ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପିନାକପାଣିର୍ଭଗଵାନ୍ ଵୃଷଭାସନଶୂଲଧୃକ୍ । ଦଣ୍ଡକୃଷ୍ଣାଜିନଧରଃ କପାଲୀ ଘୋରରୂପଧୃକ୍ ।। ୫୫.

ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ହାତରେ ପିନାକ ଧନୁଷ୍ ଧରିଥିଲେ, ବୃଷଭ ଉପରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ତିନିମୁହା ଶୂଳ ଧରିଥିଲେ; ଦଣ୍ଡ ଓ କଳା କୃଷ୍ଣାମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କପାଳ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡରେ ଥିଲା, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

ଵ୍ଯାଲଯଜ୍ଞୋପଵୀତୀ ଚ ସୁରାଣାମଭଯଙ୍କରଃ। ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ଵନନିର୍ଘୋଷପର୍ଜନ୍ଯନିନଦୋପମଃ। ମୁକ୍ତୋ ହାସସ୍ତଦା ତେନ ନଭଃ ସର୍ଵମପୂରଯତ୍ ।। ୫୫.

ସେ ନାଗକୁ ଉପବୀତ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଢୋଳ ଓ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ସମାନ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ହସ ସମସ୍ତ ଆକାଶକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଇଥିଲା।

ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ଵଯଂ ଭୀତା ମହାତ୍ମନଃ। ତଦୋଵାଚ ମହାଯୋଗୀ ପ୍ରୀତୋଽହଂ ସୁରସତ୍ତମୌ ।। ୫୫.

ସେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଆମେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲୁ; ତାପରେ ସେ ମହାଯୋଗୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ।'

ପଶ୍ଯେତାଞ୍ଚ ମହାମାଯାଂ ଭଯଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତାମ୍ । ଯୁଵାଂ ପ୍ରସୂତୌ ଗାତ୍ରେଷୁ ମମ ପୂର୍ଵସନାତନୌ ।। ୫୫.

'ଏହି ମହାମାୟାକୁ ଦେଖ, ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂର ହେଉ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ପୁରୁଣା ଅଂଗରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ।'

ଅଯଂ ମେ ଦକ୍ଷିଣୋ ବାହୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ। ଵାମୋ ବାହୁଶ୍ଚ ମେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ନିତ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ତିଷ୍ଠତି। ପ୍ରୀତୋଽହଂ ଯୁଵଯୋଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵରଂ ଦଝି ଯଥେପ୍ସିତମ୍ ।। ୫୫.

'ମୋର ଏହି ଡାହାଣ ହାତ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପିତାମହ; ବାମ ହାତ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ିଆ ରହନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଇଚ୍ଛା କରିଥିବା ବର ମାଗ।'

ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସୌ ପ୍ରଣତୌ ପାଦଯୋଃ ପୁନଃ । ଊଚତୁଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୌ ପୁନରେଵ ତଦାନଘୌ ।। ୫୫.

ତାପରେ, ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କର ପାଦରେ ଶିର ନମାଇଲେ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ମନେ ପୁଣି କଥା କହିଲେ।

ଯଦି ପ୍ରୀତିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଯଦି ଦେଯୋ ଵରଶ୍ଚ ନୌ। ଭକ୍ତିର୍ଭଵତୁ ନୌ ନିତ୍ଯଂ ତ୍ଵଯି ଦେଵ ସୁରେଶ୍ଵର ।। ୫୫.

'ଯଦି ଆପଣଙ୍କର କୃପା ହୋଇଛି ଏବଂ ଆମକୁ ବର ଦେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ହେ ଦେବ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ଆମ ପାଖରେ ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ରହୁ।'

ଏଵମସ୍ତୁ ମହାଭାଗୌ ସୃଜତାଂ ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୫୫.

'ଏହିପରି ହେଉ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର।' ଏହିପରି କହି, ସେ ଭଗବାନ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

ଏଵମେଷ ମଯୋକ୍ତୋ ଵଃ ପ୍ରଭାଵସ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ। ତେନ ସର୍ଵମିଦଂ ସୃଷ୍ଟଂ ହେତୁମାତ୍ରା ଵଯନ୍ତ୍ଵିହ ।। ୫୫.

'ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ସେ ଯୋଗୀଙ୍କର ତେଜ ବିଷୟରେ କହିଲି; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ଆମେ ଏଠାରେ କେବଳ ଉପକରଣ ମାତ୍ର।'

ଏତଦ୍ଧି ରୂପମଜ୍ଞାତମଵ୍ଯକ୍ତଂ ଶିଵସଂଜ୍ଞିତମ୍। ଅଚିନ୍ତ୍ଯଂ ତଦଦୃଶ୍ଯଞ୍ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷଃ ।। ୫୫.

ଏହି ରୂପଟି ଅଜ୍ଞାତ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଶିବ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏହା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଏହାକୁ କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବାମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି।

ତସ୍ମୈ ଦେଵାଧିପତ୍ଯାଯ ନମସ୍କାରଂ ପ୍ରଯୁଙ୍କ୍ତ ହ। ଯେନ ସୂକ୍ଷ୍ମମଚିନ୍ତ୍ଯଞ୍ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷଃ ।। ୫୫.

ଯିଏ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ଅଧିପତି, ତାଙ୍କୁ ସେମାନେ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବାମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଦେଖିପାରନ୍ତି।

ମହାଦେଵ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ମହେଶ୍ଵର ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ। ସୁରାସୁରଵର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୋହଂସ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।। ୫୫.

ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ମନୋହଂସ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଗତାଃ ସର୍ଵେ ସୁରାଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍। ନମସ୍କାରଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନାଃ ଶଙ୍କରାଯ ମହାତ୍ମନେ ।। ୫୫.

ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ, ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଥିଲେ।

ଇମଂ ସ୍ତଵଂ ପଠେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। କାମାଂଶ୍ଚ ଲଭତେ ସର୍ଵାନ୍ ପାପେଭ୍ଯସ୍ତୁ ଵିମୁଚ୍ଯତେ ।। ୫୫.

ଯିଏ ଏହି ଇଶ୍ୱରଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଉପରେ ଲିଖାଯାଇଥିବା ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ ଏବଂ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।

ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସଦା ତେନ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା। ମହାଦେଵପ୍ରସାଦେନ ଉକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍। ଏତଦ୍ଵଃ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ମଯା ମାହେଶ୍ଵରଂ ବଲମ୍ ।। ୫୫.

ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ସଦା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ମହାଦେବଙ୍କର କୃପାରେ, ଚିରଂଜୀବୀ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ କହାଯାଇଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ କହିଦେଲି।

ଅଗାତ୍କଥମମାଵାସ୍ଯାଂ ମାସି ମାସି ଦିଵଂ ନୃପଃ। ଐଲଃ ପୁରୂରଵାଃ ସୂତ କଥଂ ଵାଽତର୍ପଯତ୍ ପିତୄନ୍ ।। ୫୬.

ମାସ ପ୍ରତିମାସ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ଏଇଳ ପୁରୁରବା କିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ? ଏବଂ ସେ କିପରି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ?

ତସ୍ଯ ଚାହଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରଭାଵଂ ଶାଂଶପାଯନ। ଐଲସ୍ଯାଦିତ୍ଯସଂଯୋଗଂ ସୋମସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୫୬.

ହେ ଶାଂଶପାୟନ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ, ଏଇଳଙ୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଯୋଗ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ସୋମଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଦେବି।

ଅପାଂସାରମଯସ୍ଯେନ୍ଦୋଃ ପକ୍ଷଯୋଃ ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣଯୋଃ। ହ୍ରାସଵୃଦ୍ଧୀ ପିତୃମତଃ ପକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ଵିନିର୍ଣଯଃ ।। ୫୬.

ଚନ୍ଦ୍ରମା ଜଳର ସାର ରୂପ ଥିବା, ତାଙ୍କର ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ପିତୃମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି ।

ସୋମାଚ୍ଚୈଵାମୃତପ୍ରାପ୍ତିଃ ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣଂ ତଥା। କଵ୍ଯାଗ୍ନେଶ୍ଚାତ୍ତସୋମାନାଂ ପିତୄଣାଞ୍ଚୈଵ ଦର୍ଶନମ୍ ।। ୫୬.

ସୋମରୁ ଅମୃତ ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କର ତୃପ୍ତି ହୁଏ; ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରାଯାଇଥିବା ସୋମ ପିତୃମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି ।

ଯଥା ପୁରୂରଵାଶ୍ଚୈଲ ତର୍ପଯାମାସ ଵୈ ପିତୄନ୍। ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପର୍ଵାଣି ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୫୬.

ଯେପରି ଇଳାପୁତ୍ର ପୁରୁରବାସ୍ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଓ ପର୍ବଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ କହିବି ।

ଯଦା ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ତୌ ନକ୍ଷତ୍ରେଣ ସମାଗତୌ। ଅମାଵାସ୍ଯାନ୍ନିଵସତ ଏକରାତ୍ରୈକମଣ୍ଡଲେ ।। ୫୬.

ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ନୂଆମାସ୍ୟାରେ ସେମାନେ ଏକ ରାତି ପାଇଁ ଏକ ମଣ୍ଡଳରେ ରହନ୍ତି ।

ସ ଗଚ୍ଛତି ତଦା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦିଵାକରନିଶାକରୌ। ଅମାଵସ୍ଯାମମାଵାସ୍ଯାଂ ମାତାମହପିତାମହୌ। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ତଦା ତତ୍ର କାଲାପେକ୍ଷଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯତେ ।। ୫୬.

ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ନୂଆମାସ୍ୟାରେ ଦେଖାଯିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏହି ଦିନେ ମାମା ଓ ଠାକୁରଦାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ; ଏହି ସମୟରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରାଯାଏ ।

ପ୍ରସୀଦମାନାତ୍ ସୋମାଚ୍ଚ ପିତ୍ରର୍ଥଂ ତତ୍ପରିସ୍ରଵାତ୍। ଐଲଃ ପୁରୂରଵା ଵିଦ୍ଵାନ୍ ମାସି ମାସି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ଉଵାସ୍ତେ ପିତୃମନ୍ତଂ ତଂ ସସୋମଂ ସ ଦିଵାସ୍ଥିତଃ ।। ୫୬.

ସୋମ ଦୟାଳୁ ହେଲେ, ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହାର ରସ ବହିଯାଏ; ଇଳାପୁତ୍ର ପୁରୁରବାସ୍ ଜ୍ଞାନୀ ଓ କ୍ଷମାଶୀଳ ଭାବେ ପ୍ରତିମାସ ଉତ୍ସାହରେ ପିତୃମାନେ, ସୋମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ବସନ୍ତି ।

ଦ୍ଵିଲଵଂ କୁହୁମାତ୍ରଂ ତୁ ତେ ଉଭେ ତୁ ଵିଚାର୍ଯ ସଃ। ସିନୀଵାଲୀପ୍ରମାଣେନ ସିନୀଵାଲୀମୁପାସକଃ ।। ୫୬.

ସେ ଦୁଇ ଲବ ଓ କୁହୂ ମାପକୁ ଭଲଭାବରେ ବିଚାର କରନ୍ତି; ସିନୀବାଳୀ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ସିନୀବାଳୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି ।

କୁହୂମାତ୍ରାଂ କଲାଞ୍ଚୈଵ ଜ୍ଞାତ୍ଵୋପାସ୍ତେ କୁହୁଂ ପୁନଃ। ସ ତଦା ଭାନୁମତ୍ଯେକ କାଲାଵେକ୍ଷୀ ପ୍ରପଶ୍ଯତି ।। ୫୬.

କୁହୂ ମାପ ଓ କଳା ଜାଣି, ସେ ପୁଣି କୁହୂଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ସେ ସମୟରେ ଭାନୁମତୀରେ ଏକ କଳା ଦେଖନ୍ତି ।

ସୁଧାମୃତଂ କୁତଃ ସୋମାତ୍ ପ୍ରସ୍ରଵେନ୍ମାସତୃପ୍ତଯେ। ଦଶଭିଃ ପଞ୍ଚଭିଶ୍ଚୈଵ ସୁଧାମୃତପରିସ୍ରଵୈଃ ।। ୫୬.

କିପରି ସୋମରୁ ଅମୃତ ଓ ସୁଧା ମାସ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ବହିଯାଏ? ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ ସୁଧା ଓ ଅମୃତ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ।

କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତଦା ପୀତ୍ଵା ଦୁହ୍ଯମାନଂ ତଥାଂଶୁଭିଃ। ସଦ୍ଯଃ ପକ୍ଷରତା ତେନ ସୌମ୍ଯେନ ମଧୁନା ଚ ସଃ ।। ୫୬.

କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଚୋଷାଯାଇ, ସେ ସମୟରେ ସେ ସୌମ୍ୟ ମଧୁ ସହିତ ତକ୍ଷଣାତ୍ ପକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି ।

ନିର୍ଵାପଣାର୍ଥଂ ଦତ୍ତେନ ପିତ୍ରେଣ ଵିଧିନା ନୃପଃ। ସୁଧାମୃତେନ ରାଜେନ୍ଦ୍ରସ୍ତର୍ପଯାମାସ ଵୈ ପିତୄନ୍। ସୌମ୍ଯା ବର୍ହିଷଦଃ କାଵ୍ଯା ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୫୬.

ନିବେଦନ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସୁଧା ଓ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ କରିଥିଲେ; ସୌମ୍ୟ, ବର୍ହିଷଦ୍, କାବ୍ୟ, ଓ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ।

ଋତୁରଗ୍ନିସ୍ତୁ ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସ ତୁ ସଂଵତ୍ସରୋ ମତଃ। ଜଜ୍ଞିରେ ହ୍ଯୃତଵସ୍ତସ୍ମାଦୃତୁଭ୍ଯଶ୍ଚାର୍ତ୍ତଵାଶ୍ଚ ଯେ । ୫୬.

ଋତୁ ଅଗ୍ନି ଯାହା କୁହାଯାଏ, ସେହିଁଠି ସଂବତ୍ସର ଭାବେ ମନାଯାଏ; ତାହାରୁ ଋତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଋତୁରୁ ଆର୍ତ୍ତବ ହୁଅନ୍ତି ।