ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତୀର୍ଣାନାଂ ସୁକୃତେନେହ ସୁକୃତାନ୍ତେ ଗ୍ରହାଶ୍ରଯାତ୍ । ତାରାଣାଂ ତାରକା ହ୍ଯେତାଃ ଶୁକ୍ଲତ୍ଵାଚ୍ଚୈଵ ତାରକାଃ ।। ୫୩.

ଏଠାରେ ନିଜର ଭଲ କାମରେ ଯେଉଁମାନେ ପାର ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଭଲ କାମ ଶେଷରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟରେ ଏହି ତାରାମାନେ ନକ୍ଷତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି; ଏବଂ ସେମାନେ ଧଳା ଥିବାରୁ ତାରା ବୋଲି ପରିଚିତ।

ଦିଵ୍ଯାନାଂ ପାର୍ଥିଵାନାଞ୍ଚ ନୈଶାନାଞ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ । ଆଦାନାନ୍ନିତ୍ଯମାଦିତ୍ଯସ୍ତମସାଂ ତେଜସାଂ ମହାନ୍ ।। ୫୩.

ଦେବତା, ପୃଥିବୀ ଓ ରାତିର ସମସ୍ତ ଉପାଦାନ ନେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଅନ୍ଧକାର ଓ ତେଜ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ସୁଵତି ସ୍ପନ୍ଦନାର୍ଥେ ଚ ଧାତୁରେଷ ଵିଭାଵ୍ଯତେ। ସଵନାତ୍ତେଜସୋଽପାଞ୍ଚ ତେନାସୌ ସଵିତା ମତଃ ।। ୫୩.

ଚଳନ ଓ ସ୍ପନ୍ଦନ ପାଇଁ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖାଯାଏ; ସବନ କ୍ରମରେ ତେଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହି କାରଣରୁ ସେ ସବିତା ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି।

ବହ୍ଵର୍ଥଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଇତ୍ଯେଷ ହ୍ଲାଦନେ ଧାତୁରିଷ୍ଯତେ । ଶୁକ୍ଲତ୍ଵେ ଚାମୃତତ୍ଵେ ଚ ଶୀତତ୍ଵେ ଚ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ।। ୫୩.

ଚନ୍ଦ୍ର ଅନେକ କାମରେ ଲାଗେ; ଶୀତଳତା ପାଇଁ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଆବଶ୍ୟକ, ଧଳାପଣ, ଅମରତ୍ୱ ଓ ଶୀତଳତାରେ ଏହାକୁ ଦେଖାଯାଏ।

ସୁର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋର୍ଦିଵ୍ଯେ ମଣ୍ଡଲେ ଭାସ୍ଵରେ ଖଗେ। ଜ୍ଵଲତ୍ତେଜୋମଯେ ଶୁକ୍ଲେ ଵୃତ୍ତକୁମ୍ଭନିଭେ ଶୁଭେ ।। ୫୩.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଦିବ୍ୟ, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଆକାଶମଣ୍ଡଳରେ, ତେଜରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଧଳା, ଗୋଲାକାର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ କୁମ୍ଭ ଭଳି ଶୋଭାମୟ।

ଘନତୋଯାତ୍ମକଂ ତତ୍ର ମଣ୍ଡଲଂ ଶଶିନଃ ସ୍ମୃତମ୍। ଘନତେଜୋମଯଂ ଶୁକ୍ଲଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ତୁ ।। ୫୩.

ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ଘନ ଜଳରୁ ଗଠିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହିଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ହେଉଛି ଧଳା ଏବଂ ଘନ ଆଲୋକରୁ ତିଆରି।

ଵିଶନ୍ତି ସର୍ଵଦେଵାସ୍ତୁ ସ୍ଥାନାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵଶଃ। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଋକ୍ଷସୂର୍ଯଗ୍ରହାଶ୍ରଯାଃ ।। ୫୩.

ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ତାରା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ।

ତାନି ଦେଵଗୃହାଣ୍ଯେଵ ତଦାଖ୍ଯାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି ଚ। ସୌରଂ ସୂର୍ଯୋ ଵିଶସ୍ଥାନଂ ସୌମ୍ଯଂ ସୋମସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୫୩.

ଏହିଗୁଡ଼ିକ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଘର ଭାବରେ ଅଛି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘରକୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

ଶୌକ୍ରଂ ଶୁକ୍ରୋ ଵିଶସ୍ଥାନଂ ଷୋଡଶାର୍ଚ୍ଚିଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ବୃହଦ୍ବୃହସ୍ପତିଶ୍ଚୈଵ ଲୋହିତଶ୍ଚୈଵ ଲୌହିତଃ । ଶାନୈଶ୍ଚରଂ ତଥା ସ୍ଥାନଂ ଦେଵ ଶ୍ଚୈଵ ଶନୈଶ୍ଚରଃ ।। ୫୩.

ଶୁକ୍ର ଶୁକ୍ର ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯାହା ଷୋଳ ରଶି ଓ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ବୃହସ୍ପତି ଓ ଲୋହିତ (ମଙ୍ଗଳ) ତାଙ୍କ ଘରକୁ, ଶନି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

ଆଦିତ୍ଯରଶ୍ମିସଂଯୋଗାତ୍ ସଂପ୍ରକାଶାତ୍ମିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ନଵଯୋଜନସାହସ୍ରୋ ଵିଷ୍କମ୍ଭଃ ସଵିତୁଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୫୩.

ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସହିତ ଯୋଗ ହେବାରୁ ସେମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗୁଣର ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟର ବ୍ୟାସ ନବହଜାର ଯୋଜନା ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ।

ତ୍ରିଗୁଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରୋ ମଣ୍ଡଲଞ୍ଚ ପ୍ରମାଣତଃ। ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସୂର୍ଯଵିସ୍ତାରାଦ୍ଵିସ୍ତାରଃ ଶଶିନଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୫୩.

ସୂର୍ଯ୍ୟର ବିସ୍ତାର ତିନିଗୁଣ ଅଟେ, ଏବଂ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁସାରେ ମାପାଯାଏ; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବିସ୍ତାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୁଇଗୁଣ ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ।

ତୁଲ୍ଯସ୍ତଯୋସ୍ତୁ ସ୍ଵର୍ଭାନୁର୍ଭୂତ୍ଵାଧସ୍ତାତ୍ ପ୍ରସର୍ପତି। ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ପାର୍ଥିଵଚ୍ଛାଯାଂ ନିର୍ମିତୋ ମଣ୍ଡଲାକୃତିଃ ।। ୫୩.

ସ୍ୱର୍ଭାନୁ, ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ସମାନ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ଚଳିଯାନ୍ତି, ପୃଥିବୀର ଛାୟା ଉଠାଇ ନେଇ, ଏକ ମଣ୍ଡଳ ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ସ୍ଵର୍ଭାନୋସ୍ତୁ ବୃହତ୍ ସ୍ଥାନନ୍ନିର୍ମିତଂ ଯତ୍ତମୋମଯମ୍। ଆଦିତ୍ଯାତ୍ତଚ୍ଚ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସୋମଂ ଗଚ୍ଛତି ପର୍ଵସୁ ।। ୫୩.

ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କର ବଡ଼ ଘର ଅନ୍ଧକାରରୁ ତିଆରି; ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ବାହାରି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଯାଆନ୍ତି।

ଆଦିତ୍ଯମେତି ସୋମାଚ୍ଚ ପୁନଃ ସୋମଞ୍ଚ ପର୍ଵସୁ। ସ୍ଵର୍ଭାସାନୁଦତେ ଯସ୍ମାତ୍ତତଃ ସ୍ଵର୍ଭାନୁରୁଚ୍ଯତେ ।। ୫୩.

ସେ ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ପୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପର୍ବସମୟରେ ଯାଆନ୍ତି; ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ଆଲୋକ ସହ ଉଦୟ ହେବାରୁ ଏହାକୁ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଷୋଡଶୋ ଭାଗୋ ଭାର୍ଗଵଶ୍ଚ ନିଧୀଯତେ। ଵିଷ୍କମ୍ଭାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ଯୋଜନାଗ୍ରାତ୍ ପ୍ରମାଣତଃ ।। ୫୩.

ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଷୋଳ ଭାଗର ଏକ ଭାଗ ଭାର୍ଗବଙ୍କ (ଶୁକ୍ର) ପାଇଁ ରହିଛି, ଯାହା ବ୍ୟାସ ଓ ମଣ୍ଡଳ ଏବଂ ଯୋଜନା ଶିରାରୁ ମାପାଯାଏ।

ଭାର୍ଗଵାତ୍ପାଦହୀନସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵୈ ବୃହସ୍ପତିଃ। ବୁହସ୍ପତେଃ ପାଦହୀନୌ କୁଜସୌରାଵୁଭୌ ସ୍ମୃତୌ । ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ପାଦହୀନସ୍ତଯୋର୍ବୁଧଃ ।। ୫୩.

ଭାର୍ଗବଠାରୁ ଏକ ପାଦ କମ୍ ଥିବା ବୃହସ୍ପତି ବୋଲି ବୁଝିବା; ବୃହସ୍ପତିଠାରୁ ଏକ ପାଦ କମ୍ ଥିବା ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶନି; ସେମାନଙ୍କର ବ୍ୟାସ ଓ ମଣ୍ଡଳଠାରୁ ଏକ ପାଦ କମ୍ ଥିବା ବୁଧ।

ତାରାନକ୍ଷତ୍ରରୂପାଣି ସ୍ଵପୁଷ୍ମନ୍ତୀହ ଯାନି ଵୈ। ବୁଧେନ ସମତୁଲ୍ଯାନି ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଦଥ ।। ୫୩.

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ନିଜ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେମାନଙ୍କର ବ୍ୟାସ ଓ ମଣ୍ଡଳରେ ବୁଧ ସମାନ ଅଟେ।

ପ୍ରାଯଶଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଯୋଗାନି ଵିଦ୍ଯାଦୃକ୍ଷାଣି ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍। ତାରାନକ୍ଷତ୍ରରୂପାଣି ହୀନାନି ତୁ ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୫୩.

ଯେଉଁଠି ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଜ୍ଞାନ ଥାଏ, ସେ ଅଧିକାଂଶ ତାରା ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା ବୁଝିବା; ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଆକୃତି ଏକାଅପରକୁ କମ୍ ଅଟେ।

ଶତାନି ପଞ୍ଚ ଚତ୍ଵାରି ତ୍ରୀଣି ଦ୍ଵେ ଚୈଵ ଯୋଜନେ। ପୂର୍ଵାପରନିକୃଷ୍ଟାନି ତାରକାମଣ୍ଡଲାନି ତୁ। ଯୋଜନାନ୍ଯର୍ଦ୍ଧମାତ୍ରାଣି ତେଭ୍ଯୋ ହ୍ରସ୍ଵଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୫୩.

ପାଞ୍ଚଶେ, ଚାରିଶେ, ତିନିଶେ ଓ ଦୁଇଶେ ଯୋଜନା ଅଛି, ତାରାମଣ୍ଡଳ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଅଧିକ ଦୂରେ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ମଣ୍ଡଳ ଅର୍ଧ ଯୋଜନା ଠାରୁ କମ୍ ନୁହେଁ।

ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ରଯସ୍ତେଷାଂ ଗ୍ରହା ଯେ ଦୂରସର୍ପିଣଃ। ସୌରୋଽଙ୍ଗିରାଶ୍ଚ ଵକ୍ରଶ୍ଚ ଜ୍ଞେଯା ମନ୍ଦଵିଚାରିଣଃ ।। ୫୩.

ଏହାଁଠାରୁ ଉପରେ ତିନିଟି ଗ୍ରହ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦୂରକୁ ଚଳନ୍ତି: ସୂର୍ଯ୍ୟ (ମଙ୍ଗଳ), ଅଙ୍ଗିରାସ (ବୃହସ୍ପତି), ଓ ବକ୍ର (ଶନି), ଏମାନେ ମନ୍ଦ ଗତିର ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା।

ତେଭ୍ଯୋଽଧସ୍ତାତ୍ତୁ ଚତ୍ଵାରଃ ପୁନରନ୍ଯେ ମହାଗ୍ରହାଃ। ସୂର୍ଯଃ ସୋମୋ ବୁଧଶ୍ଚୈଵ ଭାର୍ଗଵଶ୍ଚୈଵ ଶୀଘ୍ରଗାଃ ।। ୫୩.

ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ପୁଣି ଚାରିଟି ମହାଗ୍ରହ ଅଛନ୍ତି: ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବୁଧ ଓ ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ର), ଏମାନେ ତ୍ୱରିତ ଗତିର ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା।

ଯାଵନ୍ତ୍ଯ ସ୍ତାରକାଃ କୋଟ୍ଯସ୍ତାଵଦୃକ୍ଷାଣି ସର୍ଵଶଃ। ଵୀଥୀନାଂ ନିଯମାଚ୍ଚୈଵମୃକ୍ଷମାର୍ଗୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।। ୫୩.

ଯେତେ ତାରା କୋଟି ଅଛି, ସେତେ ନକ୍ଷତ୍ର ସମସ୍ତ ଅଟେ; ମାର୍ଗର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ ଏହିପରି ନକ୍ଷତ୍ରମାର୍ଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ଗତିସ୍ତାସ୍ତ୍ଵେଵ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ନୀଚୋଚ୍ଚତ୍ଵେଽଯନକ୍ରମାତ୍। ଉତ୍ତରାଯଣ ମାର୍ଗସ୍ଥୋ ଯଦା ପର୍ଵସୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ। ବୌଧଂ ବୌଧୋଽଥ ସ୍ଵର୍ଭାନୁଃ ସ୍ଵର୍ଭାନୋଃ ସ୍ଥାନମାସ୍ଥିତଃ ।। ୫୩.

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଗତି ଏଭଳି, ତାଙ୍କର ନୀଚ ଓ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ଅୟନ କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ; ଯେବେ ପର୍ବସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ତରାୟଣ ମାର୍ଗରେ ଥାଏ, ବୁଧ, ପଛରେ ବୁଧ ଓ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।

ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚ ସର୍ଵାଣି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଵିଶନ୍ତ୍ଯୁତ। ଗୃହାଣ୍ଯେ ତାନି ସର୍ଵାଣି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ସୁକୃତାତ୍ମନାମ୍ ।। ୫୩.

ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଏହିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗୃହ, ଯେଉଁମାନେ ନିତିମାନ ଆତ୍ମା ଧାରଣ କରନ୍ତି।

କଲ୍ପାଦୌ ସଂପ୍ରଵୃତ୍ତାନି ନିର୍ମିତାନି ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା। ସ୍ଥାନାନ୍ଯେତାନି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ ।। ୫୩.

କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଚଳିତ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ; ଏହାମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚଳିତ ରହିଥାନ୍ତି।

ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଦେଵତାଯତନାନି ଵୈ। ଅଭିମାନିନୋଽଵତିଷ୍ଟନ୍ତି ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ ।। ୫୩.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥଳୀ, ଯେଉଁମାନେ ଅଭିମାନୀ, ସେମାନେ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚଳିତ ରହନ୍ତି।

ଅତୀତୈସ୍ତୁ ସହାତୀତା ଭାଵ୍ଯାଭାଵ୍ଯୈଃ ସୁରାସୁରୈଃ । ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଵର୍ତ୍ତମାନୈଶ୍ଚ ସ୍ଥାନାନି ସ୍ଵୈଃ ସୁରୈଃ ସହ ।। ୫୩.

ଅତୀତ ଓ ଆଗାମୀ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ଅଭବିଷ୍ୟତ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ, ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଥିବା ମାନେ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।

ଅସ୍ମିନ୍ ମନ୍ଵନ୍ତରେ ଚୈଵ ଗ୍ରହା ଵୈମାନିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଵିଵସ୍ଵାନଦିତେଃ ପୁତ୍ରଃ ସୂର୍ଯୋ ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ।। ୫୩.

ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଗ୍ରହମାନେ ଦେବତାମୟ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି; ବିବସ୍ୱାନ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏହି ଭୂବନରେ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତରର ସୂର୍ଯ୍ୟ।

ତ୍ଵିଷିମାନ୍ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସୋମଦେଵୋ ଵସୁଃ ସ୍ମୃତଃ। ଶୁକ୍ରୋ ଦେଵସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଭାର୍ଗଵୋଽସୁରରାଜକଃ ।। ୫୩.

ତ୍ୱିଷିମାନ୍, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର, ସୋମଦେବ ଓ ବସୁ ବୋଲି ପରିଚିତ; ଶୁକ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଭାର୍ଗବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜା ଦେବତା।