ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଚତୁର୍ଵକ୍ରଂ ମହା ଯୋଗଂ ପୁରୁଷଂ କାଞ୍ଚନପ୍ରଭମ୍। କୃଷ୍ଣାଜିନଧରଂ ଦେଵଂ କମଣ୍ଡଲୁଵିଭୂଷିତମ୍। ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସୌ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ।। ୫୫.

ଚାରିଟି ମୁହଁ, ମହା ଯୋଗୀ, ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ, କଳା କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଥିବା, କମଣ୍ଡଳୁ ଧରିଥିବା ସେ ଦେବ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଆସିଗଲେ।

ତତୋ ମାମବ୍ରଵୀଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଲୋକ ନମସ୍କୃତଃ। କସ୍ତ୍ଵଂ କୁତୋ ଵା କିଞ୍ଚେହ ତିଷ୍ଠସେ ଵଦ ମେ ଵିଭୋ ।। ୫୫.

ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରଣାମ ପାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ? କାହିଁକି ଏଠାରେ ରହିଛ? ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ କହ।'

ଅହଂ କର୍ତ୍ତାଽସ୍ମି ଲୋକାନାଂ ସ୍ଵଯମ୍ବୂର୍ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖଃ। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଦେନ ବ୍ରହ୍ମଣାହମୁଵାଚ ତମ୍ ।। ୫୫.

'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ ଥିବା।' ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, ତାପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲି।

ଅହଂ କର୍ତ୍ତା ଚ ଲୋକାନାଂ ସଂହର୍ତ୍ତା ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଏଵଂ ସମ୍ଭାଷମାଣାଭ୍ଯାଂ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣାମ୍। ଉତ୍ତରାଂ ଦିଶମାସ୍ଥାଯ ଜ୍ଵାଲା ଦୃଷ୍ଟାପ୍ଯଧିଷ୍ଠିତା ।। ୫୫.

ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ପୁନିପୁନି ସଂହାରକ ମଧ୍ୟ ଅଟେ। ଏପରି ଭାବରେ ଦୁଇଜଣେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଆମ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଜ୍ୱାଳା ପ୍ରକଟ ହେଲା।

ଜ୍ଵାଲାନ୍ତତସ୍ତାମାଲୋକ୍ଯ ଵିସ୍ମିତ୍ତୌ ଚ ତଦାନଯୋଃ । ତେଜସା ଚୈଵ ତେନାଥ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଯୋତିଃକୃତଂ ଜଲମ୍ ।। ୫୫.

ସେଇ ଜ୍ୱାଳା ଭିତରୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହାର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଜଳ ଆଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।

ଵର୍ଦ୍ଧମାନେ ତଦା ଵହ୍ନାଵତ୍ଯନ୍ତପରମାଦ୍ଭୁତେ। ଅତିଦୁଦ୍ରାଵ ତାଂ ଜ୍ଵାଲାଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚାହଞ୍ଚ ସତ୍ଵରଃ ।। ୫୫.

ସେଇ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅପୂର୍ବ ଅଗ୍ନି ବଢ଼ିବା ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମୁଁ ଦୁଇଜଣେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସେଇ ଜ୍ୱାଳା ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲୁ।

ଦିଵଂ ଭୂମିଞ୍ଚ ଵିଷ୍ଟଭ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଜ୍ଵାଲମଣ୍ଡଲମ୍। ତସ୍ଯ ଜ୍ଵାଲସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତୁ ପଶ୍ଯାଵୋ ଵିପୁଲପ୍ରଭମ୍ ।। ୫୫.

ସେଠାରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରି ଏକ ଜ୍ୱାଳାର ଚକ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଇ ଜ୍ୱାଳାର ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ଏକ ବଡ଼ ତେଜ ଦେଖିଲୁ।

ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରମଵ୍ଯକ୍ତଂ ଲିଙ୍ଗଂ ପରମଦୀପିତମ୍। ନ ଚ ତତ୍କାଞ୍ଚନଂ ମଧ୍ଯେ ନ ଶୈଲଂ ନ ଚ ରାଜତମ୍ ।। ୫୫.

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ, ପ୍ରାୟ ଏକ ହାତ ଲମ୍ବା, ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏହା ସୁନା ନୁହେଁ, ପାହାଡ଼ ନୁହେଁ, ରୂପା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଅନିର୍ଦ୍ଦେଶ୍ଯମଚିନ୍ତ୍ଯଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ଯାଲକ୍ଷ୍ଯଂ ପୁନଃ ପୁନଃ। ମହୌଜସଂ ମହାଘୋରଂ ଵର୍ଦ୍ଧମାନଂ ଭୃଶଂ ତଦା। ଜ୍ଵାଲାମାଲାଯତଂ ନ୍ଯସ୍ତଂ ସର୍ଵଭୂତଭଯଙ୍କରମ୍ ।। ୫୫.

ସେଠାରେ ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ଚିନ୍ତା କରିପାରିବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କେବେ ଦେଖାଯାଏ, କେବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହା ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭୟଙ୍କର, ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଥିଲା, ଚାରିପଟେ ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲା।

ଅସ୍ଯ ଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ଯୋଽନ୍ତଂ ଵୈ ଗଚ୍ଛତେ ମନ୍ତ୍ରକାରଣମ୍। ଘୋର ରୂପିଣମତ୍ଯର୍ଥଂ ଭିନ୍ଦନ୍ତମିଵ ରୋଦସୀ ।। ୫୫.

ଏହି ଚିହ୍ନର ଶେଷ ଦେଖିବାକୁ ଯିଏ ମନ୍ତ୍ର ଓ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ଏହାକୁ ଅତି ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଭାଗ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖିଥାଏ।

ତତୋ ମାମବ୍ରଵୀଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଅଧୋ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵତନ୍ଦ୍ରିତଃ। ଅନ୍ତମସ୍ଯ ଵିଜାନୀମୋ ଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ତୁ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୫୫.

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ବିଲମ୍ବ ନକରି ତଳକୁ ଯାଅ; ଏହି ମହାନ ଚିହ୍ନର ଶେଷ ଜାଣିବାକୁ ଦେଖିବା।'

ଅହମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଯାଵଦନ୍ତୋଽସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ। ତଦା ତୌ ସମଯଂ କୃତ୍ଵା ଗତାଵୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚ ହ ।। ୫୫.

'ମୁଁ ଉପରକୁ ଯିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାର ଶେଷ ଦେଖାଯାଏ।' ଏଭଳି ସମ୍ମତି କରି, ଆମେ ଦୁଇଜଣେ, ଜଣେ ଉପରକୁ ଓ ଜଣେ ତଳକୁ ଚାଲିଗଲୁ।

ତତୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରନ୍ତୁ ଅହଂ ପୁନରଧୋ ଗତଃ। ନ ଚ ପଶ୍ଯାମି ତସ୍ଯାନ୍ତଂ ଭୀତଶ୍ଚାହଂ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୫୫.

ତାପରେ ମୁଁ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତଳକୁ ଯାଇଥିଲି; ତଥାପି ଏହାର ଶେଷ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ, ଏବଂ ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହେଇଗଲି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ତଥା ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଶ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ନ ଚାନ୍ତନ୍ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯତି। ସମାଗତୋ ମଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ତତ୍ରୈଵ ଚ ମହାମ୍ଭସି ।। ୫୫.

ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଏହାର ଶେଷ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ମୋ ସହିତ ପୁଣି ସେଇ ମହାଜଳରେ ଆସି ମିଶିଗଲେ।

ତତୋ ଵିସ୍ମଯମାପନ୍ନାଵୁଭୌ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ୫୫.

ତାପରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ସେଇ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ମହିମା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲୁ।

ତତୋ ଧ୍ଯାନଗତନ୍ତତ୍ର ଈଶ୍ଵରଂ ସର୍ଵତୋମୁଖମ୍। ପ୍ରଭଵଂ ନିଧऩଞ୍ଚୈଵ ଲୋକାନାଂ ପ୍ରଭୁମଵ୍ଯଯମ୍ ।। ୫୫.

ସେଠାରେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଆମେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶକର୍ତ୍ତା, ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ।

ବ୍ରହ୍ମାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ତସ୍ମୈ ଶର୍ଵାଯ ଶୂଲିନେ। ମହାଭୈରଵନାଦାଯ ଭୀମରୂପାଯ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣେ। ଅଵ୍ଯକ୍ତାଯ ମହାନ୍ତାଯ ନମସ୍କାରଂ ପ୍ରକୁର୍ମହେ ।। ୫୫.

ବ୍ରହ୍ମା ହାତ ଜୋଡି ଶର୍ବ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଓ ଭୀଷଣ ରୂପ ଓ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାବନ୍ତି, ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ମହାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।

ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଲୋକସୁରେଶ ଦେଵ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଭୂତପତେ ମହାଂଶ୍ଚ। ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଶାଶ୍ଵତ ସିଦ୍ଧଯୋନେ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵଜଗତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠ ।। ୫୫.

ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ହେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ନାଥ, ମହାନ୍, ଭୂତପତି। ନମସ୍କାର, ଶାଶ୍ୱତ ସିଦ୍ଧିର ମୂଳ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର।

ପରମେଷ୍ଠୀ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଅକ୍ଷରଂ ପରମଂ ପଦମ୍। ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତ୍ଵଂ ଵାମଦେଵଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଃ ସ୍କନ୍ଦଃ ଶିଵଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୫୫.

ତୁମେ ପରମେଷ୍ଠୀ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଅକ୍ଷୟ, ପରମ ପଦବୀ। ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବାମଦେବ, ରୁଦ୍ର, ସ୍କନ୍ଦ, ଶିବ, ପ୍ରଭୁ।

ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ଵଷଟ୍‌କାରସ୍ତ୍ଵମୋଙ୍କାରଃ ପରଂ ପଦମ୍। ସ୍ଵାହାକାରୋ ନମସ୍କାରଃ ସଂସ୍କାରଃ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍ ।। ୫୫.

ତୁମେ ଯଜ୍ଞ, ତୁମେ ବଷଟ୍ ଧ୍ୱନି, ତୁମେ ଓଁକାର, ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ତୁମେ ସ୍ୱାହା, ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସଂସ୍କାର।

ସ୍ଵଧାକାରଶ୍ଚ ଜାପ୍ଯଶ୍ଚ ଵ୍ରତାନି ନିଯମାସ୍ତଥା। ଵେଦା ଲୋକାଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ଭଗଵାନେଵ ସର୍ଵଶଃ ।। ୫୫.

ତୁମେ ସ୍ୱଧା, ଜପ, ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ। ବେଦ, ଲୋକ ଓ ଦେବତାମାନେ—ସବୁ କିଛି ଭଗବାନ୍ ତୁମେ ଅଟେ।

ଆକାଶସ୍ଯ ଚ ଶବ୍ଦସ୍ତ୍ଵଂ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵାଵ୍ଯଯମ୍। ଭୂମେର୍ଗନ୍ଧୋ ରସଶ୍ଵାପାଂ ତେଜୋରୂପଂ ମହେଶ୍ଵର ।। ୫୫.

ତୁମେ ଆକାଶର ଶବ୍ଦ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱରୂପ, ଭୂମିର ସୁଗନ୍ଧ, ଜଳର ରସ, ଅଗ୍ନିର ଆକୃତି, ହେ ମହେଶ୍ୱର।

ଵାଯୋଃ ରୁପର୍ଶଶ୍ଚ ଦେଵଶ୍ଚ ଵପୁଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସସ୍ତଥା । ବୁଧୋ ଜ୍ଞାନଞ୍ଚ ଦେଵେଶ ପ୍ରକୃତୌ ବୀଜମେଵ ଚ ।। ୫୫.

ବାୟୁର ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଆକୃତି, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଶୋଭା, ବୁଧଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ହେ ଦେବେଶ, ପ୍ରକୃତିର ମୂଳ ବୀଜ ମଧ୍ୟ ତୁମେ।

ତ୍ଵଂ କର୍ତ୍ତା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କାଲୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଯମୋଽନ୍ତକଃ। ତ୍ଵଂ ଧାରଯସି ଲୋକାସ୍ତ୍ରୀଂସ୍ତ୍ଵମେଵ ସୃଜସି ପ୍ରଭୋ ।। ୫୫.

ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମୟ, ମୃତ୍ୟୁ, ଯମ ଓ ସମାପ୍ତି; ତୁମେ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରୁଛ, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କର।

ପୂର୍ଵେଣ ଵଦନେନ ତ୍ଵମିନ୍ଦ୍ରତ୍ଵଞ୍ଚ ପ୍ରକାଶସେ। ଦକ୍ଷିଣେନ ଚ ଵକ୍ରେଣ ଲୋକାନ୍ ସଂକ୍ଷୀଯସେ ପ୍ରଭୋ ।। ୫୫.

ପୂର୍ବ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବକୁ ପ୍ରକାଶ କର, ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗର ବାଙ୍କା ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଲୋକମାନେ ହ୍ରାସ କର।

ପଶ୍ଚିମେନ ତୁ ଵକ୍ରେଣ ଵରୁଣତ୍ଵଂ କରୋଷି ଵୈ। ଉତ୍ତରେଣ ତୁ ଵକ୍ରେଣ ସୌମ୍ଯତ୍ଵଞ୍ଚ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ ।। ୫୫.

ପଶ୍ଚିମ ଭାଗର ବାଙ୍କା ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବରୁଣ ଭାବକୁ ଧାରଣ କର, ଉତ୍ତର ଭାଗର ବାଙ୍କା ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ।

ରାଜସେ ବହୁଧା ଦେଵ ଲୋକାନାଂ ପ୍ରଭଵାଵ୍ଯଯଃ। ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ମରୁତଶ୍ଚାଶ୍ଵିନୀସୁତୌ ।। ୫୫.

ହେ ଦେବ, ବହୁ ଭାବରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱରୂପ; ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ମରୁତ ଓ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର।

ସାଧ୍ଯା ଵିଦ୍ଯାଧରା ନାଗାଶ୍ଵାରଣାଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ. ଵାଲଖିଲ୍ଯା ମହାତ୍ମାନସ୍ତପଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସୁଵ୍ରତାଃ ।। ୫୫.

ସାଧ୍ୟ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ, ଅଶ୍ୱରକ୍ଷକ, ତପସ୍ୱୀ, ବଳଖିଲ୍ୟ ମହାତ୍ମା, ସିଦ୍ଧ ତପସ୍ୱୀ ଓ ଶୁଭ୍ର ବ୍ରତୀମାନେ।

ତ୍ଵତ୍ତଃ ପ୍ରସୂତା ଦେଵେଶ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ନିଯତଵ୍ରତାଃ। ଉମା ସୀତା ସିନୀ ଵାଲୀ କୁହୂର୍ଗାଯତ୍ରିରେଵ ଚ ।। ୫୫.

ହେ ଦେବେଶ, ତୁମଠାରୁ ଉମା, ସୀତା, ସିନୀ, ବାଳୀ, କୁହୂ, ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ବ୍ରତ ଧାରୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।