ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅପରେଣ ତୁ ଲୌହିତ୍ଯମାସିନ୍ଧୋଃ ପଶ୍ଚିମେନ ତୁ। ଯମସ୍ଯୈତଦ୍ଵନଂ ପ୍ରୋକ୍ତମନୁପର୍ଵତମେଵ ତତ୍ ॥ ୮.

ଏକ ଅନ୍ୟ ସୀମା ହେଉଛି ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଯମଙ୍କର ଏହି ଅରଣ୍ୟ ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଛି ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।

ଭୂତିର୍ଵିଜଜ୍ଞେ ଭୂତାଂଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ଯାନୁଚରାନ୍ ପ୍ରଭୋଃ। ସ୍ଥୂଲାନ୍ କୃଶାଂଶ୍ଚ ଦୀର୍ଘାଂଶ୍ଚ ଵାମନାନ୍ ହ୍ରସ୍ଵକାନ୍ ସମାନ୍ ॥ ୮.

ଭୂତି ନାମକ ଦେବୀ ଭୂତମାନେ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ସେବକମାନେଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—କିଏ ମୋଟା, କିଏ ଶୁକ୍ଲା, କିଏ ଲମ୍ବା, କିଏ ଛୋଟ, କିଏ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାର।

ଲମ୍ବକର୍ଣାନ୍ ପ୍ରଲମ୍ବୋଷ୍ଠାନ୍ ଲମ୍ବଜିହ୍ଵାସ୍ତନୋଦରାନ୍। ଏକରୂପାନ୍ ଦ୍ଵିରୂପାଂଶ୍ଚ ଲମ୍ବସ୍ଫିକ୍ସ୍ଥୂଲପିଣ୍ଡିକାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଲମ୍ବା କାନ, ଲମ୍ବା ଓଠ, ଲମ୍ବା ଜିଭ୍, ଲମ୍ବା ଛାତି ଓ ଉଦର ଥିବା; କିଏ ଏକ ଆକୃତି, କିଏ ଦୁଇଟି ଆକୃତି, କିଏ ଲମ୍ବା ପିଛ ଓ ମୋଟା ପିଣ୍ଡି ଥିବା।

ସରୋଵରସମୁଦ୍ରାଦିନଦୀପୁଲିନଵାସିନଃ। କୃଷ୍ଣାନ୍ ଗୌରାଂଶ୍ଚ ନୀଲାଂଶ୍ଚ ଶ୍ଵେତାଂଶ୍ଚ ଲୋହିତାରୁଣାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ହ୍ରଦ, ପୋଖରୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀ ତଟରେ ବାସ କରନ୍ତି; କିଏ କଳା, କିଏ ଗୋରା, କିଏ ନୀଳ, କିଏ ଧଳା, କିଏ ଲାଲ ଓ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର।

ବଭ୍ରୂନ୍ ଵୈ ଶବଲାନ୍ ଧୂମ୍ରାନ୍ କଦ୍ରୂନ୍ ରାସଭଦାରୂଣାନ୍। ମୁଞ୍ଜକେଶାନ୍ ହୃଷୀକେଶାନ୍ ସର୍ପଯଜୋପଵୀତିନଃ ॥ ୮.

କିଏ ବାଦାମି, କିଏ ଚିଟିକିତା, କିଏ ଧୂସର, କିଏ ହଳଦିଆ, କିଏ ଗଧା ପରି କଠୋର; କିଏ ମୁଞ୍ଜ ଘାସ ପରି କେଶ, କିଏ ଉଠା କେଶ, କିଏ ସର୍ପକୁ ଜନ୍ୟ ବ୍ରତ ଦାଗିଛନ୍ତି।

ଵିସୃଷ୍ଟାକ୍ଷାନ୍ ଵିରୂପାକ୍ଷାନ୍ କୃଶାକ୍ଷାନେକଲୋଚନାନ୍। ବହୁଶୀର୍ଷାନ୍ ଵିଶୀର୍ଷାଂଶ୍ଚ ଏକଶୀର୍ଷାଂଶ୍ଚ ଶୀର୍ଷକାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଉଭା ଆଖି, କିଏ ବିକୃତ ଆଖି, କିଏ ଶୁକ୍ଲା ଆଖି, କିଏ ଅନେକ ଆଖି; କିଏ ଅନେକ ମୁଣ୍ଡ, କିଏ ମୁଣ୍ଡ ନାହିଁ, କିଏ ଏକ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା।

ଚଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ଵିକଟାଂଶ୍ଚୈଵ ଵିରୋମାନ୍ ରୋମଶାଂସ୍ତଥା। ଅନ୍ଧାଂସ୍ଵ ଜଟିଲାଂଶ୍ଚୈଵ କୁଞ୍ଜାନ୍ ହେଷକଵାମନାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଭୟଙ୍କର, କିଏ ଭୀଷଣ ଆକୃତିର, କିଏ ରୋମଶ, କିଏ ବହୁତ ରୋମଶ; କିଏ ଅନ୍ଧ, କିଏ ଜଟାଧାରୀ, କିଏ ବାମନ, କିଏ ଘୋଡ଼ା ପରି ହିଁହିଁ କରୁଥିବା।

ସରୋଵରସମୁଦ୍ରାଦିନଦୀପୁଲିନସେଵିନଃ। ଏକକର୍ଣାନ୍ ମହାକର୍ଣାନ୍ ଶଙ୍କୁକର୍ଣାନକର୍ଣିକାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ହ୍ରଦ, ପୋଖରୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀ ତଟରେ ବାସ କରନ୍ତି; କିଏ ଏକ କାନ, କିଏ ବଡ଼ କାନ, କିଏ ଶଂଖ ପରି କାନ, କିଏ କାନ ନଥିବା।

ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣୋ ନଖିନଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ଦ୍ଦନ୍ତାଂଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵକାନ୍। ଏକହସ୍ତାନ୍ ଦ୍ଵିହସ୍ତାଂଶ୍ଚ ତ୍ରିହସ୍ତାଂଶ୍ଚାପ୍ଯହସ୍ତକାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଦାଁତ ଥିବା, କିଏ ନଖ ଥିବା, କିଏ ଦାଁତ ନଥିବା, କିଏ ଦୁଇ ଜିଭ୍ ଥିବା; କିଏ ଏକ ହାତ, କିଏ ଦୁଇ ହାତ, କିଏ ତିନି ହାତ, କିଏ ହାତ ନଥିବା।

ଏକପାଦାନ୍ ଦ୍ଵିପାଦାଂଶ୍ଚ ତ୍ରିପାଦାନ୍ ବହୁପାଦକାନ୍ । ମହାଯୋଗାନ୍ ମହାସତ୍ତ୍ଵାନ୍ ସୁତପକ୍ଵାନ୍ ମହାବଲାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଏକ ପାଦ, କିଏ ଦୁଇ ପାଦ, କିଏ ତିନି ପାଦ, କିଏ ବହୁ ପାଦ ଥିବା; କିଏ ମହା ଯୋଗଶକ୍ତି, କିଏ ମହାବଳୀ, କିଏ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା, କିଏ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ସର୍ଵତ୍ରଗାନପ୍ରତିଘାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ୍ କାମରୂପିଣଃ । ଘୋରାନ୍ କ୍ରୂରାଂଶ୍ଚ ମେଧ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଶିଵାନ୍ ପୁଣ୍ଯାନ୍ ସଵାଦିନଃ ॥ ୮.

ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ଚଳିପାରନ୍ତି, କିଛି ଅଟକା ନଥାଏ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକୃତି ଧାରଣ କରନ୍ତି; କିଏ ଭୟଙ୍କର, କିଏ କ୍ରୁର, କିଏ ପବିତ୍ର, କିଏ ଶିବ, କିଏ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, କିଏ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା।

କୁଶହସ୍ତାନ୍ ମହାଜିହ୍ଵାନ୍ ମହାକର୍ଣାନ୍ମହାନନାନ୍। ହସ୍ତାଦାଂଶ୍ଚ ମୁଖାଦାଂଶ୍ଚ ଶିରୋଦାଂଶ୍ଚ କପାଲିନଃ ॥ ୮.

କିଏ କୁଶ ହାତରେ ଧରିଛନ୍ତି, କିଏ ବଡ଼ ଜିଭ୍, ବଡ଼ କାନ, ବଡ଼ ମୁଁହ; କିଏ ହାତରେ, କିଏ ମୁଁହରେ, କିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଖାଉଛନ୍ତି, କିଏ କପାଳ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।

ଧନ୍ଵିନୋ ମୁଦ୍ଗରଧରାନସିଶୂଲଧରାଂସ୍ତଥା। ଦୀପ୍ତାସ୍ଯାନ୍ ଦୀପ୍ତନେତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଚିତ୍ର ମାଲ୍ଯାନୁଲେଷନାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଧନୁର୍ଧରୀ, କିଏ ଗଦା ଧାରଣ କରୁଥିବା, କିଏ ତଳୱାର ଓ ଶୂଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା; କିଏ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଁହ, କିଏ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆଖି, କିଏ ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଛନ୍ତି।

ଅନ୍ନାଦାନ୍ ପିଶିତାଦାଂଶ୍ଚ ବହୁରୂପାନ୍ ସୁରୂପକାନ୍ । ରାତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯାଚରାନ୍ ଘୋରାନ୍ ଵ୍କଚିତ୍ସୌମ୍ଯାନ୍ ଦିଵାଚରାନ୍। ନକ୍ତଞ୍ଚରାନ୍ ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯାନ୍ ଘୋରାଂସ୍ତାନ୍ ଵୈ ନିଶାଚରାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଅନ୍ନ ଖାଉଛନ୍ତି, କିଏ ମାଂସ ଖାଉଛନ୍ତି, କିଏ ବହୁ ଆକୃତିର, କିଏ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର; କିଏ ରାତି ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, କିଏ ଭୟଙ୍କର, କିଏ ମୃଦୁ, କିଏ ଦିନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, କିଏ ରାତିରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, କିଏ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶ୍ୟ, କିଏ ଭୟଙ୍କର ନିଶାଚର।

ପରତ୍ଵେ ଚ ଭଯଂ ଦୈଵ ସର୍ଵେ ତେ ଗତମାନସାଃ। ନୈଷାଂ ଭାର୍ଯାଽସ୍ତି ପୁତ୍ରୋ ଵା ସର୍ଵେ ତେ ହ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସଃ ॥ ୮.

ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନେଇ କିମ୍ବା ଦୈବକୁ ନେଇ ଭୟ ନାହିଁ, ସେମାନେ ମନରେ ଅସକ୍ତ; ସେମାନଙ୍କର ନା ଝିଅ ଅଛି, ନା ପୁଅ ଅଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା।

ଶତନ୍ତାନି ସହସ୍ରାଣି ଭୂତାନାମାତ୍ମଯୋଗିନାମ୍। ଏତେ ସର୍ଵେ ମହାତ୍ମାନୋ ଭୂତ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ॥ ୮.

ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ଭୂତମାନେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି—ଏହି ସମସ୍ତେ ମହାତ୍ମା, ଭୂତିଙ୍କର ପୁଅ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କପିଶା ଚୈଵ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡୀକୂଷ୍ମାଣ୍ଡାଞ୍ଜଜ୍ଞିରେ ପୁନଃ । ମିଥୁନାନି ପିଶାଚାନାଂ ଵର୍ଣେନ କପିଶେନ ଚ। କପିଶତ୍ଵାତ୍ ପିଶାଚାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଚ ପିଶିତାଶନାଃ ॥ ୮.

ଏବଂ କପିଶ ରଙ୍ଗର କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ମାନେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହିପରି ଦଳେ ଦଳେ କପିଶ ରଙ୍ଗର ପିଶାଚ ମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଏହି କପିଶ ରଙ୍ଗ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପିଶାଚ ମାନେ ମାଂସ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।

ଯୁଗ୍ମାନି ଷୋଡଶାନ୍ଯାନି ଵର୍ତ୍ତମାନାସ୍ତଦନ୍ଵଯାଃ। ନାମତସ୍ତାନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରୁଷାଦାଂସ୍ତଦନ୍ଵଯାନ୍ ॥ ୮.

ଏଠାରେ ଏହି ସମୟରେ ଛଉଦଶ ଯୁଗଳ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବଂଶଜମାନେ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏବେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଦେଉଛି, ମାଂସ ଭୋଜୀ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ଆରମ୍ଭ କରି।

ଛଗଲଶ୍ଛଗଲୀ ଚୈଵ ଵକ୍ରୋ ଵକ୍ରମୁଖୀ ତଥା। ଷୋଡଶାନାଂ ଗଣାଶ୍ଚୈଵ ସୂଚୀ ସୂଚୀମୁଖସ୍ତଥା ॥ ୮.

ଛଗଳ ଓ ଛଗଳୀ, ବକ୍ର ଓ ବକ୍ରମୁଖୀ, ସୂଚୀ ଓ ସୂଚୀମୁଖ—ଏହିମାନେ ଛଉଦଶ ଦଳର ମଧ୍ୟରୁ କିଛି।

ସୁମ୍ଭପା ତ୍ରଶ୍ଚ କୁମଭୀ ଚ ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିଃ। ଉପଚାରୋପଚାରଶ୍ଚ ଉଲୂଖଲ ଉଲୂଖଲୀ ॥ ୮.

ସୁମ୍ଭପାତ୍ର, କୁମଭୀ, ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଉପଚାର, ଉପଚାରା, ଉଲୂଖଳ ଓ ଉଲୂଖଳୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଳରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଅନର୍କଶ୍ଚ ଅନର୍କା ଚ କୁଖଣ୍ଡଶ୍ଚ କୁଖଣ୍ଡିକା। ପାଣିପାତ୍ରଃ ପାଣିପାତ୍ରୀ ପାଂଶୁଃ ପାଂଶୁମତୀ ତଥା ॥ ୮.

ଅନର୍କ ଓ ଅନର୍କା, କୁଖଣ୍ଡ ଓ କୁଖଣ୍ଡିକା, ପାଣିପାତ୍ର ଓ ପାଣିପାତ୍ରୀ, ପାଂଶୁ ଓ ପାଂଶୁମତୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ନିତୁଣ୍ଡଶ୍ଚ ନିତୁଣ୍ଡୀ ଚ ନିପୁଣା ନିପୁଣସ୍ତଥା। ଛଲାଦୋଚ୍ଛେଷଣା ଚୈଵ ପ୍ରସ୍କନ୍ଦଃ ସ୍କନ୍ଦିକା ତଥା। ଷୋଡଶାନାଂ ପିଶାଚାନାଂ ଗଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତୁ ଷୋଡଶ ॥ ୮.

ନିତୁଣ୍ଡ ଓ ନିତୁଣ୍ଡୀ, ନିପୁଣ ଓ ନିପୁଣା, ଛଳାଦୋଚ୍ଛେଷଣା, ପ୍ରସ୍କନ୍ଦ ଓ ସ୍କନ୍ଦିକା—ଏହି ଛଉଦଶ ପିଶାଚ ଦଳର ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।

ଅଜାମୁଖା ଵକ୍ରମୁଖାଃ ପୂରିଣଃ ସ୍କନ୍ଦିନସ୍ତଥା। ଵିପାଦାଙ୍ଗାରିକାଶ୍ଚୈଵ କୁମ୍ଭପାତ୍ରାଃ ପ୍ରକୁନ୍ଦକାଃ ॥ ୮.

ଅଜାମୁଖା, ବକ୍ରମୁଖା, ପୂରିଣ, ସ୍କନ୍ଦିନ, ବିପାଦାଙ୍ଗରିକା, କୁମ୍ଭପାତ୍ର ଓ ପ୍ରକୁଣ୍ଡକା।

ଉପଚାରୋଲୂଖଲିକା ହ୍ଯନର୍କାଶ୍ଚ କୁଖଣ୍ଡିକାଃ। ପାଣିପାତ୍ରାଶ୍ଚ ନୈତୁଣ୍ଡା ଊର୍ଣାଶା ନିପୁଣାସ୍ତଥା ॥ ୮.

ଉପଚାରଉଲୂଖଳିକା, ଅନର୍କା, କୁଖଣ୍ଡିକା, ପାଣିପାତ୍ରା, ନୈତୁଣ୍ଡା, ଊର୍ଣ୍ଣାଶା ଓ ନିପୁଣା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ସୂଚୀମୁଖୋଚ୍ଛେଷଣାଦାଃ କୁଲାନ୍ଯେତାନି ଷୋଡଶ। ଇତ୍ଯେତା ହ୍ଯଭିଜାତାସ୍ତୁ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡାନାଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ॥ ୮.

ସୂଚୀମୁଖ ଓ ଉଚ୍ଛେଷଣାଦା—ଏହି ଛଉଦଶ ବଂଶ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏମାନେ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ପରିବାର।

ପିଶାଚାସ୍ତେ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ସୁକଲ୍ପା ଇତି ଜଜ୍ଞିରେ। ବୀଭତ୍ସଂ ଵିକୃତାଚାରଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମନନ୍ତକମ୍। ଅତସ୍ତେଷାଂ ପିଶାଚାନାଂ ଲକ୍ଷଣଞ୍ଚ ନିବୋଧତ ॥ ୮.

ଏହି ପିଶାଚମାନେ ସୁନିର୍ମିତ ଭାବରେ ଜଣାଯିବେ; ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ ବିକୃତ ଆଚରଣରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଓ ପଉତିନା ଥିବା। ଏହିପରି, ପିଶାଚମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣ।

ସର୍ଵାଙ୍ଗକେଶା ଵୃତ୍ତାଖ୍ଯା ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣୋ ନଖିନସ୍ତଥା। ତିର୍ଯଙ୍ଗାଃ ପୁରୁଷାଦାଶ୍ଚ ପିଶାଚାସ୍ତେ ହ୍ଯଧୋମୁଖାଃ ॥ ୮.

ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଲୋମ ଥିବା, ବୃତ୍ତାଖ୍ୟା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଦଂଷ୍ଟ୍ର ଓ ନଖ ଥିବା, ଦେହ ବାଙ୍କା, ଏହି ପୁରୁଷାଦ ପିଶାଚମାନେ ମୁହଁ ତଳକୁ ଥାଏ।

ଅକେଶକା ହ୍ଯରୋମାଣସ୍ତ୍ଵଗ୍ଵସାଶ୍ଚର୍ମଵାସସଃ। କୂଷ୍ମାଣ୍ଡିକାଃ ପିଶାଚାସ୍ତେ ତିଲଭକ୍ଷାଃ ସଦାମିଷାଃ ॥ ୮.

କେହି ଚୁଲ ଓ ଦେହରେ ଲୋମ ନଥିବା, ଚର୍ମ ଓ ମାଂସରେ ପିନ୍ଧିଥିବା; ଏହି କୂଷ୍ମାଣ୍ଡିକା ପିଶାଚମାନେ ସଦା ତିଳ ଓ ମାଂସ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।

ଵକ୍ରାଙ୍ଗହସ୍ତପାଦାଶ୍ଚ ଵକ୍ରଶୀଲାଗତାସ୍ତଥା। ଜ୍ଞେଯା ଵକ୍ରପିଶାଚାସ୍ତେ ଵକ୍ରଗାଃ କାମରୂପିଣଃ ॥ ୮.

ବାଙ୍କା ହାତ ପା ଓ ଅଂଗ ଥିବା, ବାଙ୍କା ଚରିତ୍ରରେ ଲିନ, ଏମାନେ ବାଙ୍କା ପିଶାଚ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ, ଯେଉଁମାନେ ବାଙ୍କା ଭାବରେ ଚଳନ କରନ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।