ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଉଦ୍ଯନ୍ତଞ୍ଚ ପୁନଃ ସୂର୍ଯମୌଷ୍ଣ୍ଯମାଗ୍ନେଯମାଵିଶତ୍। ପାଦେନ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯାଗ୍ନେସ୍ତସ୍ମାଦଗ୍ନିସ୍ତପତ୍ଯସୌ ।। ୫୩.

ପୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ତାହାର ତାପ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନିର ଚଳନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଥାଏ।

ପ୍ରକାଶଶ୍ଚ ତଥୌଷ୍ଣ୍ଯଞ୍ଚ ସୌରାଗ୍ନେଯେ ତୁ ତେଜସୀ। ପରସ୍ପରାନୁପ୍ରଵେଶାଦାପ୍ଯାଯେତେ ଦିଵାନିଶମ୍ ।। ୫୩.

ଆଲୋକ ଓ ତାପ—ଏହି ଦୁଇଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି। ପରସ୍ପର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦିନ ଓ ରାତି ଭରି ପୁଷ୍ଟି ହୁଏ।

ଉତ୍ତରେ ଚୈଵ ଭୂମ୍ଯର୍ଦ୍ଧେ ତସ୍ମାଦସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣେ। ଉତ୍ତିଷ୍ଠତି ପୁନଃ ସୂର୍ଯେ ରାତ୍ରିରାଵିଶତେ ତ୍ଵପଃ। ତସ୍ମାତ୍ତାମ୍ରା ଭଵନ୍ତ୍ଯାପୋ ଦିଵାରାତ୍ରିପ୍ରଵେଶନାତ୍ ।। ୫୩.

ପୃଥିବୀର ଉତ୍ତର ଅର୍ଦ୍ଧ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଅର୍ଦ୍ଧରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ଉଦୟ ହେଲେ, ରାତି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହି କାରଣରୁ ଦିନ ଓ ରାତିର ଅଦଳବଦଳରେ ଜଳ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

ଅସ୍ତଂ ଯାତି ପୁନଃ ସୂର୍ଯେ ଅହର୍ଵୈ ପ୍ରଵିଶତ୍ଯପଃ। ତସ୍ମାନ୍ନକ୍ତଂ ପୁନଃ ଶୁକ୍ଲା ଆପୋ ଵିଶ୍ଯନ୍ତି ଭାସ୍କରେ ।। ୫୩.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ଅସ୍ତ ହେଲେ, ଦିନ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହିପରି ରାତିରେ ଜଳ ଶୁଭ୍ର ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଯାଏ।

ଏତେନ କ୍ରମଯୋଗେନ ଭୂମ୍ଯର୍ଦ୍ଧେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ । ଉଦଯାସ୍ତମଯେ ନିତ୍ଯମହୋରାତ୍ରଂ ଵିଶତ୍ଯପଃ ।। ୫୩.

ଏହି କ୍ରମ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ପୃଥିବୀର ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଅର୍ଦ୍ଧରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହେବାବେଳେ, ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଜଳ ପ୍ରବେଶ କରେ।

ଯଶ୍ଚାସୌ ତପତେ ସୂର୍ଯେ ପିବନ୍ନମ୍ଭୋ ଗଭସ୍ତିଭିଃ। ପାର୍ଥିଵୋ ହି ଵିମିଶ୍ରୋଽସୌ ଦିଵ୍ଯଃ ଶୁଚିରିତି ସ୍ମୃତଃ ।। ୫୩.

ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଥାଏ, ତାହା ତାହାର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ପିଏ। ସେହି ମିଶ୍ରିତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନିକୁ ଦିବ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସହସ୍ରପାଦଃ ସୋଽଗ୍ନିସ୍ତୁ ଵୃତ୍ତଃ କୁମ୍ଭନିଭଃ ଶୁଚିଃ। ଆଦତ୍ତେ ତତ୍ତୁ ରଶ୍ମୀନାଂ ସହସ୍ରେଣ ସମନ୍ତତଃ ।। ୫୩.

ସେହି ଅଗ୍ନି ହଜାର ଚରଣ ଥିବା, ମଣ୍ଡଳାକାର, କୁମ୍ଭ ଭଳି ଶୁଦ୍ଧ। ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ହଜାର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷଣ କରେ।

ନାଦେଯୀଶ୍ଚୈଵ ସାମୁଦ୍ରୀଃ କୌପ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ସଧାନ୍ଵନୀଃ। ସ୍ଥାଵରା ଜଙ୍ଗମାଶ୍ଚୈଵ ଯଶ୍ଚ ସୂର୍ଯୋ ହିରଣ୍ମଯଃ। ତସ୍ଯ ରଶ୍ମିସହସ୍ରନ୍ତୁ ଵର୍ଷଶୀତୋଷ୍ଣନିଃସ୍ରଵମ୍ ।। ୫୩.

ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, କୁଆଁ, ଦଳା, ଜଳାଶୟ, ଏବଂ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜଳ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ହଜାର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା, ଶୀତ ଓ ତାପ ଦେଇଥାଏ।

ତାସାଞ୍ଚତୁଃଶତା ନାଡ୍ଯୋ ଵର୍ଷନ୍ତି ଚିତ୍ରମୂର୍ତ୍ତଯଃ। ଵନ୍ଦନାଶ୍ଚୈଵ ଵନ୍ଦ୍ଯଶ୍ଚ ଋତନା ନୂତନାସ୍ତଥା। ଅମୃତା ନାମତଃ ସର୍ଵ୍ଵା ରଶ୍ମଯୋ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଜନାଃ ।। ୫୩.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଶେ ନାଳୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ବର୍ଷା କରେ। କିଛି ପୂଜ୍ୟ, କିଛି ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ, କିଛି ଋତୁ ଅନୁସାରେ, କିଛି ନୂତନ। ସମସ୍ତ କିରଣକୁ 'ଅମୃତ' ନାମ ଦିଆଯାଇଛି, ଏହି କିରଣମାନେ ବର୍ଷା ଦେଇଥାଏ।

ହିମଵାହାଶ୍ଚ ତାଭ୍ଯୋଽନ୍ଯା ରଶ୍ମଯସ୍ତ୍ରିଶତାଃ ପୁନଃ। ଦୃଶ୍ଯା ମେଧ୍ଯାଶ୍ଚ ଵାହ୍ଯାଶ୍ଚ ହ୍ରାଦିନ୍ଯୋ ହିମସର୍ଜନାଃ ।। ୫୩.

ସେଠାରୁ ତିନିଶଏ ଅନ୍ୟ ରଶ୍ମି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ହିମବାହା ବୋଲାଯାଏ। ଏହି ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ପବିତ୍ର, ବାହାରକୁ ବହୁଥିବା, ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଏବଂ ହିମ ଉତ୍ପାଦନ କରେ।

ଚନ୍ଦ୍ରାସ୍ତା ନାମତଃ ସର୍ଵାଃ ପୀତାଭାସ୍ତୁ ଗଭସ୍ତଯଃ। ଶୁକ୍ଲାଶ୍ଚ କକୁଭଶ୍ଚୈଵ ଗାଵୋ ଵିଶ୍ଵଭୃତସ୍ତଥା ।। ୫୩.

ଏହି ସମସ୍ତ ରଶ୍ମିକୁ 'ଚନ୍ଦ୍ର' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ଏମାନଙ୍କର ଆଲୋକ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର। କିଛି ଧଳା, କିଛି ଦିଗର ଅନୁସାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଗାଈମାନେ 'ବିଶ୍ୱଭୃତ୍' ଭାବେ ଓ ଜଣାଯାନ୍ତି।

ଶୁକ୍ଲାସ୍ତା ନାମତଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରିଶତା ଘର୍ମସର୍ଜନାଃ। ସମଂ ବିଭର୍ତି ତାଭିସ୍ତୁ ମନୁଷ୍ଯପିତୃଦେଵତାଃ ।। ୫୩.

ଏହି ସମସ୍ତ ଧଳା ନାମର ରଶ୍ମି ତିନିଶଏଟି, ଏମାନେ ତାପ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ, ପିତୃ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସମାନଭାବେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି।

ମନୁଷ୍ଯାନୌଷଧେନେହ ସ୍ଵଧଯା ଚ ପିତୄନପି। ଅମୃତେନ ସୁରାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ରୀଂସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତର୍ପଯତ୍ଯସୌ ।। ୫୩.

ଏଠାରେ, ସେ ମଣିଷମାନେଙ୍କୁ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତିନି ଉପାୟରେ ତୃପ୍ତ କରେ।

ଵସନ୍ତେ ଚୈଵ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଚ ସତୈଃ ସୁତପତେ ତ୍ରିଭିଃ। ଵର୍ଷାସ୍ଵଥୋ ଶରଦି ଚ ଚତୁର୍ଭିଃ ସମ୍ପ୍ରକର୍ଷତି ।। ୫୩.

ବସନ୍ତ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ସେ ତିନିଶଏ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷଣ କରେ; ବର୍ଷା ଓ ଶରତ୍ ଋତୁରେ ଚାରିଶଏ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା।

ହେମନ୍ତେ ଶିଶିରେ ଚୈଵ ହିମଂ ସ ସୃଜ ତେ ତ୍ରିଭିଃ। ଓଷଧୀଷୁ ବଲନ୍ଧତ୍ତେ ସ୍ଵଧଯା ଚ ପିତୄନପି। ସୂର୍ଯୋଽମରତ୍ଵମମୃତତ୍ରଯନ୍ତ୍ରିଷୁ ନିଯଚ୍ଛତି ।। ୫୩.

ହେମନ୍ତ ଓ ଶୀତ ଋତୁରେ ସେ ତିନିଶଏ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ହିମ ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ଓଷଧିମାନେକୁ ଶକ୍ତି ଦେଉଛି, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତ କରେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଅମରତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ।

ଏଵଂ ରଶ୍ମିସହସ୍ରନ୍ତତ୍ ସୌରଂ ଲୋକାର୍ଥ ସାଧକମ୍। ଭିଦ୍ଯତେ ଋତୁମାସାଦ୍ଯ ଜଲଶୀତୋଷ୍ଣନିଃସ୍ରଵମ୍ ।। ୫୩.

ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ହଜାର ରଶ୍ମିର ଜାଲ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକର କାମ ସାଧନ କରେ, ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ଭାଗ ହୁଏ, ଏବଂ ଜଳ, ଶୀତ ଓ ତାପ ଉତ୍ସର୍ଗ କରେ।

ଇତ୍ଯେତନ୍ମଣ୍ଡଲଂ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାସ୍ଵରଂ ସୂର୍ଯସଂଜ୍ଞିତମ୍। ନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହସୋମାନାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯୋନିରେଵ ଚ। ଋକ୍ଷଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହାଃ ସର୍ଵେ ନିଜ୍ଞେଯାଃ ସୂର୍ଯସମ୍ଭଵାଃ ।। ୫୩.

ଏହିପରି, ଏହି ଧଳା ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣ୍ଡଳକୁ 'ସୂର୍ଯ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମୂଳ ଏବଂ ଉତ୍ସ। ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗ୍ରହ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତିଃ ସୋମୋ ଗ୍ରହରାଜୋ ଦିଵାକରଃ। ଶେଷାଃ ପଞ୍ଚଗ୍ରହା ଜ୍ଞେଯା ଈଶ୍ଵରାଃ କାମରୂପିଣଃ ।। ୫୩.

ନକ୍ଷତ୍ରମାନେଙ୍କର ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହମାନେଙ୍କର ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟ। ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ଗ୍ରହ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବତା ଭାବେ ଜଣାଯିବେ।

ପଠ୍ଯତେ ଚାଗ୍ନିରାଦିତ୍ଯ ଔଦକଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସ୍ମୃତଃ। ଶେଷାଣାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ସମ୍ଯଗ୍ଵର୍ଣ୍ଯମାନାଂ ନିବୋଧତ ।। ୫୩.

ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ 'ଆଦିତ୍ୟ' ବୋଲାଯାଏ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜଳର ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବାକି ଗ୍ରହମାନେଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କେମିତି, ଏବେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଶୁଣ।

ସୁରସେନାପତି ସ୍କନ୍ଦଃ ପଠ୍ଯତେଽଙ୍ଗାରକୋ ଗ୍ରହଃ । ନାରାଯଣଂ ବୁଧଂ ପ୍ରାହୁର୍ଦେଵଂ ଜ୍ଞାନଵିଦୋ ଵିଦୁଃ ।। ୫୩.

ଦେବତାମାନେଙ୍କର ସେନାପତି ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ 'ଅଙ୍ଗାରକ' ଗ୍ରହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ବୁଧ ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ନାରାୟଣ।

ରୁଦ୍ରୋ ଵୈଵସ୍ଵତଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧର୍ମୋ ଲୋକେ ପ୍ରଭୁଃ ସ୍ଵଯମ୍। ମହାଗ୍ରହୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମନ୍ଦଗାମୀ ଶନୈଶ୍ଚରଃ ।। ୫୩.

ରୁଦ୍ର, ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସ୍ୱୟଂ ଧର୍ମ ଭାବେ ଲୋକରେ ପ୍ରଭୁ। ମହାଗ୍ରହ ଶନି, ଧୀରେ ଚଳିଥିବା, ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ଦେଵାସୁରଗୁରୂ ଦ୍ଵୌ ତୁ ଭାନୁମନ୍ତୌ ମହାଗ୍ରହୌ। ପ୍ରଜାପତିସୁତାଵେତାଵୁଭୌ ଶୁକ୍ରବୃହସ୍ପତୀ। ଦୈତ୍ଯୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ତଯୋରାଧିପତ୍ଯେ ଵିନିର୍ମିତୌ ।। ୫୩.

ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଗୁରୁ ଦୁଇଜଣ ମହାଗ୍ରହ 'ଭାନୁମନ୍ତ'। ଏହି ଦୁଇଜଣ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶୁକ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଏମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦାନବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଧିପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ।

ଆଦିତ୍ଯମୂଲମଖିଲଂ ତ୍ରିଲୋକଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ଜଗତ୍କୃତ୍ସ୍ନଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍ ।। ୫୩.

ତିନି ଲୋକର ମୂଳ ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମଣିଷ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବସ୍ଥିତ।

ରୁଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରଚନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍। ଦ୍ଯୁତିର୍ଦ୍ଯୁତିମତାଂ କୃତ୍ସ୍ନା ଯତ୍ତେଜଃ ସାର୍ଵଲୌକିକମ୍ ।। ୫୩.

ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବତାମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କ ତେଜସ୍ ତୁମର ସାର୍ବଭୌମ ଆଲୋକ।

ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଲୋକେଶୋ ମୂଲଂ ପରମଦୈଵତମ୍। ତତଃ ସଂଜାଯତେ ସର୍ଵଂ ତତ୍ର ଚୈଵ ପ୍ରଲୀଯତେ ।। ୫୩.

ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାଥ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୂଳ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଦେବତା। ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୟ ହୁଏ।

ବାଵାଭାଵୌ ହି ଲୋକାନାମାଦିତ୍ଯାନ୍ନିଃ ସୃତୌ ପୁରା। ଜଗଜ୍ଜ୍ଞେଯୋ ଗ୍ରହୋ ଵିପ୍ରା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୁଗ୍ରାହୋ ରଵିଃ ।। ୫୩.

ଲୋକମାନେର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଜାଣ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଗ୍ରହ ରବି ହେଉଛି ବିଶ୍ୱକୁ ଧରିଥିବା ଶକ୍ତି।

ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ନିଧନଂ ଜାଯନ୍ତେ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। କ୍ଷଣା ମୁହୂର୍ତ୍ତା ଦିଵସା ନିଶାଃ ପକ୍ଷାଶ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ। ମାସାଃ ସଂଵତ୍ସରାଶ୍ଚୈଵ ଋତଵୋଽନ୍ଦଯୁଗାନି ଚ ।। ୫୩.

ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତେ ନାଶ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ପୁଣିପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି—ଖ୍ଷଣ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ, ରାତି, ପକ୍ଷ, ମାସ, ବର୍ଷ, ଋତୁ ଓ ଯୁଗମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସେଠି ଘଟେ।

ତଦାଦିତ୍ଯାଦୃତେ ତେଷାଂ କାଲସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ। କାଲାଦୃତେ ନ ନିଗମୋ ନ ଦୀକ୍ଷା ନାହ୍ନିକକ୍ରମଃ ।। ୫୩.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହା ପାଇଁ ସମୟ ଗଣନା ନାହିଁ; ସମୟ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ ଶାସ୍ତ୍ର, ନାହିଁ ଦୀକ୍ଷା, ନାହିଁ ପ୍ରତିଦିନର କ୍ରମ।

ଋତୁନାମଵିଭାଗଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପମୂଲଫଲଂ କୁତଃ। କୁତଃ ସସ୍ଯାଭିନିଷ୍ପତ୍ତିର୍ଗୁଣୌଷଧିଗଣାଦି ଵା ।। ୫୩.

ଋତୁର ବିଭାଜନ ନଥିଲେ କେଉଁଠୁ ଫୁଲ, ମୂଳ, ଫଳ ହେବ? କେଉଁଠୁ ଚାଷ ହେବ, କିମ୍ବା ଗୁଣ ଓ ଔଷଧି ଦଳ ଆସିବ?