ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଏତାନ୍ ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ଜଯାର୍ଥେ ଜଗୃହୁଃ ସୁରାଃ। କୃତାର୍ଥୈଶ୍ଚ ଵିସୃଷ୍ଟାସ୍ତୈଃ ପୂର୍ଵୋକ୍ତାଃ ପ୍ରଯଯୁର୍ଦିଶଃ ॥ ୮.

ଦେବତାମାନେ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ଏହିମାନେକୁ ନେଇଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ମାନେ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ପଠାଯିଥିଲେ।

ଏତେଷାମନ୍ଵଯେ ଜାତାନ୍ ଵିନୀତାଂସ୍ତ୍ରିଦଶା ଦଦୁଃ । ଅଙ୍ଗାଯ ଲୋମପାଦାଯ ସୂତ୍ରକାରାଯ ଵୈ ଦ୍ଵିପାନ୍ ॥ ୮.

ଏହି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ହାତୀମାନେକୁ ଦେବତାମାନେ ଅଙ୍ଗ, ଲୋମପାଦ ଓ ସୂତ୍ରକାରଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

ଦ୍ଵିରଦୋ ଦ୍ଵିରଦାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ହସ୍ତାଦ୍ଧସ୍ତୀ କରାତ୍କରୀ। ଵରଣାଦ୍ଵାରଣୋ ଦନ୍ତୀ ଦନ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଗର୍ଜନାଦ୍ଗଜଃ ॥ ୮.

ଦୁଇଟି ଦାନ୍ତ ଥିବାରୁ ହାତୀକୁ ଦ୍ୱିରଦ, ହସ୍ତ ରୁ ହସ୍ତୀ, କର ରୁ କରୀ, ରକ୍ଷା କରିବାରୁ ବରଣ, ଦାନ୍ତ ଥିବାରୁ ଦନ୍ତୀ, ଗର୍ଜନ କରିବାରୁ ଗଜ ବୋଲାଯାଏ।

କୁଞ୍ଜରଃ କୁଞ୍ଜଚାରିତ୍ଵାନ୍ନାଗୋ ନଗଵିରୋଧତଃ । ମତଙ୍ଗାଦିତି ମାତଙ୍ଗୋ ଦ୍ଵିପୋ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମପି ସ୍ମୃତଃ। ସାମଜଃ ସାମଜାତତ୍ଵାଦିତି ନିର୍ଵଚନକ୍ରମଃ ॥ ୮.

କୁଞ୍ଜର ଭାବରୁ କୁଞ୍ଜର, ପାହାଡ଼ ସହ ବିରୋଧ କରିବାରୁ ନାଗ, ମତଙ୍ଗ ରୁ ମାତଙ୍ଗ, ଦୁଇ ଭାବରୁ ଦ୍ୱିପ, ସାମ୍ନରୁ ଜନ୍ମ ହେବାରୁ ସାମଜ — ଏହି ଭାବରେ ନାମର ଅର୍ଥ।

ଏଷାଂ ଜିହ୍ଵାପରାଵୃତ୍ତିରିଵାକ୍ତଂ ହ୍ଯଗ୍ନିଶାପଜମ୍। ବଲସ୍ଯାନଵତୋ ଯା ତୁ ଯା ଚୈଷାଂ ଗୂଢମୁଷ୍କତା। ଉଭଯଂ ଦନ୍ତିନାମେତତ୍ସ୍ଵଯମ୍ଭୂସୂରଶାପଜମ୍ ॥ ୮.

ଏମାନଙ୍କ ଜିଭ ଫେରିଯାଏ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା। ଶକ୍ତି ଅଭାବ ଓ ଲୁଚା ଲିଙ୍ଗ ଦୁହିଁଟି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା।

ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପିଶାଚୋରଗରାକ୍ଷସାଃ। କନ୍ଯାସୁ ଜାତା ଦିଙ୍ନାଗୈର୍ନାନାସାତ୍ତ୍ଵାସ୍ତତୋ ଗଜାଃ ॥ ୮.

ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ—ତାଙ୍କର କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ହାତୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ସମ୍ଭୂତିଶ୍ଚ ପ୍ରଭୂତିଶ୍ଚ ନାମନିର୍ଵଚନଂ ତଥା। ଏତଦ୍ଗଜାନାଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଯେଷାଂ ରାଜା ଵିଭାଵସୁଃ ॥ ୮.

ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିକାଶ, ଏବଂ ନାମର ବ୍ୟାଖ୍ୟା—ଏହି ସବୁ ଗଜମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ରାଜା ଭିଭାବସୁ, ସମ୍ପର୍କରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

କୌଶିକାଦ୍ଯାଃ ସମୁଦ୍ରାତ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍। ଅଞ୍ଜନସ୍ଯୈକମୂଲସ୍ଯ ପ୍ରାଚ୍ଯାନ୍ନାଗଵନନ୍ତୁ ତତ୍ ॥ ୮.

କୌଶିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମୁଦ୍ରରୁ, ତାପରେ ଗଙ୍ଗାରୁ; ଅଞ୍ଜନଙ୍କ ଏକ ମୂଳରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗର ନାଗବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଉତ୍ତରା ତସ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯା ଦକ୍ଷିଣଞ୍ଚ ଯତ୍। ଗଙ୍ଗୋଦ୍ଭେଦାତ୍କରୂଷେଭ୍ଯଃ ସୁପ୍ରତୀକସ୍ଯ ତଦ୍ଵନମ୍ ॥ ୮.

ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଓ ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ, ଗଙ୍ଗାର ଉଦ୍ଭେଦ କରୂଷ ଭୂମିରୁ ସୁପ୍ରତୀକଙ୍କ ନାଗବନ ଅଛି।

ଅପରେଣୋତ୍କଲାଚ୍ଚୈଵ ହ୍ଯାଵେଦିଭ୍ଯଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମମ୍। ଏକଭୂତାତ୍ମନୋସ୍ଯୈତଦ୍ଵାମନସ୍ଯ ଵନଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୮.

ଉତ୍ତର ଦିଗର ଏକ ସୀମା ଓ ଆବେଦି ନାମକ ସ୍ଥାନରୁ ପଞ୍ଚମ ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ବାମନ ଦେବତାଙ୍କର ଅରଣ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।

ଅପରେଣ ତୁ ଲୌହିତ୍ଯମାସିନ୍ଧୋଃ ପଶ୍ଚିମେନ ତୁ। ଯମସ୍ଯୈତଦ୍ଵନଂ ପ୍ରୋକ୍ତମନୁପର୍ଵତମେଵ ତତ୍ ॥ ୮.

ଏକ ଅନ୍ୟ ସୀମା ହେଉଛି ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଯମଙ୍କର ଏହି ଅରଣ୍ୟ ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଛି ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।

ଭୂତିର୍ଵିଜଜ୍ଞେ ଭୂତାଂଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ଯାନୁଚରାନ୍ ପ୍ରଭୋଃ। ସ୍ଥୂଲାନ୍ କୃଶାଂଶ୍ଚ ଦୀର୍ଘାଂଶ୍ଚ ଵାମନାନ୍ ହ୍ରସ୍ଵକାନ୍ ସମାନ୍ ॥ ୮.

ଭୂତି ନାମକ ଦେବୀ ଭୂତମାନେ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ସେବକମାନେଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—କିଏ ମୋଟା, କିଏ ଶୁକ୍ଲା, କିଏ ଲମ୍ବା, କିଏ ଛୋଟ, କିଏ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାର।

ଲମ୍ବକର୍ଣାନ୍ ପ୍ରଲମ୍ବୋଷ୍ଠାନ୍ ଲମ୍ବଜିହ୍ଵାସ୍ତନୋଦରାନ୍। ଏକରୂପାନ୍ ଦ୍ଵିରୂପାଂଶ୍ଚ ଲମ୍ବସ୍ଫିକ୍ସ୍ଥୂଲପିଣ୍ଡିକାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଲମ୍ବା କାନ, ଲମ୍ବା ଓଠ, ଲମ୍ବା ଜିଭ୍, ଲମ୍ବା ଛାତି ଓ ଉଦର ଥିବା; କିଏ ଏକ ଆକୃତି, କିଏ ଦୁଇଟି ଆକୃତି, କିଏ ଲମ୍ବା ପିଛ ଓ ମୋଟା ପିଣ୍ଡି ଥିବା।

ସରୋଵରସମୁଦ୍ରାଦିନଦୀପୁଲିନଵାସିନଃ। କୃଷ୍ଣାନ୍ ଗୌରାଂଶ୍ଚ ନୀଲାଂଶ୍ଚ ଶ୍ଵେତାଂଶ୍ଚ ଲୋହିତାରୁଣାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ହ୍ରଦ, ପୋଖରୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀ ତଟରେ ବାସ କରନ୍ତି; କିଏ କଳା, କିଏ ଗୋରା, କିଏ ନୀଳ, କିଏ ଧଳା, କିଏ ଲାଲ ଓ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର।

ବଭ୍ରୂନ୍ ଵୈ ଶବଲାନ୍ ଧୂମ୍ରାନ୍ କଦ୍ରୂନ୍ ରାସଭଦାରୂଣାନ୍। ମୁଞ୍ଜକେଶାନ୍ ହୃଷୀକେଶାନ୍ ସର୍ପଯଜୋପଵୀତିନଃ ॥ ୮.

କିଏ ବାଦାମି, କିଏ ଚିଟିକିତା, କିଏ ଧୂସର, କିଏ ହଳଦିଆ, କିଏ ଗଧା ପରି କଠୋର; କିଏ ମୁଞ୍ଜ ଘାସ ପରି କେଶ, କିଏ ଉଠା କେଶ, କିଏ ସର୍ପକୁ ଜନ୍ୟ ବ୍ରତ ଦାଗିଛନ୍ତି।

ଵିସୃଷ୍ଟାକ୍ଷାନ୍ ଵିରୂପାକ୍ଷାନ୍ କୃଶାକ୍ଷାନେକଲୋଚନାନ୍। ବହୁଶୀର୍ଷାନ୍ ଵିଶୀର୍ଷାଂଶ୍ଚ ଏକଶୀର୍ଷାଂଶ୍ଚ ଶୀର୍ଷକାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଉଭା ଆଖି, କିଏ ବିକୃତ ଆଖି, କିଏ ଶୁକ୍ଲା ଆଖି, କିଏ ଅନେକ ଆଖି; କିଏ ଅନେକ ମୁଣ୍ଡ, କିଏ ମୁଣ୍ଡ ନାହିଁ, କିଏ ଏକ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା।

ଚଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ଵିକଟାଂଶ୍ଚୈଵ ଵିରୋମାନ୍ ରୋମଶାଂସ୍ତଥା। ଅନ୍ଧାଂସ୍ଵ ଜଟିଲାଂଶ୍ଚୈଵ କୁଞ୍ଜାନ୍ ହେଷକଵାମନାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଭୟଙ୍କର, କିଏ ଭୀଷଣ ଆକୃତିର, କିଏ ରୋମଶ, କିଏ ବହୁତ ରୋମଶ; କିଏ ଅନ୍ଧ, କିଏ ଜଟାଧାରୀ, କିଏ ବାମନ, କିଏ ଘୋଡ଼ା ପରି ହିଁହିଁ କରୁଥିବା।

ସରୋଵରସମୁଦ୍ରାଦିନଦୀପୁଲିନସେଵିନଃ। ଏକକର୍ଣାନ୍ ମହାକର୍ଣାନ୍ ଶଙ୍କୁକର୍ଣାନକର୍ଣିକାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ହ୍ରଦ, ପୋଖରୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀ ତଟରେ ବାସ କରନ୍ତି; କିଏ ଏକ କାନ, କିଏ ବଡ଼ କାନ, କିଏ ଶଂଖ ପରି କାନ, କିଏ କାନ ନଥିବା।

ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣୋ ନଖିନଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ଦ୍ଦନ୍ତାଂଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵକାନ୍। ଏକହସ୍ତାନ୍ ଦ୍ଵିହସ୍ତାଂଶ୍ଚ ତ୍ରିହସ୍ତାଂଶ୍ଚାପ୍ଯହସ୍ତକାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଦାଁତ ଥିବା, କିଏ ନଖ ଥିବା, କିଏ ଦାଁତ ନଥିବା, କିଏ ଦୁଇ ଜିଭ୍ ଥିବା; କିଏ ଏକ ହାତ, କିଏ ଦୁଇ ହାତ, କିଏ ତିନି ହାତ, କିଏ ହାତ ନଥିବା।

ଏକପାଦାନ୍ ଦ୍ଵିପାଦାଂଶ୍ଚ ତ୍ରିପାଦାନ୍ ବହୁପାଦକାନ୍ । ମହାଯୋଗାନ୍ ମହାସତ୍ତ୍ଵାନ୍ ସୁତପକ୍ଵାନ୍ ମହାବଲାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଏକ ପାଦ, କିଏ ଦୁଇ ପାଦ, କିଏ ତିନି ପାଦ, କିଏ ବହୁ ପାଦ ଥିବା; କିଏ ମହା ଯୋଗଶକ୍ତି, କିଏ ମହାବଳୀ, କିଏ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା, କିଏ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ସର୍ଵତ୍ରଗାନପ୍ରତିଘାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ୍ କାମରୂପିଣଃ । ଘୋରାନ୍ କ୍ରୂରାଂଶ୍ଚ ମେଧ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଶିଵାନ୍ ପୁଣ୍ଯାନ୍ ସଵାଦିନଃ ॥ ୮.

ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ଚଳିପାରନ୍ତି, କିଛି ଅଟକା ନଥାଏ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକୃତି ଧାରଣ କରନ୍ତି; କିଏ ଭୟଙ୍କର, କିଏ କ୍ରୁର, କିଏ ପବିତ୍ର, କିଏ ଶିବ, କିଏ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, କିଏ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା।

କୁଶହସ୍ତାନ୍ ମହାଜିହ୍ଵାନ୍ ମହାକର୍ଣାନ୍ମହାନନାନ୍। ହସ୍ତାଦାଂଶ୍ଚ ମୁଖାଦାଂଶ୍ଚ ଶିରୋଦାଂଶ୍ଚ କପାଲିନଃ ॥ ୮.

କିଏ କୁଶ ହାତରେ ଧରିଛନ୍ତି, କିଏ ବଡ଼ ଜିଭ୍, ବଡ଼ କାନ, ବଡ଼ ମୁଁହ; କିଏ ହାତରେ, କିଏ ମୁଁହରେ, କିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଖାଉଛନ୍ତି, କିଏ କପାଳ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।

ଧନ୍ଵିନୋ ମୁଦ୍ଗରଧରାନସିଶୂଲଧରାଂସ୍ତଥା। ଦୀପ୍ତାସ୍ଯାନ୍ ଦୀପ୍ତନେତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଚିତ୍ର ମାଲ୍ଯାନୁଲେଷନାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଧନୁର୍ଧରୀ, କିଏ ଗଦା ଧାରଣ କରୁଥିବା, କିଏ ତଳୱାର ଓ ଶୂଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା; କିଏ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଁହ, କିଏ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆଖି, କିଏ ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଛନ୍ତି।

ଅନ୍ନାଦାନ୍ ପିଶିତାଦାଂଶ୍ଚ ବହୁରୂପାନ୍ ସୁରୂପକାନ୍ । ରାତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯାଚରାନ୍ ଘୋରାନ୍ ଵ୍କଚିତ୍ସୌମ୍ଯାନ୍ ଦିଵାଚରାନ୍। ନକ୍ତଞ୍ଚରାନ୍ ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯାନ୍ ଘୋରାଂସ୍ତାନ୍ ଵୈ ନିଶାଚରାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଅନ୍ନ ଖାଉଛନ୍ତି, କିଏ ମାଂସ ଖାଉଛନ୍ତି, କିଏ ବହୁ ଆକୃତିର, କିଏ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର; କିଏ ରାତି ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, କିଏ ଭୟଙ୍କର, କିଏ ମୃଦୁ, କିଏ ଦିନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, କିଏ ରାତିରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, କିଏ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶ୍ୟ, କିଏ ଭୟଙ୍କର ନିଶାଚର।

ପରତ୍ଵେ ଚ ଭଯଂ ଦୈଵ ସର୍ଵେ ତେ ଗତମାନସାଃ। ନୈଷାଂ ଭାର୍ଯାଽସ୍ତି ପୁତ୍ରୋ ଵା ସର୍ଵେ ତେ ହ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସଃ ॥ ୮.

ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନେଇ କିମ୍ବା ଦୈବକୁ ନେଇ ଭୟ ନାହିଁ, ସେମାନେ ମନରେ ଅସକ୍ତ; ସେମାନଙ୍କର ନା ଝିଅ ଅଛି, ନା ପୁଅ ଅଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା।

ଶତନ୍ତାନି ସହସ୍ରାଣି ଭୂତାନାମାତ୍ମଯୋଗିନାମ୍। ଏତେ ସର୍ଵେ ମହାତ୍ମାନୋ ଭୂତ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ॥ ୮.

ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ଭୂତମାନେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି—ଏହି ସମସ୍ତେ ମହାତ୍ମା, ଭୂତିଙ୍କର ପୁଅ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କପିଶା ଚୈଵ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡୀକୂଷ୍ମାଣ୍ଡାଞ୍ଜଜ୍ଞିରେ ପୁନଃ । ମିଥୁନାନି ପିଶାଚାନାଂ ଵର୍ଣେନ କପିଶେନ ଚ। କପିଶତ୍ଵାତ୍ ପିଶାଚାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଚ ପିଶିତାଶନାଃ ॥ ୮.

ଏବଂ କପିଶ ରଙ୍ଗର କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ମାନେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହିପରି ଦଳେ ଦଳେ କପିଶ ରଙ୍ଗର ପିଶାଚ ମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଏହି କପିଶ ରଙ୍ଗ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପିଶାଚ ମାନେ ମାଂସ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।

ଯୁଗ୍ମାନି ଷୋଡଶାନ୍ଯାନି ଵର୍ତ୍ତମାନାସ୍ତଦନ୍ଵଯାଃ। ନାମତସ୍ତାନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରୁଷାଦାଂସ୍ତଦନ୍ଵଯାନ୍ ॥ ୮.

ଏଠାରେ ଏହି ସମୟରେ ଛଉଦଶ ଯୁଗଳ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବଂଶଜମାନେ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏବେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଦେଉଛି, ମାଂସ ଭୋଜୀ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ଆରମ୍ଭ କରି।

ଛଗଲଶ୍ଛଗଲୀ ଚୈଵ ଵକ୍ରୋ ଵକ୍ରମୁଖୀ ତଥା। ଷୋଡଶାନାଂ ଗଣାଶ୍ଚୈଵ ସୂଚୀ ସୂଚୀମୁଖସ୍ତଥା ॥ ୮.

ଛଗଳ ଓ ଛଗଳୀ, ବକ୍ର ଓ ବକ୍ରମୁଖୀ, ସୂଚୀ ଓ ସୂଚୀମୁଖ—ଏହିମାନେ ଛଉଦଶ ଦଳର ମଧ୍ୟରୁ କିଛି।