ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଇତ୍ଯେଷ ସନ୍ନିଵେଶୋ ଵଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଜ୍ଯୌତିଷସ୍ଯ ଚ। ଦ୍ଵୀପାନାମୁଦ୍ନଧୀନାଂ ଚ ପର୍ଵତାନାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୫୩.

ଏହିପରି ଭୂମି ଓ ଜ୍ୟୋତିଷମାନଙ୍କର, ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ତୁମ ପାଇଁ ବର୍ଣ୍ନିତ ହେଲା।

ଵର୍ଷାଣାଂ ଚ ନଦୀନାଞ୍ଚ ଯେଷୁ ତେଷୁ ଵସନ୍ତି ଵୈ। ଏତେ ଚୈଵ ଗ୍ରହାଃ ପୂର୍ଵଂ ନକ୍ଷତ୍ରେଷୁ ସମୁତ୍ଥିତାଃ ।। ୫୩.

ଯେଉଁ ଭୂମି, ନଦୀ ଓ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକେ ବସନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଗ୍ରହମାନେ ପ୍ରଥମେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ।

ଵିଵସ୍ଵାନଦିତେଃ ପୁତ୍ରଃ ସୂର୍ଯୋ ଵୈ ଚାକ୍ଷୁଷେଽନ୍ତରେ। ଵିଶାଖାସୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଗ୍ରହାଣାଂ ପ୍ରଥମୋ ଗ୍ରହଃ ।। ୫୩.

ବିବସ୍ବାନ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ବିଶାଖା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ।

ତ୍ଵିଷିମାନ୍ ଧର୍ମ୍ମପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସୋମୋ ଵିଶ୍ଵାଵସୁସ୍ତଥା। ଶୀତରଶ୍ମିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କୃତ୍ତିକାସୁ ନିଶାକରଃ ।। ୫୩.

ଧର୍ମପୁତ୍ର ତ୍ୱିଷିମାନ ସୋମ, ଯିଏ ବିଶ୍ୱାବସୁ ନାମରେ ଜଣାଶୁନି, ଶୀତ ରଶ୍ମି ଦେଇଥିବା ନିଶାକର, କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ।

ଷୋଡଶାର୍ଚିର୍ଭୃଗୋଃ ପୁତ୍ରଃ ଶୁକ୍ରଃ ସୂର୍ଯାଦନନ୍ତରମ୍। ତାରାଗ୍ରହାଣାଂ ପ୍ରଵରସ୍ତିଷ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ସମୁତ୍ଥିତଃ ।। ୫୩.

ଷୋଡ଼ଶ ରଶ୍ମି ଥିବା ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ; ତାରାଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ତିଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ଗ୍ରହଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସଃ ପୁତ୍ରୋ ଦ୍ଵାଦଶାର୍ଚ୍ଚିର୍ବୃହସ୍ପତିଃ। ଫାଲ୍ଗୁନୀଷୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସର୍ଵାସୁ ଚ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ ।। ୫୩.

ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦ୍ୱାଦଶ ରଶ୍ମି ଥିବା ଗ୍ରହ ବୃହସ୍ପତି, ଫାଲଗୁନୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୁରୁ।

ନଵାର୍ଚିର୍ଲୋହିତାଙ୍ଗସ୍ତୁ ପ୍ରଜାପତିସୁତୋ ଗ୍ରହଃ । ଆଷାଢାସ୍ଵିହ ପୂର୍ଵାସୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୫୩.

ନବ ରଶ୍ମି ଓ ଲାଲ ଦେହ ଥିବା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗ୍ରହ, ପୂର୍ବାଷାଢ଼ା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ, ଏହିପରି ଶ୍ରୁତିରେ କହାଯାଇଛି।

ରେଵତୀଷ୍ଵେଵ ସପ୍ତାର୍ଚି ସ୍ତଥା ସୌରଶନୈଶ୍ଚରଃ। ରୋହିଣୀଷୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନୌ ଗ୍ରହୌ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କମର୍ଦ୍ଦନୌ ।। ୫୩.

ରେବତୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ସପ୍ତ ରଶ୍ମି ଥିବା ସୌର ଶନି, ଏବଂ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଇଥିବା ଦୁଇ ଗ୍ରହ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ।

ଏତେ ତାରାଗ୍ରହାଶ୍ଚୈଵ ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯା ଭାର୍ଗଵାଦଯ। ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ରପୀଡାସୁ ଯାନ୍ତି ଵୈଗୁଣ୍ଯତାଂ ଯତଃ। ସ୍ପୃଶନ୍ତେ ତେନ ଦୋଷେଣ ତତସ୍ତା ଗ୍ରହଭକ୍ତିଷୁ ।। ୫୩.

ଏହି ତାରାଗ୍ରହମାନେ ଭାର୍ଗବ ଆଦି ଉପରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଜନ୍ମ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପୀଡ଼ା ହେଲେ, ସେମାନେ ଅଶୁଭ ହୋଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି।

ସର୍ଵଗ୍ରହାଣାମେତେଷାମାଦିରାଦିତ୍ଯ ଉଚ୍ଯତେ। ତାରାଗ୍ରହାଣାଂ ଶୁକ୍ରସ୍ତୁ କେତୂନାଞ୍ଚୈଵ ଧୂମଵାନ୍ ।। ୫୩.

ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ; ତାରା ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁକ୍ର ଏବଂ ଉଲ୍କାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧୂମ୍ର ଅଟା (କେତୁ) ସର୍ବୋପରି।

ଧ୍ରୁଵଃ କାଲୋ ଗ୍ରହାଣାଂ ତୁ ଵିଭକ୍ତାନାଂ ଚତୁର୍ଦିଶମ୍ । ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଶ୍ରଵିଷ୍ଠା ସ୍ଯାଦଯନାନାଂ ତଥୋତ୍ତରମ୍ ।। ୫୩.

ଧ୍ରୁବ ହେଉଛି ଚାରି ଦିଗରେ ବିଭକ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାଳ ଚିହ୍ନ; ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରବିଷ୍ଠା ସର୍ବୋପରି ଏବଂ ଅୟନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଅୟନ ପ୍ରଥମ।

ଵର୍ଷାଣାଞ୍ଚାପି ପଞ୍ଚାନାମାଦ୍ଯଃ ସଂଵତ୍ସରଃ ସ୍ମୃତଃ। ଋତୂନାଂ ଶିଶିରଞ୍ଚାପି ମାସାନାଂ ମାଘ ଏଵ ଚ ।। ୫୩.

ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷକୁ ସଂବତ୍ସର ଭାବେ ଗଣାଯାଏ; ଋତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିଶିର ଏବଂ ମାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାଘ ସର୍ବୋପରି।

ପକ୍ଷାଣାଂ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ତୁ ତିଥୀନାଂ ପ୍ରତିପତ୍ତଥା। ଅହୋରାତ୍ରଵିଭାଗାନାମହଶ୍ଚାପି ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୫୩.

ପକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପ୍ରଥମ; ତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିପଦ ଏବଂ ଦିନ ରାତି ବିଭାଗରେ ଦିନ ସର୍ବୋପରି ଗଣାଯାଏ।

ମୁହୂର୍ତ୍ତାନାଂ ତଥୈଵାଦିର୍ମୁହୂର୍ତ୍ତୋ ରୁଦ୍ରଦୈଵତଃ। ଅକ୍ଷ୍ଣୋଶ୍ଚାପି ନିମେଷାଦିଃ କାଲଃ କାଲଵିଦୋ ମତଃ ।। ୫୩.

ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁଦ୍ର ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀ; ଚକ୍ଷୁର ବିଭାଗରେ ନିମେଷକୁ କାଳର ଆରମ୍ଭ ଭାବେ କାଳଜ୍ଞମାନେ ଗଣନା କରନ୍ତି।

ଶ୍ରଵଣାନ୍ତଂ ଶ୍ରଵିଷ୍ଠାଦିଯୁଗଂ ସ୍ଯାତ୍ ପଞ୍ଚଵାର୍ଷିକମ୍। ଭାନୋର୍ଗତିଵିଶେଷେଣ ଚକ୍ରଵତ୍ ପରିଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୫୩.

ଶ୍ରବିଷ୍ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଶ୍ରବଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଗଟି ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ହୁଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବିଶେଷ ଗତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଚକ୍ର ପରି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।

ଦିଵାକରଃ ସ୍ମୃତସ୍ତସ୍ମାତ୍କାଲସ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ଚେଶ୍ଵରମ୍। ଚତୁର୍ଵନିଧାନାଂ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତକନିଵର୍ତ୍ତକଃ ।। ୫୩.

ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ କାଳ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ସେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ଓ ସମାପ୍ତ କରିଥିବା ନାୟକ ଭାବେ ଜଣା।

ଇତ୍ଯେଷ ଜ୍ଯୋତିଷାମେଵ ସନ୍ନିଵେଶୋଽର୍ଥନିଶ୍ଚଯାତ୍। ଲୋକସଂଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥମୀଶ୍ଵରେଣ ଵିନିର୍ମିତଃ ।। ୫୩.

ଏହି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅର୍ଥ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଲୋକ ଚାଳିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଈଶ୍ବରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।

ଉତ୍ପନ୍ନଃ ଶ୍ରଵଣେନାସୌ ସଂକ୍ଷିପ୍ତଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵେ ତଥା। ସର୍ଵତୋଽନ୍ତେଷୁ ଵିସ୍ତୀର୍ଣୋ ଵୃକ୍ଷାକାର ଇତି ସ୍ଥିତିଃ ।। ୫୩.

ଏହା ଶ୍ରବଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଧ୍ରୁବରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତରେ ବିସ୍ତୃତ; ଏହାର ଆକୃତି ଗଛ ପରି — ଏହି ଅବସ୍ଥା।

ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵମ୍ଭଗଵତା କଲ୍ପାଦୌ ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ସାଶ୍ରଯଃ ସୋଽଭିମାନୀ ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜ୍ଯୋତିରାତ୍ମକଃ। ଵିଶ୍ଵରୂପଃ ପ୍ରଧାନସ୍ଯ ପରିଣାମୋଽଯମଦ୍ଭୁତଃ ।। ୫୩.

କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ଭଗବାନ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିଥିଲେ; ଏହାର ଆଧାର ଅଛି, ଅଭିମାନ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟମାନଙ୍କର ମୂଳ ଏବଂ ପ୍ରଧାନର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରୂପ ପରିଣାମ।

ନୈଵ ଶକ୍ଯଂ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଯାଥାତଥ୍ଯେନ କେନଚିତ୍। ଗତାଗତଂ ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ମାଂସଚକ୍ଷୁଷା ।। ୫୩.

ଏହାକୁ କେହି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଗଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ — ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟମାନଙ୍କର ଆସିବା ଓ ଯିବା ମାଂସ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ।

ଆଗମାଦନୁମାନାଚ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାଦୁପପତ୍ତିତଃ। ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ନିପୁଣଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରଦ୍ଧାତଵ୍ଯଂ ଵିପଶ୍ଚିତା ।। ୫୩.

ଆଗମ, ଅନୁମାନ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିପୁଣ ଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରି ଭକ୍ତି ସହିତ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ — ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।

ଚକ୍ଷୁଃ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଜଲଂ ଲେଖ୍ଯଂ ଗଣିତଂ ବୁଦ୍ଧିସତ୍ତମାଃ। ପଞ୍ଚୈତେ ହେତଵୋ ଜ୍ଞେଯା ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣଵିଚିନ୍ତନେ ।। ୫୩.

ଦୃଷ୍ଟି, ଶାସ୍ତ୍ର, ଜଳ, ଲେଖା ଓ ଗଣନା — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କାରଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଗଣନାରେ ଜଣା।

କସ୍ମିନ୍ ଦେଶେ ମହାପୁଣ୍ଯମେତଦାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍। ଵୃତ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମପୁରୋଗାଣାଂ କସ୍ମିନ୍ କାଲେ ମହାଦ୍ଯୁତେ। ଏତଦାଖ୍ଯାହି ନଃ ସମ୍ଯଗ୍ ଯଥା ଵୃତ୍ତଂ ତପୋଧନ ।। ୫୪.

କେଉଁ ଦେଶରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟମୟ ଆଖ୍ୟାନ ଘଟିଥିଲା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟମାନେ ଜଡିତ ଥିଲେ? କେଉଁ ଦିନ ଏହି ମହାତ୍ୱ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଘଟଣା ହେଲା? ଆମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହ, ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠ ଅଛି।

ଯଥା ଶ୍ରୁତଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଵାଯୁନା ଜଗଦାଯୁନା। କଥ୍ଯମାନଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସତ୍ରେ ଵର୍ଷସହସ୍ରକେ ।। ୫୪.

ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଯେପରି ବାୟୁ, ଜଗତର ପ୍ରାଣ, ଦ୍ୱାରା ଶୁଣିଥିଲି, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଦୀର୍ଘ ହଜାର ବର୍ଷ ଯଜ୍ଞରେ ଏହାକୁ କଥାହେଉଥିଲା।

ନୀଲତା ଯେନ କଣ୍ଠସ୍ଯ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଶୂଲିନଃ। ତଦହଂ କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଶଂସିତଵ୍ରତାଃ ।। ୫୪.

ଯାହା ଦେବଦେବ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଗଳାକୁ ନୀଳ କରିଥିଲା, ମୁଁ ଏହାକୁ କଥାହେବି; ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତୀମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଉତ୍ତରେ ଶୈଲରାଜସ୍ଯ ସରାଂସି ସରିତୋ ହ୍ରଦାଃ। ପୁଣ୍ଯୋଦ୍ଯାନେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଦେଵତାଯତନେଷୁ ଚ। ଗିରିଶ୍ରୃଙ୍ଗେଷୁ ତୁଙ୍ଗେଷୁ ଗହ୍ଵରୋପଵନେଷୁ ଚ ।। ୫୪.

ପାହାଡ଼ର ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତରେ ଅନେକ ଝିଲି, ନଦୀ ଓ ପୋଖରୀ ଅଛି; ପୁଣ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ, ତୀର୍ଥ, ଦେବମନ୍ଦିର, ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଓ ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲ ଗଛ ଅଛି।

ଦେଵଭକ୍ତା ମହାତ୍ମାନୋ ମୁନଯଃ ଶଂସିତଵ୍ରତାଃ। ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଚ ମହାଦେଵଂ ଯତ୍ର ଯଥାଵିଧି ।। ୫୪.

ସେଠି ଦେବଭକ୍ତ, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁନିମାନେ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମଵେଦୈଶ୍ଚ ନୃତ୍ଯଗୀତାର୍ଚ୍ଚନାଦିଭିଃ। ଓଙ୍କାରେଣ ନମସ୍କାରୈରର୍ଚ୍ଚଯନ୍ତି ସଦା ଶିଵମ୍ ।। ୫୪.

ଋଗ୍, ଯଜୁର୍ ଓ ସାମ ଵେଦ, ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାସନା, ଓଁ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ନମସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସଦା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଚକ୍ରେ ମଧ୍ଯଵ୍ଯାପ୍ତେ ଦିଵାକରେ। ଦେଵତା ନିଯତାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତାଂ କଥାମ୍ । ଅଥ ନିଯମପ୍ରଵୃତ୍ତାଶ୍ଚ ପ୍ରାଣଶେଷଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ।। ୫୪.

ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଚକ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିୟମିତ ମନ ରଖି ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣୁଥିଲେ; ଏବଂ ନିୟମରେ ଲଗିଥିବା, କେବଳ ଶ୍ୱାସରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।