ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଚନ୍ଦ୍ରାସ୍ତା ନାମତଃ ସର୍ଵାଃ ପୀତାଭାସ୍ତୁ ଗଭସ୍ତଯଃ। ଶୁକ୍ଲାଶ୍ଚ କକୁଭଶ୍ଚୈଵ ଗାଵୋ ଵିଶ୍ଵଭୃତସ୍ତଥା ।। ୫୩.

ଏହି ସମସ୍ତ ରଶ୍ମିକୁ 'ଚନ୍ଦ୍ର' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ଏମାନଙ୍କର ଆଲୋକ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର। କିଛି ଧଳା, କିଛି ଦିଗର ଅନୁସାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଗାଈମାନେ 'ବିଶ୍ୱଭୃତ୍' ଭାବେ ଓ ଜଣାଯାନ୍ତି।

ଶୁକ୍ଲାସ୍ତା ନାମତଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରିଶତା ଘର୍ମସର୍ଜନାଃ। ସମଂ ବିଭର୍ତି ତାଭିସ୍ତୁ ମନୁଷ୍ଯପିତୃଦେଵତାଃ ।। ୫୩.

ଏହି ସମସ୍ତ ଧଳା ନାମର ରଶ୍ମି ତିନିଶଏଟି, ଏମାନେ ତାପ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ, ପିତୃ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସମାନଭାବେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି।

ମନୁଷ୍ଯାନୌଷଧେନେହ ସ୍ଵଧଯା ଚ ପିତୄନପି। ଅମୃତେନ ସୁରାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ରୀଂସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତର୍ପଯତ୍ଯସୌ ।। ୫୩.

ଏଠାରେ, ସେ ମଣିଷମାନେଙ୍କୁ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତିନି ଉପାୟରେ ତୃପ୍ତ କରେ।

ଵସନ୍ତେ ଚୈଵ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଚ ସତୈଃ ସୁତପତେ ତ୍ରିଭିଃ। ଵର୍ଷାସ୍ଵଥୋ ଶରଦି ଚ ଚତୁର୍ଭିଃ ସମ୍ପ୍ରକର୍ଷତି ।। ୫୩.

ବସନ୍ତ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ସେ ତିନିଶଏ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷଣ କରେ; ବର୍ଷା ଓ ଶରତ୍ ଋତୁରେ ଚାରିଶଏ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା।

ହେମନ୍ତେ ଶିଶିରେ ଚୈଵ ହିମଂ ସ ସୃଜ ତେ ତ୍ରିଭିଃ। ଓଷଧୀଷୁ ବଲନ୍ଧତ୍ତେ ସ୍ଵଧଯା ଚ ପିତୄନପି। ସୂର୍ଯୋଽମରତ୍ଵମମୃତତ୍ରଯନ୍ତ୍ରିଷୁ ନିଯଚ୍ଛତି ।। ୫୩.

ହେମନ୍ତ ଓ ଶୀତ ଋତୁରେ ସେ ତିନିଶଏ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ହିମ ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ଓଷଧିମାନେକୁ ଶକ୍ତି ଦେଉଛି, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତ କରେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଅମରତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ।

ଏଵଂ ରଶ୍ମିସହସ୍ରନ୍ତତ୍ ସୌରଂ ଲୋକାର୍ଥ ସାଧକମ୍। ଭିଦ୍ଯତେ ଋତୁମାସାଦ୍ଯ ଜଲଶୀତୋଷ୍ଣନିଃସ୍ରଵମ୍ ।। ୫୩.

ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ହଜାର ରଶ୍ମିର ଜାଲ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକର କାମ ସାଧନ କରେ, ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ଭାଗ ହୁଏ, ଏବଂ ଜଳ, ଶୀତ ଓ ତାପ ଉତ୍ସର୍ଗ କରେ।

ଇତ୍ଯେତନ୍ମଣ୍ଡଲଂ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାସ୍ଵରଂ ସୂର୍ଯସଂଜ୍ଞିତମ୍। ନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହସୋମାନାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯୋନିରେଵ ଚ। ଋକ୍ଷଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହାଃ ସର୍ଵେ ନିଜ୍ଞେଯାଃ ସୂର୍ଯସମ୍ଭଵାଃ ।। ୫୩.

ଏହିପରି, ଏହି ଧଳା ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣ୍ଡଳକୁ 'ସୂର୍ଯ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମୂଳ ଏବଂ ଉତ୍ସ। ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗ୍ରହ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତିଃ ସୋମୋ ଗ୍ରହରାଜୋ ଦିଵାକରଃ। ଶେଷାଃ ପଞ୍ଚଗ୍ରହା ଜ୍ଞେଯା ଈଶ୍ଵରାଃ କାମରୂପିଣଃ ।। ୫୩.

ନକ୍ଷତ୍ରମାନେଙ୍କର ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହମାନେଙ୍କର ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟ। ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ଗ୍ରହ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବତା ଭାବେ ଜଣାଯିବେ।

ପଠ୍ଯତେ ଚାଗ୍ନିରାଦିତ୍ଯ ଔଦକଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସ୍ମୃତଃ। ଶେଷାଣାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ସମ୍ଯଗ୍ଵର୍ଣ୍ଯମାନାଂ ନିବୋଧତ ।। ୫୩.

ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ 'ଆଦିତ୍ୟ' ବୋଲାଯାଏ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜଳର ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବାକି ଗ୍ରହମାନେଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କେମିତି, ଏବେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଶୁଣ।

ସୁରସେନାପତି ସ୍କନ୍ଦଃ ପଠ୍ଯତେଽଙ୍ଗାରକୋ ଗ୍ରହଃ । ନାରାଯଣଂ ବୁଧଂ ପ୍ରାହୁର୍ଦେଵଂ ଜ୍ଞାନଵିଦୋ ଵିଦୁଃ ।। ୫୩.

ଦେବତାମାନେଙ୍କର ସେନାପତି ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ 'ଅଙ୍ଗାରକ' ଗ୍ରହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ବୁଧ ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ନାରାୟଣ।

ରୁଦ୍ରୋ ଵୈଵସ୍ଵତଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧର୍ମୋ ଲୋକେ ପ୍ରଭୁଃ ସ୍ଵଯମ୍। ମହାଗ୍ରହୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମନ୍ଦଗାମୀ ଶନୈଶ୍ଚରଃ ।। ୫୩.

ରୁଦ୍ର, ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସ୍ୱୟଂ ଧର୍ମ ଭାବେ ଲୋକରେ ପ୍ରଭୁ। ମହାଗ୍ରହ ଶନି, ଧୀରେ ଚଳିଥିବା, ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ଦେଵାସୁରଗୁରୂ ଦ୍ଵୌ ତୁ ଭାନୁମନ୍ତୌ ମହାଗ୍ରହୌ। ପ୍ରଜାପତିସୁତାଵେତାଵୁଭୌ ଶୁକ୍ରବୃହସ୍ପତୀ। ଦୈତ୍ଯୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ତଯୋରାଧିପତ୍ଯେ ଵିନିର୍ମିତୌ ।। ୫୩.

ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଗୁରୁ ଦୁଇଜଣ ମହାଗ୍ରହ 'ଭାନୁମନ୍ତ'। ଏହି ଦୁଇଜଣ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶୁକ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଏମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦାନବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଧିପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ।

ଆଦିତ୍ଯମୂଲମଖିଲଂ ତ୍ରିଲୋକଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ଜଗତ୍କୃତ୍ସ୍ନଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍ ।। ୫୩.

ତିନି ଲୋକର ମୂଳ ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମଣିଷ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବସ୍ଥିତ।

ରୁଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରଚନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍। ଦ୍ଯୁତିର୍ଦ୍ଯୁତିମତାଂ କୃତ୍ସ୍ନା ଯତ୍ତେଜଃ ସାର୍ଵଲୌକିକମ୍ ।। ୫୩.

ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବତାମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କ ତେଜସ୍ ତୁମର ସାର୍ବଭୌମ ଆଲୋକ।

ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଲୋକେଶୋ ମୂଲଂ ପରମଦୈଵତମ୍। ତତଃ ସଂଜାଯତେ ସର୍ଵଂ ତତ୍ର ଚୈଵ ପ୍ରଲୀଯତେ ।। ୫୩.

ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାଥ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୂଳ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଦେବତା। ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୟ ହୁଏ।

ବାଵାଭାଵୌ ହି ଲୋକାନାମାଦିତ୍ଯାନ୍ନିଃ ସୃତୌ ପୁରା। ଜଗଜ୍ଜ୍ଞେଯୋ ଗ୍ରହୋ ଵିପ୍ରା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୁଗ୍ରାହୋ ରଵିଃ ।। ୫୩.

ଲୋକମାନେର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଜାଣ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଗ୍ରହ ରବି ହେଉଛି ବିଶ୍ୱକୁ ଧରିଥିବା ଶକ୍ତି।

ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ନିଧନଂ ଜାଯନ୍ତେ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। କ୍ଷଣା ମୁହୂର୍ତ୍ତା ଦିଵସା ନିଶାଃ ପକ୍ଷାଶ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ। ମାସାଃ ସଂଵତ୍ସରାଶ୍ଚୈଵ ଋତଵୋଽନ୍ଦଯୁଗାନି ଚ ।। ୫୩.

ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତେ ନାଶ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ପୁଣିପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି—ଖ୍ଷଣ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ, ରାତି, ପକ୍ଷ, ମାସ, ବର୍ଷ, ଋତୁ ଓ ଯୁଗମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସେଠି ଘଟେ।

ତଦାଦିତ୍ଯାଦୃତେ ତେଷାଂ କାଲସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ। କାଲାଦୃତେ ନ ନିଗମୋ ନ ଦୀକ୍ଷା ନାହ୍ନିକକ୍ରମଃ ।। ୫୩.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହା ପାଇଁ ସମୟ ଗଣନା ନାହିଁ; ସମୟ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ ଶାସ୍ତ୍ର, ନାହିଁ ଦୀକ୍ଷା, ନାହିଁ ପ୍ରତିଦିନର କ୍ରମ।

ଋତୁନାମଵିଭାଗଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପମୂଲଫଲଂ କୁତଃ। କୁତଃ ସସ୍ଯାଭିନିଷ୍ପତ୍ତିର୍ଗୁଣୌଷଧିଗଣାଦି ଵା ।। ୫୩.

ଋତୁର ବିଭାଜନ ନଥିଲେ କେଉଁଠୁ ଫୁଲ, ମୂଳ, ଫଳ ହେବ? କେଉଁଠୁ ଚାଷ ହେବ, କିମ୍ବା ଗୁଣ ଓ ଔଷଧି ଦଳ ଆସିବ?

ଅଭାଵୋ ଵ୍ଯଵହାରାଣାଂ ଦେଵାନାଂ ଦିଵି ଚେହ ଚ। ଜଗତ୍ପ୍ରତାପନମୃତେ ଭାସ୍କରଂ ଵାରିତସ୍କରମ୍ ।। ୫୩.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀକୁ ତାପ ଦେଉନଥିଲେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ କୌଣସି କାମ କରିପାରନ୍ତେ ନାହିଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଥିବା।

ସ ଏଵ କାଲଶ୍ଚାଗ୍ନିଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ। ତପତ୍ଯେଷ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଟାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ ।। ୫୩.

ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ସମୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ ପ୍ରଜାପତି; ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଏହି ତିନି ଜଗତ—ଚଳାଚଳ ସମେତ—କୁ ତାପି ରଖନ୍ତି।

ସ ଏଷ ତେଜସାଂ ରାଶିଃ ସମସ୍ତଃ ସାର୍ଵଲୌକିକଃ। ଉତ୍ତମଂ ମାର୍ଗମାସ୍ଥାଯ ଵାଯୋଭାଭିରିଦଞ୍ଜଗତ୍। ପାର୍ଶ୍ଵମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚୈଵ ତାପଯତ୍ଯେଷ ସର୍ଵଶଃ ।। ୫୩.

ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ତେଜର ଏକାତ୍ମ ରାଶି, ସମସ୍ତ ଜଗତର; ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଥ ଧରି, ବାୟୁର ତେଜରେ, ସେ ଏହି ଜଗତକୁ ପାର୍ଶ୍ୱ, ଉପର, ତଳ—ସବୁଦିଗରୁ ତାପି ରଖନ୍ତି।

ରଵେରଶ୍ମିସହସ୍ରଂ ଯତ୍ ପ୍ରାଙ୍ମଯା ସମୁଦାହୃତମ୍ । ତେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପୁନଃ ସପ୍ତ ରଶ୍ମଯୋ ଗ୍ରହଯୋନଯଃ ।। ୫୩.

ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ହଜାର ରଶ୍ମି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ସାତଟି ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହି ରଶ୍ମିମାନେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ମୂଳ।

ସୁଷୁମ୍ନୋ ହରିକେଶଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତଥୈଵ ଚ। ଵିଶ୍ଵଶ୍ରଵାଃ ପୁନଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ସଂଯଦ୍ଵସୁରତଃ ପରମ୍ । ଅର୍ଵାଵସୁଃ ପୁନଶ୍ଚାନ୍ଯୋ ମଯା ଚାତ୍ର ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ ।। ୫୩.

ସୁଷୁମ୍ଣା, ହରିକେଶ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ବିଶ୍ୱଶ୍ରବା, ସଂୟଦ୍ବସୁ ଓ ଅର୍ବ୍ବାବସୁ—ଏହି ସବୁ ରଶ୍ମିମାନେ ମୁଁ ଏଠାରେ କହିଛି।

ସୁଷୁମ୍ନଃ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିସ୍ତୁ କ୍ଷୀଣଂ ଶଶିନମେଧଯନ୍। ତିର୍ଯଗୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵପ୍ରଭାଵୋଽସୌ ସୁଷୁମ୍ନଃ ପରିକୀର୍ତ୍ଯତେ ।। ୫୩.

ସୁଷୁମ୍ଣା ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଏମିତି ଏକ ରଶ୍ମି, ଯାହା କ୍ଷୀଣ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପୋଷଣ କରେ; ଏହାର ତେଜ ତିର୍ଯ୍ୟକ ଓ ଉପରକୁ ପ୍ରସାରିତ, ଏହାକୁ ସୁଷୁମ୍ଣା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ହରିକେଶଃ ପୁରସ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯା ଋକ୍ଷଯୋନିଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ। ଦକ୍ଷିଣେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତୁ ରଶ୍ମିର୍ଵର୍ଦ୍ଧଯତେ ବୁଧମ୍ ।। ୫୩.

ହରିକେଶ ପ୍ରଥମ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ, ତାହାକୁ ତାରାମାନଙ୍କର ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ରଶ୍ମି ବୁଧକୁ ବଢ଼ାଏ।

ଵିଶ୍ଵଶ୍ରଵାସ୍ତୁ ଯଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ଶୁକ୍ରଯୋନିଃ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ। ସଂଯଦ୍ଵସୁଶ୍ଚ ଯୋ ରଶ୍ମିଃ ସା ଯୋନିର୍ଲୋହିତସ୍ଯ ଚ ।। ୫୩.

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଥିବା ବିଶ୍ୱଶ୍ରବାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶୁକ୍ରର ମୂଳ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ସଂୟଦ୍ବସୁ ହେଉଛି ଯେଉଁ ରଶ୍ମି, ତାହା ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ।

ଷଷ୍ଠସ୍ତ୍ଵର୍ଵାଵସୂ ରଶ୍ମିର୍ଯୋନିସ୍ତୁ ସ ବୃହସ୍ପତେଃ। ଶନୈଶ୍ଚରଂ ପୁନଶ୍ଚାପି ରଶ୍ମିରାପ୍ଯାଯତେ ସ୍ଵରାଟ୍ ।। ୫୩.

ଷଷ୍ଠ ରଶ୍ମି ଅର୍ବ୍ବାବସୁ, ସେହିଁଠିଏ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ମୂଳ; ପୁଣି ଏକ ରଶ୍ମି ଅଛି, ସେ ଶନିକୁ ପୋଷଣ କରେ, ତାହାକୁ ସ୍ୱରାଟ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଏଵଂ ସୂର୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରତାରକାଃ। ଵର୍ଦ୍ଧନ୍ତେ ଵିଦିତାଃ ସର୍ଵା ଵିଶ୍ଵଞ୍ଚୈଦଂ ପୁନର୍ଜଗତ୍ । ନକ୍ଷୀଯନ୍ତେ ପୁନସ୍ତାନି ତସ୍ମାନ୍ନକ୍ଷତ୍ରତା ସ୍ମୃତା ।। ୫୩.

ଏଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ଗ୍ରହ, ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ବଢ଼ନ୍ତି, ଏହା ସବୁ ଜଣାଶୁଣା; ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୁନି ନୂତନ ହୁଏ; ପୁଣି ସେହି ତାରାମାନେ କମିଯାଆନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ ନକ୍ଷତ୍ର ବୋଲି ପରିଚିତ।