ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତ୍ରିପୁରଘ୍ନାଯ ଵନ୍ଦ୍ଯାଯ ମାତୄଣାମ୍ପତଯେ ନମଃ। ବୁଦ୍ଧାଯ ଚୈଵ ଶୁଦ୍ଧାଯ ମୁକ୍ତାଯ କେଵଲାଯ ଚ ।। ୫୪.

ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ୍ତା, ପୂଜ୍ୟ, ମାତୃମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ଶୁଦ୍ଧ, ମୁକ୍ତ, ଏକାକୀ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ନମଃ କମଲହସ୍ତାଯ ଦିଗ୍ଵାସାଯ ଶିଖଣ୍ଡିନେ । ଲୋକ ତ୍ରଯଵଲିଧାତ୍ରେ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରାଯ ଵରୁଣାଯ ଚ ।। ୫୪.

ପଦ୍ମଧାରୀ, ଦିଗମ୍ବର, ଚୂଡାଧାରୀ, ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ର, ଓ ବରୁଣ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ଅଗ୍ରାଯ ଚୈଵ ଚୋଗ୍ରାଯ ଵିପ୍ରାଯାନେକଚକ୍ଷୁଷେ। ରଜସେ ଚୈଵ ସତ୍ତ୍ଵାଯ ତମସେଽଵ୍ଯକ୍ତଯୋନଯେ ।। ୫୪.

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଭୟଙ୍କର, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଅନେକ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମସ୍ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ମୂଳ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ନିତ୍ଯାଯାନିତ୍ଯରୂପାଯ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯାଯ ଵୈ ନମଃ। ଵ୍ଯକ୍ତାଯ ଚୈଵାଵ୍ଯକ୍ତାଯ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତାଯ ଵୈ ନମଃ ।। ୫୪.

ଚିରନ୍ତନ ଓ ଅନିତ୍ୟ ରୂପରେ, ଚିରନ୍ତନ ଓ ଅନିତ୍ୟ ଭାବରେ, ପ୍ରକଟ, ଅପ୍ରକଟ ଓ ପ୍ରକଟ-ଅପ୍ରକଟ ଭାବରେ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ଚିନ୍ତ୍ଯାଯ ଚୈଵାଚିନ୍ତ୍ଯାଯ ଚିନ୍ତ୍ଯାଚିନ୍ତ୍ଯାଯ ଵୈ ନମଃ। ଭକ୍ତାନାମାର୍ତିନାଶାଯ ନରନାରାଯଣାଯ ଚ ।। ୫୪.

ଚିନ୍ତନୀୟ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଚିନ୍ତନୀୟ-ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଭାବରେ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ନଶ୍ୱନ୍ତା, ନର-ନାରାୟଣ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ଉମାପ୍ରିଯାଯ ଶର୍ଵାଯ ନନ୍ଦିଚକ୍ରାଙ୍କିତାଯ ଚ। ପକ୍ଷମାସାର୍ଦ୍ଧମାସାଯ ନମଃ ସଂଵତ୍ସରାଯ ଚ ।। ୫୪.

ଉମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଶର୍ବ, ନନ୍ଦିଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ପକ୍ଷ, ମାସ, ଅର୍ଧମାସ ଓ ବର୍ଷ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ବହୁରୂପାଯ ମୁଣ୍ଡାଯ ଦଣ୍ଡିନେଽଥ ଵରୂଥିନେ। ନମଃ କପାଲହସ୍ତାଯ ଦିଗ୍ଵାସାଯ ଶିଖଣିଡନେ ।। ୫୪.

ବହୁରୂପୀ, ମୁଣ୍ଡିତମୁଣ୍ଡ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା, କପାଳ ଧାରୀ, ଦିଗମ୍ବର, ଚୂଡାଧାରୀ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ଧ୍ଵଜିନେ ରଥିନେ ଚୈଵ ଯମିନେ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣେ। ଋଗ୍ଯଜୁଃ ସାମଵେଦାଯ ପୁରୁଷାଯେଶ୍ଵରାଯ ଚ। ଇତ୍ଯେଵମାଦିଚରିତୈସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଦେଵ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।। ୫୪.

ଧ୍ୱଜଧାରୀ, ରଥାରୁଢ଼, ନିୟମୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ବେଦ, ପୁରୁଷ, ଈଶ୍ୱର—ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ଏଵଂ ସ୍ତୁତସ୍ତତୋ ଦେଵୈଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଵରାନନେ ।। ୫୪.

ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କରି, ଶିର ନମାଇ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ଭକ୍ତିଂ ମମ ଦେଵଦେଵୋ ଗଙ୍ଗାଜଲାପ୍ଲାଵିତକେଶଦେଶଃ। ସୂକ୍ଷ୍ମୋଽତିଯୋଗାତିଶଯାଦଚିନ୍ତ୍ଯୋ ନ ହି ପ୍ଲୁତୋ ଵ୍ଯକ୍ତମୁପୈତି ଚନ୍ଦ୍ରଃ ।। ୫୪.

ମୋର ଭକ୍ତିକୁ ଜାଣି, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବ, ଯାହାଙ୍କ କେଶ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ଭିଜିଥାଏ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅପାର ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ। ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଜଳରେ ବି ଡୁବିଲେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ଏଵଂ ଭଗଵତା ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକର୍ତୃଣା। ସ୍ତୁତୋଽହଂ ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈ ର୍ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗସମ୍ଭଵୈଃ ।। ୫୪.

ଏଭଳି, ପୂର୍ବରୁ ଲୋକଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଷ୍ଟୁତି, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ।

ତତଃ ପ୍ରୀତୋ ହ୍ଯହଂ ତସ୍ମୈ ବ୍ରହ୍ମଣେ ସୁମହାତ୍ମନେ। ତତୋଽହଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଯା ଵାଚା ପିତାମହମଥାବ୍ରୁଵମ୍ ।। ୫୪.

ତାପରେ, ସେଇ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି ହେଇ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କଥାରେ ସେଉଁଠି ପିତାମହଙ୍କୁ କହିଲି।

ଭଗଵନ୍ ଭୂତଭଵ୍ଯେଶ ଲୋକନାଥ ଜଗତ୍ପତେ। କିଂ କାର୍ଯେ ତେ ମଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵଦ ସୁଵ୍ରତ ।। ୫୪.

ହେ ଭଗବାନ, ଭୂତ-ଭବିଷ୍ୟତର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମାଲିକ, ବ୍ରହ୍ମା, ମୋତେ କଣ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? କହ, ହେ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାମ୍ବୁଜେକ୍ଷଣଃ । ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵନ୍ନାଥ ଶ୍ରୂଯତାଂ କାରଣେଶ୍ଵର ।। ୫୪.

ମୋର କଥା ଶୁଣି, ପଦ୍ମନେତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ହେ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ନାଥ, କାରଣର ଇଶ୍ୱର, ଶୁଣ।'

ସୁରାସୁରୈର୍ମଥ୍ଯମାନେ ପଯୋଧାଵମ୍ବୁଜେକ୍ଷଣ। ଭଗଵନ୍ମେଘ ସଙ୍କାଶଂ ନୀଲଜୀମୂତସନ୍ନିଭମ୍ ।। ୫୪.

ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥିବାବେଳେ, ହେ ପଦ୍ମନେତ୍ର, ଏକ ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯାହା ମେଘ ଭଳି କଳା, ନୀଳ ଘନ ମେଘ ସଦୃଶ।

ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ଵିଷଙ୍ଘୋରଂ ସଂଵର୍ତ୍ତାଗ୍ନିସମପ୍ରଭମ୍। କାଲମୃତ୍ଯୁରିଵୋଦ୍ଭୂତଂ ଯୁଗାନ୍ତାଦିତ୍ଯଵର୍ଚ୍ଚସମ୍ ।। ୫୪.

ସେଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯାହା ସଂହାର ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଲା, ଯେପରି କାଳ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଏହା ଯୁଗାନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋତ୍ସାଦି ସୂର୍ଯାଭଂ ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ସମନ୍ତତଃ। ଅଗ୍ରେ ସମୁତ୍ଥିତଂ ତସ୍ମିନ୍ ଵିଷଙ୍କାଲାନଲପ୍ରଭମ୍ ।। ୫୪.

ସେ ବିଷ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ତିନି ଲୋକକୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଉଥିଲା; ସେ ବିଷ ସମ୍ମୁଖରେ କାଳାଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁଂ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଭୀତାଃ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଚେତସଃ। ତତ୍ ପିବସ୍ଵ ମହାଦେଵ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ଭଵାନଗ୍ର୍ଯସ୍ଯ ଭୋକ୍ତା ଵୈ ଭଵାଂଶ୍ଵୈଵ ଵରଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୫୪.

ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୃଦୟ ହେଲୁ; 'ହେ ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ବିଷ ପିଅ। ଆପଣ ହିଁ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋକ୍ତା, ଆପଣ ହିଁ ପ୍ରଭୁ।'

ତ୍ଵାମୃତେଽନ୍ଯୋ ମହାଦେଵ ଵିଷଂ ସୋଢୁଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ନାସ୍ତି କଶ୍ଚିତ୍ ପୁମାନ୍ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେଷୁ ଚ ଗୀଯତେ ।। ୫୪.

'ତୁମ୍ଭିତରେ ଛାଡ଼ି, ହେ ମହାଦେବ, ଏହି ବିଷ ସହିପାରିବାକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି; ତିନି ଲୋକରେ କେହି ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାହିଁ।'

ଏଵଂ ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ। ବାଢମିତ୍ଯେଵ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଵରାନନେ ।। ୫୪.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ସେଉଁଠି ସ୍ୱୀକାର କରିଲି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।

ତତୋଽହଂ ପାତୁମାରବ୍ଧୋ ଵିଷମନ୍ତକସନ୍ନିଭମ୍। ପିବତୋ ମେ ମହାଘୋରଂ ଵିଷଂ ସୁରଭଯଙ୍କରମ୍। କଣ୍ଠଃ ସମଭଵତ୍ତୂର୍ଣଂ କୃଷ୍ଣୋ ମେ ଵରଵର୍ଣିନି ।। ୫୪.

ତାପରେ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ସଦୃଶ ବିଷ ପିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲି; ସେ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ପିଉଥିବା ବେଳେ, ମୋର କଣ୍ଠ ତୁରନ୍ତ କଳା ହେଇଗଲା, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।

ତଂଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋ ତ୍ପଲପତ୍ରାଭଂ କଣ୍ଠେ ସକ୍ତମିଵୋରଗମ୍ । ତକ୍ଷକଂ ନାଗରାଜାନଂ ଲେଲିହାନମିଵ ସ୍ଥିତମ୍ ।। ୫୪.

ସେ ବିଷ ନୀଳ ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ମୋର କଣ୍ଠରେ ଲାଗି ରହିଲା, ଯେପରି ନାଗରାଜ ତକ୍ଷକ ଲଜ୍ଜା ଦେଇ ରହିଛି।

ଅଥୋଵାଚ ମହାତେଜା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ। ଶୋଭସେ ତ୍ଵଂ ମହାଦେଵ କଣ୍ଠେନାନେନ ସୁଵ୍ରତ ।। ୫୪.

ତାପରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ କହିଲେ, 'ହେ ମହାଦେବ, ଏହି କଳା କଣ୍ଠ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବହୁତ ଶୋଭା ପାଉଛ।'

ତତସ୍ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଯା ଗିରିଵରାତ୍ମଜେ। ପଶ୍ଯତାଂ ଦେଵସଙ୍ଗାନାଂ ଦୈତ୍ଯାନାଞ୍ଚ ଵରାନନେ ।। ୫୪.

ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ହେ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା, ମୁଁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ,

ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵଭୂତାନାଂ ପିଶାଚୋରଗରକ୍ଷସାମ୍। ଧୃତଂ କଣ୍ଠେ ଵିଷଂ ଘୋରଂ ନୀଲକଣ୍ଟସ୍ତତୋ ହ୍ଯହମ୍ ।। ୫୪.

ୟକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିଷ କଣ୍ଠରେ ଧରିଲି; ଏହିପରି ମୁଁ 'ନୀଳକଣ୍ଠ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲି।

ତତ୍ କାଲକୂଟଂ ଵିଷମୁଗ୍ରତେଜଃ କଣ୍ଠେ ମଯା ପର୍ଵତରାଜପୁତ୍ରି। ନିଵେଶ୍ଯମାନଂ ସୁରଦୈତ୍ଯସଙ୍ଘୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାଜଗାମ ।। ୫୪.

ଯେତେବେଳେ ଏହି କାଳକୂଟ ବିଷ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାହଜ୍ୱଳା, ମୋର କଣ୍ଠରେ ରହିଲା, ହେ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଏହା ଦେଖି ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।

ତତଃ ସୁରଗଣାଃ ସର୍ଵେ ସଦୈତ୍ଯୋରଗରାକ୍ଷସାଃ। ଊଚୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଚଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା ମତ୍ତମାତଙ୍ଗଗାମିନି ।। ୫୪.

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ଦାନବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, ହେ ମଦମାତା ହାତୀ ଚାଳି ଯାଉଥିବା।

ଅହୋ ବଲଂ ଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମସ୍ତେ ଅହୋ ପୁନର୍ଯୋଗବଲଂ ତଵୈଵ। ଅହୋ ପ୍ରଭୁତ୍ଵଂ ତଵ ଦେଵଦେଵ ଗଙ୍ଗାଜଲାସ୍ଫାଲିତମୁକ୍ତକେଶ ।। ୫୪.

ହେ ଦେବାଦିଦେବ, ତୁମର ଶକ୍ତି, ପରାକ୍ରମ ଓ ବୀରତା କେତେ ବଡ଼! ତୁମର ଯୋଗଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ! ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ଭିଜା ଖୋଲା କେଶ ନେଇ, ତୁମର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସନ କେତେ ଅପୂର୍ବ!

ତ୍ଵମେଵ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚତୁରାନନସ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵମେଵ ମୃତ୍ଯୁ ର୍ଵରଦସ୍ତ୍ଵମେଵ। ତ୍ଵମେଵ ସୂର୍ଯୋ ରଜନୀକରଶ୍ଚ ତ୍ଵମେଵ ଭୂମିଃ ସଲିଲଂ ତ୍ଵମେଵ ।। ୫୪.

ତୁମେ ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁ, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତୁମେ; ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଦାତା ମଧ୍ୟ ତୁମେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ରାତିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ତୁମେ; ଭୂମି ଓ ଜଳ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ନିଜେ।