ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସ୍ଵଧାକାରଶ୍ଚ ଜାପ୍ଯଶ୍ଚ ଵ୍ରତାନି ନିଯମାସ୍ତଥା। ଵେଦା ଲୋକାଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ଭଗଵାନେଵ ସର୍ଵଶଃ ।। ୫୫.

ତୁମେ ସ୍ୱଧା, ଜପ, ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ। ବେଦ, ଲୋକ ଓ ଦେବତାମାନେ—ସବୁ କିଛି ଭଗବାନ୍ ତୁମେ ଅଟେ।

ଆକାଶସ୍ଯ ଚ ଶବ୍ଦସ୍ତ୍ଵଂ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵାଵ୍ଯଯମ୍। ଭୂମେର୍ଗନ୍ଧୋ ରସଶ୍ଵାପାଂ ତେଜୋରୂପଂ ମହେଶ୍ଵର ।। ୫୫.

ତୁମେ ଆକାଶର ଶବ୍ଦ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱରୂପ, ଭୂମିର ସୁଗନ୍ଧ, ଜଳର ରସ, ଅଗ୍ନିର ଆକୃତି, ହେ ମହେଶ୍ୱର।

ଵାଯୋଃ ରୁପର୍ଶଶ୍ଚ ଦେଵଶ୍ଚ ଵପୁଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସସ୍ତଥା । ବୁଧୋ ଜ୍ଞାନଞ୍ଚ ଦେଵେଶ ପ୍ରକୃତୌ ବୀଜମେଵ ଚ ।। ୫୫.

ବାୟୁର ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଆକୃତି, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଶୋଭା, ବୁଧଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ହେ ଦେବେଶ, ପ୍ରକୃତିର ମୂଳ ବୀଜ ମଧ୍ୟ ତୁମେ।

ତ୍ଵଂ କର୍ତ୍ତା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କାଲୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଯମୋଽନ୍ତକଃ। ତ୍ଵଂ ଧାରଯସି ଲୋକାସ୍ତ୍ରୀଂସ୍ତ୍ଵମେଵ ସୃଜସି ପ୍ରଭୋ ।। ୫୫.

ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମୟ, ମୃତ୍ୟୁ, ଯମ ଓ ସମାପ୍ତି; ତୁମେ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରୁଛ, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କର।

ପୂର୍ଵେଣ ଵଦନେନ ତ୍ଵମିନ୍ଦ୍ରତ୍ଵଞ୍ଚ ପ୍ରକାଶସେ। ଦକ୍ଷିଣେନ ଚ ଵକ୍ରେଣ ଲୋକାନ୍ ସଂକ୍ଷୀଯସେ ପ୍ରଭୋ ।। ୫୫.

ପୂର୍ବ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବକୁ ପ୍ରକାଶ କର, ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗର ବାଙ୍କା ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଲୋକମାନେ ହ୍ରାସ କର।

ପଶ୍ଚିମେନ ତୁ ଵକ୍ରେଣ ଵରୁଣତ୍ଵଂ କରୋଷି ଵୈ। ଉତ୍ତରେଣ ତୁ ଵକ୍ରେଣ ସୌମ୍ଯତ୍ଵଞ୍ଚ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ ।। ୫୫.

ପଶ୍ଚିମ ଭାଗର ବାଙ୍କା ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବରୁଣ ଭାବକୁ ଧାରଣ କର, ଉତ୍ତର ଭାଗର ବାଙ୍କା ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ।

ରାଜସେ ବହୁଧା ଦେଵ ଲୋକାନାଂ ପ୍ରଭଵାଵ୍ଯଯଃ। ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ମରୁତଶ୍ଚାଶ୍ଵିନୀସୁତୌ ।। ୫୫.

ହେ ଦେବ, ବହୁ ଭାବରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱରୂପ; ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ମରୁତ ଓ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର।

ସାଧ୍ଯା ଵିଦ୍ଯାଧରା ନାଗାଶ୍ଵାରଣାଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ. ଵାଲଖିଲ୍ଯା ମହାତ୍ମାନସ୍ତପଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସୁଵ୍ରତାଃ ।। ୫୫.

ସାଧ୍ୟ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ, ଅଶ୍ୱରକ୍ଷକ, ତପସ୍ୱୀ, ବଳଖିଲ୍ୟ ମହାତ୍ମା, ସିଦ୍ଧ ତପସ୍ୱୀ ଓ ଶୁଭ୍ର ବ୍ରତୀମାନେ।

ତ୍ଵତ୍ତଃ ପ୍ରସୂତା ଦେଵେଶ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ନିଯତଵ୍ରତାଃ। ଉମା ସୀତା ସିନୀ ଵାଲୀ କୁହୂର୍ଗାଯତ୍ରିରେଵ ଚ ।। ୫୫.

ହେ ଦେବେଶ, ତୁମଠାରୁ ଉମା, ସୀତା, ସିନୀ, ବାଳୀ, କୁହୂ, ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ବ୍ରତ ଧାରୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।

ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ କୀର୍ତ୍ତିର୍ଧୃତିର୍ମେଧା ଲଜ୍ଜା କ୍ଷାନ୍ତିର୍ଵପୁଃ ସ୍ଵଧା। ତୁଷ୍ଟିଃ ପୁଷ୍ଠିଃ କ୍ରିଯା ଚୈଵ ଵାଚାଂ ଦେଵୀ ସରସ୍ଵତୀ। ତ୍ଵତ୍ତଃ ପ୍ରସୂତା ଦେଵେଶ ସନ୍ଧ୍ଯା ରାତ୍ରିସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୫୫.

ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, କ୍ଷମା, ଶୋଭା, ସ୍ୱଧା, ତୃପ୍ତି, ପୁଷ୍ଟି, କ୍ରିୟା ଓ ବାଣୀର ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ; ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ହେ ଦେବେଶ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ରାତି ମଧ୍ୟ।

ସୂର୍ଯାଯୁତାନାମଯୁତପ୍ରଭା ଚ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଚନ୍ଦ୍ରସହସ୍ରଗୋଚର। ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ପର୍ଵତରୂପଧାରିଣେ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵଗୁଣାକରାଯ ।। ୫୫.

ଦଶ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ସମାନ ଯାହାଙ୍କର, ହଜାର ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ପ୍ରଭା ଯାହାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ, ପର୍ବତ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ପଟ୍ଟିଶରୂପଧାରିଣେ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଚର୍ମଵିଭୂତିଧାରିଣେ । ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ରୁଦ୍ରପିନାକପାଣଯେ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ସାଯକଚକ୍ରଧାରିଣେ ।। ୫୫.

ପଟ୍ଟିଶ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା, କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା, ରୁଦ୍ର ଓ ପିନାକ ଧାରୀ, ବାଣ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଭସ୍ମଵିଭୂଷିତାଙ୍ଗ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ କାମଶରୀରନାଶନ। ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦେଵ ହିରଣ୍ଯଵାସସେ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦେଵ ହିରଣ୍ଯବାହଵେ ।। ୫୫.

ଭସ୍ମ ଲେପିଥିବା ଅଙ୍ଗ, କାମଦେହ ନାଶକ, ସୁନା ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବ, ସୁନା ହାତ ଧାରୀ ଦେବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦେଵ ହିରଣ୍ଯରୂପ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦେଵ ହିରଣ୍ଯନାଭ। ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ନେତ୍ରସହସ୍ରଚିତ୍ର ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦେଵ ହିରଣ୍ଯରେତଃ ।। ୫୫.

ସୁନା ଆକୃତି ଧାରୀ ଦେବ, ସୁନା ନାଭି ଧାରୀ ଦେବ, ହଜାର ରଙ୍ଗିନ ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ, ସୁନା ବୀଜ ଧାରୀ ଦେବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦେଵ ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦେଵ ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭ। ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦେଵ ହିରଣ୍ଯଚୀର ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦେଵ ହିରଣ୍ଯଦାଯିନେ ।। ୫୫.

ସୁନା ବର୍ଣ୍ଣ ଧାରୀ ଦେବ, ସୁନା ଗର୍ଭ ଧାରୀ ଦେବ, ସୁନା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବ, ସୁନା ଦାତା ଦେବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦେଵ ହିରଣ୍ଯମାଲିନେ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦେଵ ହିରଣ୍ଯଵାହିନେ। ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦେଵ ହିରଣ୍ଯଚୀର ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଭୈରଵନାଦନାଦିନେ ।। ୫୫.

ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବ, ସୁନା ବହନ କରୁଥିବା ଦେବ, ସୁନା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବ, ଭୈରବ ନାଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିବା ଦେବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଭୈରଵଵେଗଵେଗ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଶଙ୍କର ନୀଲକଣ୍ଠ। ମନୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦିଵ୍ଯସହସ୍ରବାହୋ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ନର୍ତ୍ତନଵାଦନପ୍ରିଯ ।। ୫୫.

ଭୈରବ ଦ୍ରୁତ ଗତି ଧାରୀ, ଶଙ୍କର ନୀଳକଣ୍ଠ, ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବାହୁ ଧାରୀ, ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରିୟ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ଏଵଂ ସଂସ୍ତୂଯମାନସ୍ତୁ ଵ୍ଯକ୍ତୋ ଭୂତ୍ଵା ମହାମତିଃ। ଭାତି ଦେଵୋ ମହାଯୋଗୀ ସୂର୍ଯକୋଟିସମପ୍ରଭଃ ।। ୫୫.

ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ମହାମତି ଦେବ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ମହାଯୋଗୀ ଦେବ ସୂର୍ଯ୍ୟ କୋଟି ସମ ପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ।

ଅଭିଭାଷ୍ଯସ୍ତଦା ହୃଷ୍ଟୋ ମହାଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଵକ୍ରକୋଟିସହସ୍ରେଣ ଗ୍ରସମାନ ଇଵାପରମ୍ ।। ୫୫.

ତାପରେ ହୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର କଥା କହିଲେ, ହଜାର ବାଙ୍କା ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟକୁ ଗ୍ରସିବା ପରି ପ୍ରତୀତ ହେଲେ।

ଏକଗ୍ରୀଵସ୍ତ୍ଵେକଜଟୋ ନାନାଭୂଷଣ୍ଭୂଷିତଃ। ନାନାଚିତ୍ରଵିଚିତ୍ରାଙ୍ଗୋ ନାନାମାଲ୍ଯାନୁଲେପନଃ ।। ୫୫.

ଏକଟି ଗଳା ଓ ଏକଟି ଜଟା ଥିବା ସେ ନାନା ପ୍ରକାର ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ସେ ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପନରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ।

ପିନାକପାଣିର୍ଭଗଵାନ୍ ଵୃଷଭାସନଶୂଲଧୃକ୍ । ଦଣ୍ଡକୃଷ୍ଣାଜିନଧରଃ କପାଲୀ ଘୋରରୂପଧୃକ୍ ।। ୫୫.

ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ହାତରେ ପିନାକ ଧନୁଷ୍ ଧରିଥିଲେ, ବୃଷଭ ଉପରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ତିନିମୁହା ଶୂଳ ଧରିଥିଲେ; ଦଣ୍ଡ ଓ କଳା କୃଷ୍ଣାମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କପାଳ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡରେ ଥିଲା, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

ଵ୍ଯାଲଯଜ୍ଞୋପଵୀତୀ ଚ ସୁରାଣାମଭଯଙ୍କରଃ। ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ଵନନିର୍ଘୋଷପର୍ଜନ୍ଯନିନଦୋପମଃ। ମୁକ୍ତୋ ହାସସ୍ତଦା ତେନ ନଭଃ ସର୍ଵମପୂରଯତ୍ ।। ୫୫.

ସେ ନାଗକୁ ଉପବୀତ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଢୋଳ ଓ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ସମାନ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ହସ ସମସ୍ତ ଆକାଶକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଇଥିଲା।

ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ଵଯଂ ଭୀତା ମହାତ୍ମନଃ। ତଦୋଵାଚ ମହାଯୋଗୀ ପ୍ରୀତୋଽହଂ ସୁରସତ୍ତମୌ ।। ୫୫.

ସେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଆମେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲୁ; ତାପରେ ସେ ମହାଯୋଗୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ।'

ପଶ୍ଯେତାଞ୍ଚ ମହାମାଯାଂ ଭଯଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତାମ୍ । ଯୁଵାଂ ପ୍ରସୂତୌ ଗାତ୍ରେଷୁ ମମ ପୂର୍ଵସନାତନୌ ।। ୫୫.

'ଏହି ମହାମାୟାକୁ ଦେଖ, ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂର ହେଉ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ପୁରୁଣା ଅଂଗରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ।'

ଅଯଂ ମେ ଦକ୍ଷିଣୋ ବାହୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ। ଵାମୋ ବାହୁଶ୍ଚ ମେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ନିତ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ତିଷ୍ଠତି। ପ୍ରୀତୋଽହଂ ଯୁଵଯୋଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵରଂ ଦଝି ଯଥେପ୍ସିତମ୍ ।। ୫୫.

'ମୋର ଏହି ଡାହାଣ ହାତ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପିତାମହ; ବାମ ହାତ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ିଆ ରହନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଇଚ୍ଛା କରିଥିବା ବର ମାଗ।'

ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସୌ ପ୍ରଣତୌ ପାଦଯୋଃ ପୁନଃ । ଊଚତୁଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୌ ପୁନରେଵ ତଦାନଘୌ ।। ୫୫.

ତାପରେ, ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କର ପାଦରେ ଶିର ନମାଇଲେ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ମନେ ପୁଣି କଥା କହିଲେ।

ଯଦି ପ୍ରୀତିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଯଦି ଦେଯୋ ଵରଶ୍ଚ ନୌ। ଭକ୍ତିର୍ଭଵତୁ ନୌ ନିତ୍ଯଂ ତ୍ଵଯି ଦେଵ ସୁରେଶ୍ଵର ।। ୫୫.

'ଯଦି ଆପଣଙ୍କର କୃପା ହୋଇଛି ଏବଂ ଆମକୁ ବର ଦେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ହେ ଦେବ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ଆମ ପାଖରେ ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ରହୁ।'

ଏଵମସ୍ତୁ ମହାଭାଗୌ ସୃଜତାଂ ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୫୫.

'ଏହିପରି ହେଉ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର।' ଏହିପରି କହି, ସେ ଭଗବାନ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

ଏଵମେଷ ମଯୋକ୍ତୋ ଵଃ ପ୍ରଭାଵସ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ। ତେନ ସର୍ଵମିଦଂ ସୃଷ୍ଟଂ ହେତୁମାତ୍ରା ଵଯନ୍ତ୍ଵିହ ।। ୫୫.

'ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ସେ ଯୋଗୀଙ୍କର ତେଜ ବିଷୟରେ କହିଲି; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ଆମେ ଏଠାରେ କେବଳ ଉପକରଣ ମାତ୍ର।'