ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସମ୍ଭୃତଞ୍ଚାର୍ଦ୍ଧମାସେନ ଅମୃତଂ ସୂର୍ଯତେଜସା । ଭକ୍ଷାର୍ଥମମୃତଂ ସୌମ୍ଯଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମୁପାସତେ ।। ୫୨.

ଅର୍ଦ୍ଧମାସ ଧରି ସଂଗୃହୀତ ଅମୃତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଏହି ଶାନ୍ତ ସୋମର ସୁଧା ଭୋଜନ ପାଇଁ ପୂଜା କରାଯାଏ।

ଏକରାତ୍ରଂ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପିତୃଭିଶ୍ଚ ମହର୍ଷିଭିଃ। ସୋମସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷାଦୌ ଭାସ୍କରାଭିମୁଖସ୍ଯ ଚ ।। ୫୨.

ଏକ ରାତି ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

ପ୍ରକ୍ଷୀଯତେ ପୁରସ୍ଯାନ୍ତଃ ପୀଯମାନାଃ କଲାଃ କ୍ରମାତ୍। କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ତସ୍ମାତ୍ କୃଷ୍ଣେ ଯାଃ ଶୁକ୍ଲେ ହ୍ଯାପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ତାଃ ।। ୫୨.

ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ କଳାମାନେ କ୍ରମେ କ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏହିପରି, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କଳାମାନେ କମିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବଢ଼ିଯାଏ।

ଏଵଂ ଦିନକ୍ରମାତୀତେ ଵିବୁଧାସ୍ତୁ ନିଶାକରମ୍ । ପୀତ୍ଵାଽର୍ଦ୍ଧମାସଙ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ । ପିତରଶ୍ଚୋପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ନିଶାକରମ୍ ।। ୫୨.

ଏଭଳି ଦିନକ୍ରମ ଶେଷରେ, ଦେବତାମାନେ ଅର୍ଦ୍ଧମାସ ଧରି ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ପିଇ ସମାପ୍ତିରେ ଯାଆନ୍ତି। ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରନ୍ତି।

ତତଃ ପଞ୍ଚଦଶେ ଭାଗେ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟେ କଲାତ୍ମକେ। ଅପରାହ୍ନେ ପିତୃଗଣୈର୍ଜଘନ୍ଯଃ ପର୍ଯୁପାସ୍ଯତେ ।। ୫୨.

ତାପରେ, ପନ୍ଦର ଭାଗ ରହିଗଲାବେଳେ, ଅପରାହ୍ନରେ, ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ପିତୃମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ପିବନ୍ତି ଦ୍ଵିକଲାକାଲଂ ଶିଷ୍ଟା ତସ୍ଯ ତୁ ଯା କଲା। ନିଃସୃତଂ ତଦମାଵାସ୍ଯାଙ୍ଗଭସ୍ତିଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧାମୃତମ୍। ତାଂ ସ୍ଵଧାଂ ମାସତୃପ୍ତ୍ଯୈ ତୁ ପୀତ୍ଵା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତେଽମୃତମ୍ ।। ୫୨.

ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଦୁଇଥର ଖଣ୍ଡ ଖାଇବା ପରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେହି ଅଂଶ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ତାଙ୍କର ଅଂଗରୁ ଝରି ଯାଏ, ଏହି ଝରିଥିବା ଜଳ ହେଉଛି 'ସ୍ୱଧା' ନାମକ ଅମୃତ। ପିତୃମାନେ ଏହି ସ୍ୱଧା ପିଇ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ତାପରେ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ସୌମ୍ଯା ବର୍ହିଷଦଶ୍ଚୈଵ ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାସ୍ତଥୈଵ ଚ। କଵ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ତୁ ଯେ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପିତରଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ ।। ୫୨.

ସୌମ୍ୟ, ବର୍ହିଷଦ, ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଏବଂ କବ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ କୁହାଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପିତୃମାନେ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

ସଂଵତ୍ସରାସ୍ତୁ ଵୈ କଵ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚାବ୍ଦା ଯେ ଦ୍ଵିଜୈଃ ସ୍ମୃତାଃ। ସୌମ୍ଯାସ୍ତୁ ଋତଵୋ ଜ୍ଞେଯା ମାସା ବର୍ହିଷଦଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାର୍ତଵଶ୍ଚୈଵ ପିତୃସର୍ଗା ହି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୫୨.

ଯେଉଁ କବ୍ୟମାନେ ପଞ୍ଚବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବର୍ଷ ଭାବେ ଜଣାଯିବେ। ସୌମ୍ୟମାନେ ଋତୁ, ବର୍ହିଷଦମାନେ ମାସ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରାଯିବେ। ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ଋତୁ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ। ଏହିମାନେ ସମସ୍ତେ ପିତୃମାନେ।

ପିତୃଭିଃ ପୀଯମାନସ୍ଯ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ କଲା ତୁ ଵୈ। ଯାଵନ୍ନ କ୍ଷୀଯତେ ତସ୍ଯ ଭାଗଃ ପଞ୍ଚଦଶ ସ୍ତୁ ସଃ ।। ୫୨.

ପିତୃମାନେ ପଞ୍ଚଦଶୀ ତିଥିରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ପିଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପଞ୍ଚଦଶ ଅଂଶ ଯାଏଁ ଶେଷ ହେଉନାହିଁ, ସେଉଁଠାରେ ସେହି ଅଂଶ ପଞ୍ଚଦଶ ଭାଗ ହେଉଛି।

ଅମାଵସ୍ଯାନ୍ତଦା ତସ୍ଯ ଅନ୍ତମାପୂର୍ଯତେ ପରମ୍। ଵୃଦ୍ଧିକ୍ଷଯୌ ଵୈ ପକ୍ଷାଦୌ ଷୋଡଶ୍ଯାଂ ଶଶିନଃ ସ୍ମୃତୌ ।। ୫୨.

ଅମାବାସ୍ୟା ଶେଷରେ ସେଉଁଠାରେ ସେଉଁ ଅଂଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରିଯାଏ। ପକ୍ଷର ଆରମ୍ଭରେ ଓ ଷୋଢ଼ଶୀ ତିଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ଘଟେ।

ଏଵଂ ସୂର୍ଯନିମିତ୍ତୈଷା କ୍ଷଯଵୃଦ୍ଧି ର୍ନିଶାକରେ। ତାରାଗ୍ରହାଣାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସ୍ଵର୍ଭାନୋଶ୍ଚ ରଥଂ ପୁନଃ ।। ୫୨.

ଏଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ତାରା, ଗ୍ରହ ଓ ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କର ରଥ ବିଷୟରେ କହିବି।

ତୋଯତେଜୋମଯଃ ଶୁଭ୍ରଃ ସୋମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ରଥଃ। ଯୁକ୍ତୋ ହଯୈଃ ପିଶଙ୍ଗୈସ୍ତୁ ଅଷ୍ଟାଭିର୍ଵାତରଂହସୈଃ ।। ୫୨.

ସୋମଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ରଥ ଜଳ ଓ ଆଲୋକରୁ ଗଠିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର। ଏହି ରଥ ଆଠଟି ପିଙ୍ଗଳା ଘୋଡ଼ା, ଯେଉଁମାନେ ବାୟୁବେଗର, ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଏ।

ସଵରୂଥଃ ସାନୁକର୍ଷଃ ସୂତୋ ଦିଵ୍ଯୋ ରଥେ ମହାନ୍। ସୋପାସଙ୍ଗପତାକସ୍ତୁ ସଧ୍ଵଜୋ ମେଘସନ୍ନିଭଃ ।। ୫୨.

ଏହି ରଥ ଯୋକ ଓ ଦଣ୍ଡ ସହିତ, ଦିବ୍ୟ ସାରଥି ସହିତ, ମହାନ ଦେବରଥ ଭାବରେ ଅଛି। ଏହା ପାଖରେ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ଲାଗିଛି, ଏବଂ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।

ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ରଥଃ ଶ୍ରୀଣାଂସ୍ତେଜସା ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭଃ। ପୃଥିଵୀସମ୍ଭଵୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ନାନାଵର୍ଣୈର୍ହଯୋତ୍ତମୈଃ ।। ୫୨.

ଭାର୍ଗବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ରଥ ଅଛି, ସେଉଁଠାରେ ତାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହି ରଥ ଭୂମିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏକାତ୍ମ।

ଶ୍ଵେତଃ ପିଶଙ୍ଗଃ ସାରଙ୍ଗୋ ନୀଲଃ ପୀତୋ ଵିଲୋହିତଃ। କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ହରିତଶ୍ଚୈଵ ପୃଷତଃ ପୃଷ୍ଣିରେଵ ଚ। ଦଶଭି ସ୍ତୈର୍ମହାଭାଗୈରକୃଶୈର୍ଵାତଵେଗିତୈଃ ।। ୫୨.

ସେଠାରେ ଦଶଟି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଅଛନ୍ତି—ଧଳା, ପିଙ୍ଗଳା, ଚିତ୍ରା, ନୀଳ, ହଳଦିଆ, ଲାଲ, କଳା, ହରିତ, ଚିତ୍ରା ଓ ଦାଗଦାର। ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବାୟୁବେଗର।

ଅଷ୍ଟାଶ୍ଵଃ କାଞ୍ଚନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୋମସ୍ଯାପି ରଥୋଽଭଵତ୍। ଅସଙ୍ଗୈର୍ଲୌହିତୈରଶ୍ଵୈଃ ସର୍ଵଗୈରଗ୍ନିସମ୍ଭଵୈଃ। ସର୍ପତେଽସୌ କୁମାରୋ ଵୈ ଋଜୁଵକ୍ରାନୁଚକ୍ରଗଃ ।। ୫୨.

ସୋମଙ୍କ ରଥ ମଧ୍ୟ ସୁନାର ଏବଂ ଆଠଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଏ। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା, ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଯିବା, ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା। ଏହି ରଥରେ ଏକ ଯୁବକ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି, ଯାହାର ଚକ୍ର ସିଧା ଓ ମୁଡ଼ା।

ତତସ୍ତ୍ଵାଙ୍ଗିରସୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଦେଵାଚାର୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତିଃ। ଶୋଣୈରଶ୍ଵୈଃ କାଞ୍ଚନେନ ସ୍ଯନ୍ଦନେନ ପ୍ରସର୍ପତି ।। ୫୨.

ତାପରେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ବଂଶର ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦେବ ଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତି, ଲାଲ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଉଥିବା ସୁନାର ରଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି।

ଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵାଜିଭିର୍ଦିଵ୍ଯୈରଷ୍ଟାଭିର୍ଵାତସମ୍ମିତୈଃ। ନକ୍ଷତ୍ରେଽବ୍ଦନ୍ନିଵସତି ସଵେଗସ୍ତେନ ଗଚ୍ଛତି ।। ୫୨.

ଏହି ରଥ ଆଠଟି ଦିବ୍ୟ ଘୋଡ଼ା, ଯେଉଁମାନେ ବାୟୁବେଗର, ଦ୍ୱାରା ଯୋକ୍ତ। ସେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବସନ୍ତି ଏବଂ ବେଗରେ ଗତି କରନ୍ତି।

ତତଃ ଶନୈଶ୍ଵରୋପ୍ଯଶ୍ଵୈଃ ଶବଲୈର୍ଵ୍ଯୋମସମ୍ଭଵୈଃ। କାର୍ଷ୍ଣାଯସଂ ସମାରୁହ୍ଯ ସ୍ଯନ୍ଦନଂ ଯାତି ଵୈ ଶନୈଃ ।। ୫୨.

ତାପରେ ଶନି ମଧ୍ୟ ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଚିତ୍ରା ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଉଥିବା କଳା ଲୋହାର ରଥରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଯାଆନ୍ତି।

ସ୍ଵର୍ଭାନୋସ୍ତୁ ତଥୈଵାଶ୍ଵାଃ କୃଷ୍ଣା ହ୍ଯଷ୍ଟୌ ମନୋଜଵାଃ। ରଥନ୍ତମୋମଯନ୍ତସ୍ଯ ସକୃଦ୍ଯୁକ୍ତା ଵହନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୫୨.

ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଆଠଟି, କଳା ଓ ମନରେ ଯେପରି ଦ୍ରୁତ, ସେମାନେ ଏକାସାଥିରେ ତାଙ୍କର 'ରଥନ୍ତମ' ନାମକ ରଥକୁ ଟଣନ୍ତି।

ଆଦିତ୍ଯାନ୍ନିଃସୃତୋ ରାହୁଃ ସୋମଂ ଗଚ୍ଛତି ପର୍ଵସୁ। ଆଦିତ୍ଯମେତି ସୋମାଚ୍ଚ ପୁନଃ ସୌରେଷୁ ପର୍ଵସୁ ।। ୫୨.

ଆଦିତ୍ୟମାନେଠାରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ରାହୁ ପର୍ବକାଳରେ ସୋମଙ୍କୁ ଯାଆନ୍ତି। ପୁଣି ସୋମଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସୌର ପର୍ବକାଳରେ ଯାଆନ୍ତି।

ଅଥ କେତୁରଥସ୍ଯାଶ୍ଵା ଅଷ୍ଟାଷ୍ଟୌ ଵାତରଂହସଃ। ପଲାଲଧୂମସଙ୍କାଶାଃ ଶବଲା ରାସଭାରୁଣାଃ ।। ୫୨.

କେତୁଙ୍କ ରଥର ଘୋଡ଼ା ଆଠ ଯୁଗଳ, ବାୟୁବେଗର, ଚିତ୍ରା, ଧାନ ଭୁସିର ଧୂଆଁ ଭଳି ରଙ୍ଗର, ଏବଂ ଗଧା ପ୍ରଜାତିର।

ଏତେ ଵାହା ଗ୍ରହାଣାଂ ଵୈ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ରଥୈଃ ସହ। ସର୍ଵେ ଧ୍ରୁଵନିବଦ୍ଧାସ୍ତେ ପ୍ରବଦ୍ଧା ଵାତରଶ୍ମିଭିଃ ।। ୫୨.

ମୁଁ ଯେଉଁ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ବିବରଣୀ ଦେଲି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଧ୍ରୁବ ତାରାରେ ବନ୍ଧା ଏବଂ ବାୟୁର ତାନା ଦ୍ୱାରା ଏକାତ୍ମ।

ଏତେ ଵୈ ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣାସ୍ତୁ ଯଥା ଯୋଗଂ ଭ୍ରମନ୍ତି ଵୈ। ଵାଯଵ୍ଯାଭିରଦୃଶ୍ଯାଭିଃ ପ୍ରବଦ୍ଧା ଵାତରଶ୍ମିଭିଃ ।। ୫୨.

ଏହିମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ବାୟୁ ତାନ୍ତୁରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ନିଜ ନିଜ କ୍ରମରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛନ୍ତି ।

ପରିଭ୍ରମନ୍ତି ତଦ୍ବଦ୍ଧାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଗ୍ରହା ଦିଵି। ଭ୍ରମନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ଧ୍ରୁଵନ୍ତେ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଗଣାଃ ।। ୫୨.

ସେହି ବନ୍ଧନରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି ତାରାମାନେ ଧ୍ରୁବକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଚାଲିଛନ୍ତି ।

ଯଥା ନଦ୍ଯୁଦକେ ନୌସ୍ତୁ ସଲିଲେନ ସହୋହ୍ଯତେ। ତଥା ଦେଵାଲଯା ହ୍ଯେତେ ଉହ୍ଯନ୍ତେ ଵାତରଶ୍ମିଭିଃ। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଣ ଦୃସ୍ଯନ୍ତେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଦେଵଗଣାସ୍ତୁ ତେ ।। ୫୨.

ଯେପରି ନଦୀରେ ନୌକା ଜଳ ସହିତ ଭସିଯାଏ, ସେପରି ଦେବମାନଙ୍କର ନିବାସମାନେ ବାୟୁର ଧାରାରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି; ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି ।

ଯାଵନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ତାରାସ୍ତୁ ତାଵନ୍ତୋ ଵାତରଶ୍ମଯଃ। ସର୍ଵା ଧ୍ରୁଵନିବଦ୍ଧାସ୍ତା ବ୍ରମନ୍ତ୍ଯୋ ଭ୍ରାମଯନ୍ତି ତମ୍ ।। ୫୨.

ଯେତେ ତାରା ଅଛି, ସେତେ ବାୟୁର ତାନ୍ତୁ ଅଛି; ସମସ୍ତେ ଧ୍ରୁବରେ ବନ୍ଧା, ଘୂରୁଛନ୍ତି ଓ ଧ୍ରୁବକୁ ମଧ୍ୟ ଘୂରାଉଛନ୍ତି ।

ତୈଲପୀଡାକରଂ ଚକ୍ରଂ ଭ୍ରମଦ୍ଭ୍ରାମଯତେ ଯଥା। ତଥା ଭ୍ରମନ୍ତି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ଵାଯବଦ୍ଧାନି ସର୍ଵଶଃ ।। ୫୨.

ଯେପରି ତେଲ ଦେଇ ଚକ୍ରକୁ ଘୂରାଯାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବାୟୁରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ଘୂରୁଛି ।

ଅଲାତଚକ୍ରଵଦ୍ଯାନ୍ତି ଵାତଚକ୍ରେରିତାନି ତୁ। ତସ୍ମାଜ୍ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ଵହତେ ପ୍ରଵହଂସ୍ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ ।। ୫୨.

ଅଲାତର ଅଗ୍ନି ଚକ୍ର ପରି, ବାୟୁର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏମାନେ ଚଳିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଜ୍ୟୋତିମାନେ ବାୟୁର ଧାରାରେ ବହିଯାନ୍ତି, ଏହିଠାରୁ ଏହାକୁ ଏହି ନାମ ମିଳିଛି ।