ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରଗଣାନ୍ ଭୀତାନ୍ ବ୍ରହ୍ମୋ ଵାଚ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। କିମର୍ଥଂ ଭୋ ମହାଭାଗା ଭୀତା ଉଦ୍ଵିଗ୍ନଚେତସଃ ।। ୫୪.

ଭୟଭୀତ ଦେବମାନେ ଦେଖି, ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—'ହେ ମହାଭାଗ, କାହିଁକି ତମେ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଅଛନ୍ତି?'

ମଯାଷ୍ଟଗୁଣମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଭଵତାଂ ସମ୍ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍। କେନ ଵ୍ଯାଵର୍ତ୍ତିତୈଶ୍ଵର୍ଯା ଯୂଯଂ ଵୈ ସୁରସତ୍ତମାଃ ।। ୫୪.

'ମୁଁ ତମ ପାଇଁ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ଦେଇଛି—କେଉଁଠି ତୁମର ଶକ୍ତି କମିଗଲା, ହେ ଦେବମାନେ?'

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯେଶ୍ଵରା ଯୂଯଂ ସର୍ଵେ ଵୈ ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ। ପ୍ରଜାସର୍ଗେ ନ ସୋଽସ୍ତୀହ ଆଜ୍ଞାଂ ଯୋ ମେ ନିଵର୍ତ୍ତଯେତ୍ ।। ୫୪.

'ତମେ ସମସ୍ତେ ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଦୁଃଖ ହିନ; ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟିରେ କେଉଁଠି ମୋ ଆଜ୍ଞାକୁ ବାଧା ଦେଇପାରିବ?'

ଵିମାନଗାମିନଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵେ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଗାମିନଃ। ଅଧ୍ଯାତ୍ମେ ଚାଧିଭୂତେ ଚ ଅଧିଦୈଵେ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ। ପ୍ରଜାଃ କର୍ମଵିପାକେନ ଶକ୍ତା ଯୂଯଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତିତୁମ୍ ।। ୫୪.

'ସମସ୍ତେ ଆକାଶରେ ଚଳିପାରିବେ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିପାରିବେ; ଅଧ୍ୟାତ୍ମ, ଅଧିଭୂତ ଓ ଅଧିଦୈବ ଭଳି ସମସ୍ତ ରେ ତମେ କର୍ମର ଫଳ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ।'

ତତ୍କିମର୍ଥଂ ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ମୃଗାଃ ସିଂହାର୍ଦିତା ଇଵ। କିଂ ଦୁଃଖଂ କେନ ସନ୍ତାପଃ କୁଲୋ ଵା ଭଯମାଗତମ୍। ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଶୀଗ୍ରମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହଥ ।। ୫୪.

'ତେବେ କାହିଁକି ତମେ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିବା ମୃଗ ପରି ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଅଛନ୍ତି? କଣ ଦୁଃଖ, କଣ ଯନ୍ତ୍ରଣା, କିମ୍ବା କଣ ଭୟ ତମ ଗୋତାରେ ଆସିଛି? ଏହି ସବୁ କଥା ଶୀଘ୍ର ଓ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହିଦିଅ।'

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ତତସ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵୈ ମହାତ୍ମନଃ। ଊଚୁସ୍ତେ ଋଷିଭିଃ ସାର୍ଧ୍ଧଂ ସୁରଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଦାନଵାଃ ।। ୫୪.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ସହିତ ଦେବ, ଦାନବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦାନବମାନେ କହିଲେ।

ସୁରାସୁରୈର୍ମଥ୍ଯମାନେ ପାଥୋଧୌ ଚ ମହାତ୍ମଭିଃ। ଭୁଜଙ୍ଗଭୃଙ୍ଗସଙ୍କାଶଂ ନୀଲଜୀମୂତସନ୍ନିଭମ୍। ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ଵିଷଂ ଘୋରଂ ସଂଵର୍ତାଗ୍ନିସମପ୍ରଭମ୍ ।। ୫୪.

ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ କରୁଥିବାବେଳେ, ସାପ ଝୁଣ୍ଡ ପରି, ବାଦଳ ପରି ନୀଳ, ଦିନାଶ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିବା ଭୟଙ୍କର ବିଷ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

କାଲମୃତ୍ଯୁରିଵୋଦ୍ଭୂତଂ ଯୁଗାନ୍ତାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସମ୍। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋତ୍ସାଦି ସୂର୍ଯାଭଂ ପ୍ରସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ସମନ୍ତତଃ ।। ୫୪.

ସେ ବିଷ କାଳ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯୁଗ ଶେଷର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ତିନି ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲା।

ଵିଷେଣୋତ୍ତିଷ୍ଠମାନେନ କାଲାନଲସମତ୍ଵିଷା। ନିର୍ଦଗ୍ଧୋ ରକ୍ତଗୌରାଙ୍ଗଃ କୃତକୃଷ୍ଣୋ ଜନାର୍ଦନଃ ।। ୫୪.

ସେ ବିଷ ରୁ କାଳ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିବା ଆଲୋକରେ, ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଲାଲ ଓ ଫାକା ଦେହ ଜଳିଗଲା ଓ କଳା ହେଇଗଲା।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ରକ୍ତଗୌରାଙ୍ଗଂ କୃତକୃଷ୍ଣଂ ଜନାର୍ଦନମ୍। ଭୀତାଃ ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଦେଵାସ୍ତ୍ଵାମେଵ ଶରଣଂ ଗତାଃ ।। ୫୪.

ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଲାଲ ଓ ଫାକା ଦେହ କଳା ହେଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ଆମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଲୁ।

ସୁରାଣାମସୁରାଣାଞ୍ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ପିତାମହଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜା ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା ।। ୫୪.

ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ପିତାମହ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵେ ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ। ଯତ୍ତଦଗ୍ରେ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ମଥ୍ଯମାନେ ମହୋଦଧୌ ।। ୫୪.

ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଓ ତପସ୍ଵୀ ଋଷିମାନେ, ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ—ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ମଥନ ହେବାବେଳେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ କଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଵିଷଂ କାଲାନଲପ୍ରଖ୍ଯଂ କାଲକୂଟେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ଯେନ ପ୍ରୋଦ୍ଭୂତମାତ୍ରେଣ କୃତକୃଷ୍ଣୋ ଜନାର୍ଦନଃ ।। ୫୪.

ଏକ ଭୟଙ୍କର ବିଷ, ଯାହା କାଳାଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ 'କାଳକୂଟ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଥିରୁ ବାହାରିଲା। ଏହି ବିଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ସହିତ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଦେହ କଳା ହୋଇଗଲା।

ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁରହଞ୍ଚାପି ସର୍ଵେ ତେ ସୁରପୁଙ୍ଗଵାଃ। ନ ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ଵୈ ସୋଢୁଂ ଵେଗମନ୍ଯେ ତୁ ଶଙ୍କରାତ୍ ।। ୫୪.

ସେ ବିଷର ତୀବ୍ରତାକୁ ନ ବିଷ୍ଣୁ, ନ ମୁଁ, ନ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ସହିପାରିଲେ—କେବଳ ଶଙ୍କର ଏହାକୁ ସହିପାରିଲେ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପଝଗର୍ଭାଭଃ ପଝଯୋନିରଯୋନିଜଃ । ତତଃ ସ୍ତୋତୁଂ ସମାରବ୍ଧୋ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ ।। ୫୪.

ଏପରି କହି, ପଦ୍ମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ନିଜେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକମାନଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଵିରୂପାକ୍ଷ ନମସ୍ତେଽନେକଚକ୍ଷୁଷେ। ନମଃ ପିନାକହସ୍ତାଯ ଵଜ୍ରହସ୍ତାଯ ଵୈ ନମଃ ।। ୫୪.

ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ବିଚିତ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଅନେକ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା; ପିନାକ ଧାରୀ, ବଜ୍ର ଧାରୀ, ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ନମସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନାଥାଯ ଭୂତାନାମ୍ପତଯେ ନମଃ। ନମଃ ସୁରାରିସଂହର୍ତ୍ରେ ତାପସାଯ ତ୍ରିଚକ୍ଷୁଷେ ।। ୫୪.

ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ୍ତା, ତପସ୍ଵୀ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ବ୍ରହମଣେ ଚୈଵ ରୁଦ୍ରାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ ଚୈଵ ତେ ନମଃ। ସାଙ୍ଖ୍ଯାଯ ଚୈଵ ଯୋଗାଯ ଭୂତଗ୍ରାମାଯ ଵୈ ନମଃ ।। ୫୪.

ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଭାବରେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ସାଂଖ୍ୟ, ଯୋଗ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ମନ୍ମତାଙ୍ଗଵିନାଶାଯ କାଲକାଲାଯ ଵୈ ନମଃ। ରୁଦ୍ରାଯ ଚ ସୁରେଶାଯ ଦେଵଦେଵାଯ ତେ ନମଃ। ୫୪.

ମଦନ ଓ ହାତୀଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ୍ତା, କାଳର କାଳ, ରୁଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

କପର୍ଦିନେ କରାଲାଯ ଶଙ୍କରାଯ କପାଲିନେ। ଵିରୂପାଯୈକରୂପାଯ ଶିଵାଯ ଵରଦାଯ ଚ ।। ୫୪.

ଜଟାଧାରୀ, ଭୟଙ୍କର, ଶିବ, କପାଳ ଧାରୀ, ବିଚିତ୍ର ଆକୃତି, ଏକମାତ୍ର ରୂପୀ, ଶୁଭ, ଦାନକର୍ତ୍ତା—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ତ୍ରିପୁରଘ୍ନାଯ ଵନ୍ଦ୍ଯାଯ ମାତୄଣାମ୍ପତଯେ ନମଃ। ବୁଦ୍ଧାଯ ଚୈଵ ଶୁଦ୍ଧାଯ ମୁକ୍ତାଯ କେଵଲାଯ ଚ ।। ୫୪.

ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ୍ତା, ପୂଜ୍ୟ, ମାତୃମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ଶୁଦ୍ଧ, ମୁକ୍ତ, ଏକାକୀ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ନମଃ କମଲହସ୍ତାଯ ଦିଗ୍ଵାସାଯ ଶିଖଣ୍ଡିନେ । ଲୋକ ତ୍ରଯଵଲିଧାତ୍ରେ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରାଯ ଵରୁଣାଯ ଚ ।। ୫୪.

ପଦ୍ମଧାରୀ, ଦିଗମ୍ବର, ଚୂଡାଧାରୀ, ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ର, ଓ ବରୁଣ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ଅଗ୍ରାଯ ଚୈଵ ଚୋଗ୍ରାଯ ଵିପ୍ରାଯାନେକଚକ୍ଷୁଷେ। ରଜସେ ଚୈଵ ସତ୍ତ୍ଵାଯ ତମସେଽଵ୍ଯକ୍ତଯୋନଯେ ।। ୫୪.

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଭୟଙ୍କର, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଅନେକ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମସ୍ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ମୂଳ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ନିତ୍ଯାଯାନିତ୍ଯରୂପାଯ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯାଯ ଵୈ ନମଃ। ଵ୍ଯକ୍ତାଯ ଚୈଵାଵ୍ଯକ୍ତାଯ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତାଯ ଵୈ ନମଃ ।। ୫୪.

ଚିରନ୍ତନ ଓ ଅନିତ୍ୟ ରୂପରେ, ଚିରନ୍ତନ ଓ ଅନିତ୍ୟ ଭାବରେ, ପ୍ରକଟ, ଅପ୍ରକଟ ଓ ପ୍ରକଟ-ଅପ୍ରକଟ ଭାବରେ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ଚିନ୍ତ୍ଯାଯ ଚୈଵାଚିନ୍ତ୍ଯାଯ ଚିନ୍ତ୍ଯାଚିନ୍ତ୍ଯାଯ ଵୈ ନମଃ। ଭକ୍ତାନାମାର୍ତିନାଶାଯ ନରନାରାଯଣାଯ ଚ ।। ୫୪.

ଚିନ୍ତନୀୟ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଚିନ୍ତନୀୟ-ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଭାବରେ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ନଶ୍ୱନ୍ତା, ନର-ନାରାୟଣ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ଉମାପ୍ରିଯାଯ ଶର୍ଵାଯ ନନ୍ଦିଚକ୍ରାଙ୍କିତାଯ ଚ। ପକ୍ଷମାସାର୍ଦ୍ଧମାସାଯ ନମଃ ସଂଵତ୍ସରାଯ ଚ ।। ୫୪.

ଉମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଶର୍ବ, ନନ୍ଦିଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ପକ୍ଷ, ମାସ, ଅର୍ଧମାସ ଓ ବର୍ଷ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ବହୁରୂପାଯ ମୁଣ୍ଡାଯ ଦଣ୍ଡିନେଽଥ ଵରୂଥିନେ। ନମଃ କପାଲହସ୍ତାଯ ଦିଗ୍ଵାସାଯ ଶିଖଣିଡନେ ।। ୫୪.

ବହୁରୂପୀ, ମୁଣ୍ଡିତମୁଣ୍ଡ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା, କପାଳ ଧାରୀ, ଦିଗମ୍ବର, ଚୂଡାଧାରୀ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ଧ୍ଵଜିନେ ରଥିନେ ଚୈଵ ଯମିନେ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣେ। ଋଗ୍ଯଜୁଃ ସାମଵେଦାଯ ପୁରୁଷାଯେଶ୍ଵରାଯ ଚ। ଇତ୍ଯେଵମାଦିଚରିତୈସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଦେଵ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।। ୫୪.

ଧ୍ୱଜଧାରୀ, ରଥାରୁଢ଼, ନିୟମୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ବେଦ, ପୁରୁଷ, ଈଶ୍ୱର—ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ଏଵଂ ସ୍ତୁତସ୍ତତୋ ଦେଵୈଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଵରାନନେ ।। ୫୪.

ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କରି, ଶିର ନମାଇ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।