତଃ ।। ୫୬.

ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖର ସ୍ଥାନ ଅସଂଖ୍ୟ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ନାମ ଓ ବଂଶରେ ପରିଚିତ।

ଭୂମ୍ଯାପସଵ୍ଯଦର୍ଭେଷୁ ଦତ୍ତ୍ଵା ପିଣ୍ଡତ୍ରଯନ୍ତୁ ଵୈ। ପତି ତାଂସ୍ତର୍ପଯନ୍ତେ ଚ ପ୍ରେତସ୍ଥାନେଷ୍ଵଧିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୫୬.

ପୃଥିବୀ ଉପରେ, ଡାହାଣ ଦର୍ଭା ଉପରେ ତିନିଟି ପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ସ୍ତ୍ରୀର ପତି ପିତୃଲୋକରେ ଥିବା ପିତୃମାନେ ଉପରେ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଅପ୍ରାପ୍ତା ଯାତନାସ୍ଥାନଂ ସୃଷ୍ଟା ଯେ ଭୁଵି ପଞ୍ଚଧା। ପଶ୍ଚାଦିସ୍ଥାଵରାନ୍ତେଷୁ ଭୂତାନାଂ ତେଷୁ କର୍ମସୁ ।। ୫୬.

ଯେମାନେ ଏଯାଁ ଦୁଃଖର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଅଛନ୍ତି।

ନାନାରୂପାସୁ ଜାତୀଷୁ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଷୁ ଚାତିଷୁ। ଯଦାହାରା ଭଵନ୍ତ୍ଯେତେ ତାସୁ ତାସ୍ଵିହ ଯୋନିଷୁ। ତସ୍ମିସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତଦାହାରଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦତ୍ତୋପତିଷ୍ଠତି ।। ୫୬.

ବିଭିନ୍ନ ଜନ୍ମର ରୂପରେ, ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଯୋନିରେ, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ପାଆନ୍ତି, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।

କାଲେ ନ୍ଯାଯାଗତଂ ପାତ୍ରଂ ଵିଧିନା ପ୍ରତିପାଦିତମ୍। ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯନ୍ନଂ ଯଥା ଦତ୍ତଂ ବନ୍ଧୁର୍ଯତ୍ରାଵତିଷ୍ଠତେ ।। ୫୬.

ଯଥାଯଥ ସମୟରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପାତ୍ର ଯେପରି ଭୋଜନ ଦିଆଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ଧୁ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେ ଭୋଜନ ପାଇଥାଏ।

ଯଥା ଗୋଷୁ ପ୍ରନଷ୍ଟାସୁ ଵତ୍ସୋ ଵିନ୍ଦତି ମାତରମ୍। ତଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ତଦିଷ୍ଟାନାଂ ମନ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରାପଯତେ ପିତୄନ୍ ।। ୫୬.

ଯେପରି ଗାଁମାନେ ହାରାଇଯିବା ପରେ ଛୁଆଁ ତାର ମାଆକୁ ଖୋଜିପାଏ, ସେପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛିତ ପିତୃମାନେ ଆସିଥାନ୍ତି।

ଏଵଂ ହ୍ଯଵିକଲଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦତ୍ତନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରତଃ। ସନତ୍କୁମାରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ପଶ୍ଯନ୍ ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା। ଗତାଗତିଜ୍ଞଃ ପ୍ରେତାନାଂ ମନ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରାପଯତେ ପିତୄନ୍ ।। ୫୬.

ଏପରି ଦୋଷରହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଦିଆଯିବା ଦାନ, ସନତ୍କୁମାର ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି କହିଥିଲେ; ପ୍ରେତମାନେ କେଉଁଠୁ ଆସିଯାଉଛନ୍ତି ଜାଣି, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ଆସନ୍ତି।

ବହ୍ଵୀକାସ୍ଵୋଷ୍ମପାଶ୍ଚୈଵ ଦିଵାକୀର୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ତେ ସ୍ମୃତାଃ। କୃଷ୍ଣପକ୍ଷସ୍ତ୍ଵହସ୍ତେଷାଂ ଶୁକ୍ଲଃ ସ୍ଵପ୍ରାଯ ଶର୍ଵରୀ ।। ୫୬.

ଯେମାନେ ବହ୍ବୀକ, ଅଶ୍ୱ, ଉଷ୍ମପ, ଦିବାକୀର୍ତ୍ତି ଭାବେ ପରିଚିତ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ସେମାନଙ୍କର ସମୟ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ରାତି।