ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମହାସେନଂ ମହାତ୍ମାନଂ ମେଘସ୍ତନିତନିଃସ୍ଵନମ୍। ଉମାମନଃପ୍ରହର୍ଷେଣ ବାଲକଂ ଛଝରୂପିଣମ୍ ।। ୫୪.

ସେ ମହାସେନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯେଉଁଥିକି ମହାତ୍ମା, ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ଭଳି ଶବ୍ଦ, ଉମାଙ୍କ ମନକୁ ଶିଶୁ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ, ଛଅ ମୁହଁ ଥିବା ରୂପ।

କ୍ରୌଞ୍ଚଜୀଵିତହର୍ତ୍ତାରଂ ପାର୍ଵତୀହୃଦି ନନ୍ଦନମ୍। ଵସିଷ୍ଠଃ ପୃଚ୍ଛତେ ଭକ୍ତ୍ଯା କାର୍ତିକେଯଂ ମହାବଲମ୍ ।। ୫୪.

କ୍ରଉଞ୍ଚ ଜୀବନ ନେଇଥିବା, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ହୃଦୟର ଆନନ୍ଦ, ବସିଷ୍ଠ ଭକ୍ତିରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ମହାବଳୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ନମସ୍ତେ ହରନନ୍ଦାଯ ଉମାଗର୍ଭ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ। ନମସ୍ତେ ଅଗ୍ନିଗର୍ଭାଯ ଗଙ୍ଗାଗର୍ଭ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।। ୫୪.

ହରଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ଉମାଙ୍କ ଗର୍ଭ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଅଗ୍ନିର ଗର୍ଭ, ଗଙ୍ଗାର ଗର୍ଭ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ନମସ୍ତେ ଶରଗର୍ଭାଯ ନମସ୍ତେ କୃତ୍ତିକାସୁତ। ନମୋ ଦ୍ଵାଦଶନେତ୍ରାଯ ଷଣ୍ମୁଖାଯ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।। ୫୪.

ବାଣର ଗର୍ଭ, କୃତ୍ତିକାର ପୁତ୍ର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଦ୍ୱାଦଶ ନୟନ, ଷଣ୍ମୁଖ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ନମସ୍ତେ ଶକ୍ତିହସ୍ତାଯ ଦିଵ୍ଯଘଣ୍ଟାପତାକିନେ। ଏଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ମହାସେନଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଶିଖିଵାହନମ୍ ।। ୫୪.

ଶକ୍ତି ହସ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ଘଣ୍ଟା ଓ ପତାକାଧାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଏଭଳି ମହାସେନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଶିଖିବାହନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ଯଦେତଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଵର୍ଣଂ ଶୁଭଂ ଶୁଭ୍ରାଞ୍ଜନପ୍ରଭମ୍। ତତ୍କିମର୍ଥଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ କଣ୍ଠେ କୁନ୍ଦେନ୍ଦୁସଂପ୍ରଭେ ।। ୫୪.

ଏହି ଶୁଭ୍ର ରଙ୍ଗ, ଯାହା କଣ୍ଠରେ ଚନ୍ଦନ ଓ କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଭଳି ଚମକୁଛି, ଏହା କେଉଁ କାରଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି?

ଏତଦାପ୍ତାଯ ଭକ୍ତାଯ ଦାନ୍ତାଯ ବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତେ। କଥାଂ ମଙ୍ଗଲସଂଯୁକ୍ତାଂ ପଵିତ୍ରାଂ ପାପନାଶିନୀମ୍ । ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ମହାଭାଗ ଵକ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯଶେଷତଃ ।। ୫୪.

ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ଶାନ୍ତ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ପ୍ରଶ୍ନକାରୀଙ୍କୁ, ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ମଙ୍ଗଳମୟ, ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶକ କଥାଟିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ତତସ୍ତସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜାଃ ସୁରାରିବଲସୂଦନଃ ।। ୫୪.

ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାତ୍ମା ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଶ୍ରୃଣୁଷ୍ଵ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥ୍ଯମାନଂ ଵଚୋ ମମ। ଉମୋତ୍ସଙ୍ଗନିଵିଷ୍ଟେନ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୫୪.

ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ଉକ୍ତି ଶୁଣ, ଯାହାକି ପୂର୍ବରୁ ଉମାଙ୍କ ଆଂକ ଉପରେ ବସି ଶୁଣିଥିଲି, ତାହା ଏବେ କହୁଛି।

ପାର୍ଵତ୍ଯା ସହ ସଂଵାଦଃ ଶର୍ଵସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ। ତଦହଙ୍କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ମହାମୁନେ ।। ୫୪.

ପାର୍ବତୀ ଓ ମହାତ୍ମା ଶର୍ବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସଂବାଦ ହୋଇଥିଲା, ମହାମୁନି, ତୁମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଏବେ କହିବି।

କୈଲାସଶିଖରେ ରମ୍ଯେ ନାନାଧାତୁଵିଚିତ୍ରିତେ। ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣେ ଚକ୍ରଵାକୋପଶୋଭିତେ ।। ୫୪.

କୈଳାସ ପର୍ବତର ରମ୍ୟ ଶିଖର ଉପରେ, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିବା, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶୋଭା ବଢାଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ,

ଷଟ୍‌ପଦୋଦ୍ଗୀତବହୁଲେ ଧାରାସମ୍ପାତନାଦିତେ। ମତ୍ତକ୍ରୌଞ୍ଚମଯୂରାଣାଂ ନାଦୈରୁଦ୍ଘୁଷ୍ଟକନ୍ଦରେ ।। ୫୪.

ଅନେକ ମଧୁମକୁ ଗାନରେ ଭରିଥିବା, ଝରଣା ଝରିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବା, ମଦୋନ୍ମତ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ ମୟୂରମାନେ ନାଦ କରୁଥିବା ଗୁହାରେ,

ଅପ୍ସରୋଗଣସଙ୍କୀର୍ଣେ କିନ୍ନରୈଶ୍ଚୋପଶୋଭିତେ । ଜୀଵଞ୍ଜୀଵକଜାତୀନାଂ ଵୀରୁଦ୍ଭିରୁପଶୋଭିତେ ।। ୫୪.

ଅପ୍ସରାମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା, କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତ ଗାଇ ଶୋଭା ବଢାଇଥିବା, ଜୀବଞ୍ଜୀବିକ ଗଛମାନେ ରହିଥିବା ସ୍ଥାନରେ,

କୋକିଲାରାଵମଧୁରେ ସିଦ୍ଧ ଚାରଣସେଵିତେ। ସୌରଭୈଯୀନିନାଦାଢ୍ଯେ ଅଧସ୍ତନିତନିଃସ୍ଵନେ ।। ୫୪.

କୋକିଳମାନେ ମଧୁର ରବ କରୁଥିବା, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବା କରୁଥିବା, ସୌରଭେୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା, ତଳେ ତୁଡ଼ିର ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣିବା ସ୍ଥାନରେ,

ଵିନାଯକଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନେ କୁଞ୍ଜରୈର୍ଯୁକ୍ତକନ୍ଦରେ। ଵୀଣାଵାଦିତ୍ରନିର୍ଘୋଷୈଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେନ୍ଦ୍ରିଯମନୋରମୈଃ ।। ୫୪.

ବିନାୟକଙ୍କ ଭୟରେ ହାତୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଗୁହାରେ ରହିଥିବା, ବୀଣା ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଶ୍ରବଣ ଓ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ,

ଦୋଲାଲମ୍ବିତସମ୍ପାତେ ଵନିତାସଙ୍ଘସେଵିତେ। ଧ୍ଵଜୈର୍ଲମ୍ବିତଦୋଲାନାଂ ଘଣ୍ଠାନାଂ ନିନଦାକୁଲେ ।। ୫୪.

ଡୋଲା ଲଟକିଥିବା, ମହିଳାମାନେ ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଥିବା, ଡୋଲାର ଧ୍ୱଜ ଉପରେ ଘଣ୍ଟା ଲଟକିଥିବା, ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦରେ ସ୍ଥାନ ଭରିଥିବା,

ମୁଖମର୍ଦଲଵାଦିତ୍ରୈର୍ବଲିନାଂ ସ୍ଫୋଟିତୈସ୍ତଥା। କ୍ରୀଡାରଵଵିଚାରାଣାଂ ନିର୍ଘୋଷୈଃ ପୂର୍ଣମନ୍ଦିରେ ।। ୫୪.

ମୁଖ ମର୍ଦଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଚାଲାଇଥିବା, କ୍ରୀଡା କରୁଥିବାମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା, ଏହି ଶବ୍ଦରେ ମହଲ ଭରିଯାଇଥିବା,

ହାସୈଃ ସନ୍ତ୍ରାସଜନନୈର୍ଵିକରାଲମୁଖୈସ୍ତଥା। ଦେହଗନ୍ଧୈର୍ଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ପ୍ରକ୍ରୀଡିତଗଣେଶ୍ଚରୈଃ ।। ୫୪.

ହାସ୍ୟ, ଭୟ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ବିକୃତ ମୁଖ, ଶରୀରରେ ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଲାଗିଥିବା, ଗଣେଶଙ୍କ ସେବକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳୁଥିବା,

ଵଜ୍ରସ୍ଫଟିକସୋପାନ ଚିତ୍ରପଟ୍ଟିଶିଲାତଲୈଃ। ଵ୍ଯାଧ୍ରସିଂହମୁଖୈଶଚଵାନ୍ଯୈର୍ଗଜଵାଜିମୁଖୈସ୍ତଥା ।। ୫୪.

ବଜ୍ର ଓ ସ୍ଫଟିକର ସିଢ଼ି, ଚିତ୍ର ପାଟି ଓ ପଥର ତଳ, ବାଘ, ସିଂହ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ମୁଖ ତାଲିତ ଥିବା,

ବିଡାଲଵଦନୈଶ୍ଚୋଗ୍ରୈଃ କ୍ରୋଷ୍ଟୁକାକାରମୂର୍ତିଭିଃ । ହ୍ରସ୍ଵୈର୍ଦୀର୍ଘୈଃ କୃଶୈଃ ସ୍ଥୂଲୈର୍ଲମ୍ବୋଦର ମହୋଦରୈଃ ।। ୫୪.

ବିଶାଳ ବିଡ଼ାଳ ମୁଖ, କ୍ରୋଷ୍ଟୁକ ଓ କପି ଆକୃତି, କେହି ଛୋଟ, କେହି ଲମ୍ବା, କେହି ଶୁକ୍ଳ, କେହି ଅସ୍ଥୂଳ, ବଡ଼ ପେଟ ଓ ମହାପେଟ ଥିବା,

ହ୍ରସ୍ଵଜଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ଲମ୍ବୋଷ୍ଠୈସ୍ତାଲଜଙ୍ଘୈସ୍ତଥାପରୈଃ। ଗୌକର୍ଣୈରେକକର୍ଣୈଶ୍ଚ ମହାକର୍ଣୈରକର୍ଣକୈଃ ।। ୫୪.

ଛୋଟ ଗୋଡ଼, ଲମ୍ବା ଠୋଡ଼, ତାଳ ଗୋଡ଼, ଗାଈ କାନ, ଏକ କାନ, ବଡ଼ କାନ ଓ କାନ ନଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ,

ବହୁପାଦୈର୍ମହାପାଦୈରେକପାଦୈରପାଦକୈଃ। ବହୁଶୀର୍ଷୈର୍ମହାଶୀର୍ଷୈରେକଶୀର୍ଷୈରଶୀର୍ଷକୈଃ ।। ୫୪.

ଅନେକ ଗୋଡ଼, ବଡ଼ ଗୋଡ଼, ଏକ ଗୋଡ଼, ଗୋଡ଼ ନଥିବା; ଅନେକ ମୁଖ, ବଡ଼ ମୁଖ, ଏକ ମୁଖ, ମୁଖ ନଥିବା,

ବହୁନେତ୍ରୈର୍ମହାନେତ୍ରୈରେକନୈତ୍ରୈରନୈତ୍ରକୈଃ । ଏଵଂଵିଧୈର୍ମହାଯୋଗିଭୂତୈର୍ଭୂତପତିର୍ଵୃତଃ ।। ୫୪.

ଅନେକ ଚକ୍ଷୁ, ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ, ଏକ ଚକ୍ଷୁ, ଚକ୍ଷୁ ନଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ— ଏପରି ବିଭିନ୍ନ ମହାଯୋଗୀ ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୂତପତି ଘିରି ରହିଛନ୍ତି।

ଵିଶୁଦ୍ଧମୁକ୍ତାମଣିରତ୍ନଭୂଷିତେ ଶିଲାତଲେ ହେମମଯେ ମନୋରମେ। ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଂ ମଦନାଙ୍ଗନାଶନଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଗିରିରାଜପୁତ୍ରୀ ।। ୫୪.

ଶୁଦ୍ଧ ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସଜିତ ସୁନ୍ଦର ସୁନା ଶିଳା ଉପରେ ଆରାମରେ ବସିଥିବା ପାହାଡ଼ର ଝିଅ, କାମକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବାଙ୍କୁ ଏହି ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।

ଭଗଵନ୍ ଭୂତଭଵ୍ଯେଶ ଗୋଵୃଷାଙ୍କିତଶାସନ। ତଵ କଣ୍ଠେ ମହାଦେଵ ଭ୍ରାଜତେଽମ୍ବୁଦଶନ୍ନିଭମ୍ ।। ୫୪.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ନାଥ, ଗୋବୃଷ ଚିହ୍ନ ଥିବା ପତାକାଧାରୀ, ତୁମର ଗଳାରେ, ମହାଦେବ, ବାଦଳ ଭରିଥିବା ଆକାଶ ପରି ଏକ ଜିନିଷ ଚମକୁଛି।

ନାତ୍ଯୁଲ୍ବଣଂ ନାତିଶୁବ୍ରଂ ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯୋପମମ୍। କିମିଦଂ ଦୀପ୍ଯତେ ଦେଵ କଣ୍ଠେ କାମାଙ୍ଗ ନାଶନ ।। ୫୪.

ନା ଏହା ଅତି ତୀବ୍ର, ନା ଅତି ଫିକା, ନୀଳ କଜଳ ର ତୁଡ଼ି ପରି ଦେଖାଯାଉଛି—ହେ ଦେବ, କାମଙ୍କ ନଶ୍ଟକାରୀ, ତୁମର ଗଳାରେ ଏହି ଜିନିଷ କଣ ଚମକୁଛି?

କୋ ହେତୁଃ କାରଣଂ କିଞ୍ଚ କଣ୍ଠେ ନୀଲତ୍ଵମୀଶ୍ଵରଃ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ବ୍ରୂହି କୌତୂହଲଂ ହିମେ ।। ୫୪.

ହେ ଈଶ୍ୱର, ତୁମର ଗଳାରେ ଏହି ନୀଳତାର କାରଣ କଣ? କିପରି ଏହା ହେଲା? ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ପାଇଁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସବୁ କଥା କହିଦିଅ, ହେ ହିମ।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ତତସ୍ତସ୍ଯାଃ ପାର୍ଵତ୍ଯାଃ ପାର୍ଵତୀପ୍ରିଯଃ । କଥାଂ ମଙ୍ଗଲସଂଯୁକ୍ତାଂ କଥଯାମାସ ଶଙ୍କରଃ ।। ୫୪.

ପାର୍ବତୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶଙ୍କର ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଆରମ୍ଭ କରି କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ମଥ୍ଯମାନେଽମୃତେ ପୂର୍ଵଂ କ୍ଷୀରୋଦେ ସୁରଦାନଵୈଃ। ଅଗ୍ରେ ସମୁତ୍ଥିତଂ ତସ୍ମିନ୍ ଵିଷଂ କାଲାନଲପ୍ରଭମ୍ ।। ୫୪.

ପୂର୍ବରୁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଆରମ୍ଭରେ ଦେହିଁ ଦିନାଶ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିବା ବିଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।