ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପୌର୍ଣମାସେ ଵ୍ଯତୀପାତେ ଯଦୀକ୍ଷେତେ ପରସ୍ପରମ୍। ଯସ୍ମିନ୍କାଲେ ସ ସୀମାନ୍ତେ ସ ଵ୍ଯତୀପାତ ଏଵ ତୁ ।। ୫୬.

ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ବ୍ୟତୀପାତରେ ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ଏକସାଥି ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ସମୟ ସୀମାରେ ବ୍ୟତୀପାତ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।

କାଲଂ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ନିର୍ଦ୍ଦେଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଙ୍ଖ୍ଯା ତୁ ସର୍ପତି। ସ ଵୈ ପଥଂ କ୍ରିଯାକାଲଃ କାଲାତ୍ସଦ୍ଯୋ ଵିଧୀଯତେ ।। ୫୬.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସମୟ ଦେଖି, ଗଣନା ଆଗକୁ ବଢିଯାଏ; ସେହି ପଥ ହେଉଛି କ୍ରିୟାର ସମୟ, ଯାହା ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ତୁରନ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୁଏ।

ପୂର୍ଣେନ୍ଦୋଃ ପୂର୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ ରାତ୍ରିସନ୍ଧିଷୁ ପୂର୍ଣିମା। ଯସ୍ମାତ୍ତାମନୁପଶ୍ଯନ୍ତି ପିତରୋ ଦୈଵତୈଃ ସହ। ତସ୍ମାଦନୁମତିର୍ନାମ ପୂର୍ଣିମା ପ୍ରଥମା ସ୍ମୃତା ।। ୫୬.

ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ରାତିର ସନ୍ଧିରେ, ପିତୃମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି; ଏହିପରି ପ୍ରଥମ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାକୁ ଅନୁମତି ନାମରେ ଗଣାଯାଏ।

ଅତ୍ଯର୍ଥଂ ଭ୍ରାଜତେ ଯସ୍ମାତ୍ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାନ୍ନିଶାକରଃ। ରଞ୍ଜନାଚ୍ଚୈଵ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ରାକେତି କଵଯୋ ଵିଦୁଃ ।। ୫୬.

ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ବହୁତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଆଲୋକିତ ହୁଏ ଏବଂ ଆକାଶକୁ ରଙ୍ଗିତ କରେ, ଏହି କାରଣରୁ କବିମାନେ ଏହାକୁ 'ରାକା' ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

ଅମା ଵସେତାମୃକ୍ଷେ ତୁ ଯଦା ଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରୌ। ଏକାଂ ପଞ୍ଚଦଶୀଂ ରାତ୍ରିମମାଵାସ୍ଯା ତତଃ ସ୍ମୃତା ।। ୫୬.

ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥାଆନ୍ତି, ସେହି ପଂଚଦଶୀ ରାତିକୁ 'ଅମାବାସ୍ୟା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତତୋଽପରସ୍ଯ ତୈର୍ଵ୍ଯକ୍ତଃ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ନିଶାକରଃ। ଯଦୀକ୍ଷତେ ଵ୍ଯତୀପାତେ ଦିଵା ପୂର୍ଣେ ପରସ୍ପରମ୍। ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କାଵପରାହ୍ନେ ତୁ ପୂର୍ଣାତ୍ମାନୌ ତୁ ପୂର୍ଣିମା ।। ୫୬.

ତାପରେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନରେ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ; ଦିନରେ ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ଦୁହେଁ ଦିନ ଅପରାହ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଏହିଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ହୁଏ।

ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାଂ ତାମମାଵାସ୍ଯାଂ ପଶ୍ଯତଶ୍ଚ ସମାଗତୌ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ତୌ ଯଦା ତଦ୍ଦର୍ଶ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୫୬.

ଯେତେବେଳେ ଅମାବାସ୍ୟା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାଠି ହେଉଛନ୍ତି, ସେହି ଦୃଶ୍ୟକୁ 'ଦର୍ଶ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ଲଵାଵମାଵାସ୍ଯାଂ ଯଃ କାଲଃ ପର୍ଵସନ୍ଧିଷୁ। ଦ୍ଵାକ୍ଷରଂ କୁହୁମାତ୍ରଂ ତୁ ଏଵଂ କାଲସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ। ନଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରା ପ୍ଯମାଵାସ୍ଯା ମଧ୍ଯସୂର୍ଯେଣ ସଙ୍ଗତା ।। ୫୬.

ଅମାବାସ୍ୟାର ସଂଧି ସମୟରେ ଦୁଇ ଲବା ଯେତେବେଳେ ଥାଏ, ସେହି ସମୟକୁ 'କୁହୁମାତ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଭଳି ସମୟ ମନେ ରଖାଯାଏ। ଅମାବାସ୍ୟା ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ହରାଇଯାଏ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଏକାଠି ହୁଏ।

ଦିଵସାର୍ଦ୍ଧେନ ରାତ୍ର୍ଯର୍ଦ୍ଧଂ ସୂର୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ. ସୂର୍ଯେଣ ସହସା ମୁକ୍ତିଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରାତସ୍ତନୋତ୍ସଵୌ । ଦ୍ଵୌ କାଲୌ ସଙ୍ଗମଶ୍ଚୈଵ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ନିଷ୍ପତେଦ୍ରଵିଃ ।। ୫୬.

ଅର୍ଧ ଦିନ ଓ ଅର୍ଧ ରାତିରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଏକାଠି ମୁକ୍ତି ପାଇ, ପ୍ରଭାତରେ ଦୁଇଟି ଉତ୍ସବ ହୁଏ, ଏବଂ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସେମାନଙ୍କର ସଂଯୋଗ ଓ ରସର ବିମୋଚନ ହୁଏ।

ପ୍ରତିପଚ୍ଛୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲାତ୍। ନିର୍ମୁଚ୍ଯମାନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତଯୋର୍ମଣ୍ଡଲଯୋସ୍ତୁ ଵୈ ।। ୫୬.

ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପ୍ରଥମ ତିଥିରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହେ।

ସ ତଦା ହ୍ଯାହୁତେଃ କାଲୋ ଦର୍ଶସ୍ଯ ଚ ଵଷଟ୍କ୍ରିଯା। ଏତଦୃତୁମୁଖଂ ଜ୍ଞେଯମମାଵାସ୍ଯାସ୍ଯ ପର୍ଵଣଃ ।। ୫୬.

ସେହି ସମୟରେ ହବନ ଓ ଦର୍ଶ ପୂଜାର ବଶଟ୍ କ୍ରିୟା ହୁଏ; ଏହାକୁ ଅମାବାସ୍ୟା ପୂଜାର ଋତୁର ଆରମ୍ଭ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ଦିଵା ପର୍ଵଣ୍ଯମାଵାସ୍ଯାଂ କ୍ଷୀଣେନ୍ଦୌ ବହୁଲେ ତୁ ଵୈ। ତସ୍ମାଦ୍ଦିଵା ହ୍ଯମାଵାସ୍ଯାଂ ଗୃହ୍ଯତେଽସୌ ଦିଵାକରଃ। ଗୃହ୍ଯତେ ଵୈ ଦିଵା ହ୍ଯସ୍ମାଦମାଵାସ୍ଯାଂ ଦିଵିକ୍ଷଯୈଃ ।। ୫୬.

ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ, ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରମା କ୍ଷୀଣ ଓ ଅନ୍ଧାରା ହୁଏ, ସେହିଠାରୁ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; ଏହି ଦିନର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

କଲାନାମପି ଵୈ ତାସାଂ ବହୁମାନ୍ଯାଜଡାତ୍ମକୈଃ। ତିଥୀନାଂ ନାମ ଧେଯାନି ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ ସଂଜ୍ଞିତାନି ଵୈ ।। ୫୬.

ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରମାର କଳାମାନେ ଯଦିଓ ଜଡ ଲକ୍ଷଣର, ତଥାପି ପଣ୍ଡିତମାନେ ତିଥି ଅନୁଯାୟୀ ଏହାର ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି।

ଦର୍ଶଯେତାମଥାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସାଵୁଭୌ । ନିଷ୍କ୍ରାମତ୍ଯଥ ତେନୈଵ କ୍ରମଶଃ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲାତ୍ ।। ୫୬.

ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖାନ୍ତି, ଏବଂ ସେହି କ୍ରମରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରୁ ବାହାରିଯାଏ।

ଦ୍ଵିଲଵେନ ହ୍ଯହୋ ରାତ୍ରଂ ଭାସ୍କରଂ ସ୍ପୃଶତେ ଶଶୀ। ସ ତଦା ହ୍ଯାହୁତେଃ କାଲୋ ଦର୍ଶସ୍ଯ ଚ ଵଷଟ୍‌କ୍ରିଯା ।। ୫୬.

ଦୁଇ ଲବା ସମୟରେ, ଦିନ ଓ ରାତିରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ; ସେହି ସମୟରେ ହବନ ଓ ଦର୍ଶ ପୂଜାର ବଶଟ୍ କ୍ରିୟା ହୁଏ।

କୁହେତି କୋକିରେନୋକ୍ତୋ ଯଃ କାଲଃ ପରିଚିହ୍ନିତଃ। ତତ୍କାଲସଂଜ୍ଞିତା ଯସ୍ମାଦମାଵାସ୍ଯା କୁହୁଃ ସ୍ମୃତା ।। ୫୬.

'କୁହୁ' ନାମକ ସମୟକୁ ଋଷିମାନେ ଏଭଳି କୁହନ୍ତି; ଏହି ନାମରୁ ଅମାବାସ୍ୟାକୁ 'କୁହୁ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ସିନୀଵାଲୀପ୍ରମାଣେନ କ୍ଷୀଣଶେଷୋ ନିଶାକରଃ। ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ଵିଶତ୍ଯର୍କଂ ସିନୀଵାଲୀ ତତଃ ସ୍ମୃତା ।। ୫୬.

ସିନୀବାଳୀ ପରିମାଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ଅଂଶ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ; ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ 'ସିନୀବାଳୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପର୍ଵଣଃ ପର୍ଵକାଲସ୍ତୁ ତୁଲ୍ଯୋ ଵୈ ତୁ ଵଷଟ୍‌କ୍ରିଯା। ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଵ୍ଯତୀପାତେ ଉଭେ ତେ ପୂର୍ଣିମେ ସ୍ମୃତେ ।। ୫୬.

ପର୍ବର ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରମା ତିଥି ସମୟ ବଶଟ୍ କ୍ରିୟା ସମାନ; ଚନ୍ଦ୍ରମା-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗରେ, ଦୁହେଁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି।

ପ୍ରତିପତ୍ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯୋଶ୍ଚ ପର୍ଵକାଲୋ ଦ୍ଵିମାତ୍ରକଃ। କାଲଃ କୁହୁସିନୀଵାଲ୍ଯୋଃ ସମୁଦ୍ରୋ ଦ୍ଵିଲଵଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୫୬.

ପ୍ରଥମ ଓ ପଂଚଦଶୀ ତିଥି ମଧ୍ୟରେ ପର୍ବ ସମୟ ଦୁଇ ମାପର; 'କୁହୁ' ଓ 'ସିନୀବାଳୀ' ର ସମୟକୁ ଦୁଇ ଲବାର ସମୁଦ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅର୍କାଗ୍ନିମଣ୍ଡଲେ ସୋମେ ପର୍ଵକାଲଃ କଲାଶ୍ରଯଃ। ଏଵଂ ସ ଶୁକ୍ରପକ୍ଷୋ ଵୈ ରଜନ୍ଯାଃ ପର୍ଵସନ୍ଧିଷୁ ।। ୫୬.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିର ମଣ୍ଡଳରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ତିଥି ସମୟରେ, ଏଭଳି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ରାତିରେ ପର୍ବ ସଂଧିରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।

ସମ୍ପୂର୍ଣମଣ୍ଡଲଃ ଶ୍ରୀମାଂଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉପରଜ୍ଯତେ। ଯସ୍ମାଦାପ୍ଯାଯତେ ସୋମଃ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାନ୍ତୁ ପୂର୍ଣିମା ।। ୫୬.

ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡଳ ଓ ଶ୍ରୀମୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ; କାରଣ ସୋମ ଭରିଯାଏ, ପଂଚଦଶୀ ତିଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ହୁଏ।

ଦଶଭିଃ ପଞ୍ଚଭିଶ୍ଚୈଵ କଲାଭିର୍ଦିଵସକ୍ରମାତ୍। ତସ୍ମାତ୍ କଲା ପଞ୍ଚଦଶୀ ସୋମେ ନାସ୍ତି ତୁ ଷୋଡଶୀ। ତସ୍ମାତ୍ସୋମସ୍ଯ ଭଵତି ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ ମହାକ୍ଷଯଃ ।। ୫୬.

ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦିନକ୍ରମେ ଦଶଟି ଓ ପୁଣି ପାଞ୍ଚଟି କଳା ନେଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏହିପରି, ପଂଚଦଶୀ ତିଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଛଅଦଶୀ କଳା ନଥାଏ। ସେଠିପାଇଁ ପଂଚଦଶୀ ଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭୟଙ୍କର କ୍ଷୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତେ ପିତରୋ ଦେଵାଃ ସୋମପାଃ ସୋମଵର୍ଦ୍ଧନାଃ। ଆର୍ତ୍ତଵା ଋତଵୋ ଯସ୍ମାତ୍ତେ ଦେଵା ଭାଵଯନ୍ତି ଚ ।। ୫୬.

ଏହିମାନେ ପୂର୍ବଜ ଦେବତା, ସୋମପାନ କରୁଥିବା ଓ ସୋମକୁ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ଦେବତା। ସେମାନେ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ କହାଯାନ୍ତି, କାରଣ ଦେବତାମାନେ ଋତୁ ଦ୍ୱାରା ସେମାନୋକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।

ଅତଃ ପିତୄନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାସଶ୍ରାଦ୍ଧଭୁଜସ୍ତୁ ଯେ। ତେଷାଂ ଗତିଞ୍ଚ ସତ୍ତ୍ଵଞ୍ଚ ଗତିଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ଚୈଵ ହି ।। ୫୬.

ଏବେ ମୁଁ ସେହି ପିତୃମାନେଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେଉଁମାନେ ମାସିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଗତି, ସ୍ୱଭାବ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ପଥ ବିଷୟରେ କହିବି।

ନ ମୃତାନାଂ ଗତିଃ ଶକ୍ଯା ଵିଜ୍ଞାତୁଂ ପୁନରାଗତିଃ। ତପସାପି ପ୍ରସିଦ୍ଧେନ କିଂ ପୁନର୍ମାଂସଚକ୍ଷୁଷା ।। ୫୬.

ମୃତ୍ୟୁପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଗତି ଜଣାଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରିବେ କି ନାହିଁ ତାହା ମଧ୍ୟ ଜଣାଯିବା ନାହିଁ; ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତପସ୍ୱାଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହା ହୁଏନାହିଁ, ତେଣୁ ଦେହ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ତ ଏହା କେମିତି ଜଣାଯିବ?

ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵାନ୍ ପିଦୄନେତାନ୍ ପିତରୋ ଲୌକିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଦେଵାଃ ସୌମ୍ଯାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଵାନଃ ସର୍ଵେ ଚୈଵ ହ୍ଯଯୋନିଜାଃ ।। ୫୬.

ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବତା ଓ ପିତୃ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେମାନେ ଲୋକିକ ପିତୃ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ମୃଦୁ ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିବା।

ଦେଵାସ୍ତେ ପିତରଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାସ୍ତାନ୍ ଭାଵଯନ୍ତ୍ଯୁତ। ମନୁଷ୍ଯାଃ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ତେଭ୍ଯୋଽନ୍ଯେ ଲୌକିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୫୬.

ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପିତୃ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସେମାନୋକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଅଲଗା ଏବଂ ଲୋକିକ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି।

ପିତା ପିତାମହଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହଃ। ଯଜ୍ଵାନୋ ଯେ ତୁ ସୋମେ ନ ସୋମଵନ୍ତସ୍ତୁ ତେ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୫୬.

ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହ—ଯେଉଁମାନେ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସୋମ ବିନା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି ମନାଯାନ୍ତି ନାହିଁ।

ଯେ ଯଜ୍ଵାନଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତେଷାଂ ତେ ଵୈ ବର୍ହିଷଦଃ ସ୍ମୃତାଃ। କର୍ମସ୍ଵେତେଷୁ ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ତୃପ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଦେହସମ୍ଭଵାତ୍ ।। ୫୬.

ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପରିଚିତ, ସେମାନେ ବର୍ହିଷଦ୍ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି। ସେମାନେ କର୍ମରେ ଲିନ ଥାଇ, ଦେହ ବିନା ଜନ୍ମ ହୋଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।