ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଦଶ ଭିସ୍ତୁ କୃଶୈର୍ଦିଵ୍ଯୈରସଙ୍ଗୈସ୍ତୈର୍ମନୋଜଵୈଃ। ସକୃଦ୍ଯୁକ୍ତେ ରଥେ ତସ୍ମିନ୍ ଵହନ୍ତେ ଚାଯୁଗକ୍ଷଯାତ୍ ।। ୫୨.

ସେଇ ରଥକୁ ଦଶଟି ସୁକୁମାର, ଦିବ୍ୟ, ଅସଙ୍ଗ, ମନର ତୁଳନାରେ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଏକାଥରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ଟାଣନ୍ତି।

ସଂଗୃହୀତେ ରଥେ ତସ୍ମିନ୍ ଶ୍ଵେତଶ୍ଚକ୍ଷୁଃଶ୍ରଵାସ୍ତୁ ଵୈ। ଅଶ୍ଵା ସ୍ତମେକଵର୍ଣାସ୍ତେ ଵହନ୍ତେ ଶଙ୍ଖଵର୍ଚ୍ଚସମ୍ ।। ୫୨.

ଯେତେବେଳେ ରଥଟି ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଚକ୍ଷୁଶ୍ରବା, ଏକ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ଶଂଖ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏହି ରଥକୁ ଟାଣେ।

ଯଯୁଶ୍ଚ ତ୍ରିମନାଶ୍ଚୈଵ ଵୃଷୋ ରାଜୀଵଲୋ ହଯଃ। ଅସ୍ଵୋ ଵାମସ୍ତୁରଣ୍ଯଶ୍ଚ ହଂସୋ ଵ୍ଯୋମୀ ମୃଗସ୍ତଥା ।। ୫୨.

ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି: ଯୟୁ, ତ୍ରିମନା, ବୃଷ, ରାଜୀବଲ, ବାମ, ତୁରଣ୍ୟ, ହଂସ, ବ୍ୟୋମୀ, ମୃଗ ଓ ଅଶ୍ୱ।

ଇତ୍ଯେତେ ନାମଭିଃ ସର୍ଵେ ଦଶ ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ହଯାଃ । ଏତେ ଚନ୍ଦ୍ରମସଂ ଦେଵଂ ଵହନ୍ତି ଦିଵସକ୍ଷଯାତ୍ ।। ୫୨.

ଏହିପରି ନାମରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦଶଟି ଘୋଡ଼ା ପରିଚିତ। ଏମାନେ ଦିନ ପରେ ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ଟାଣନ୍ତି।

ଦେଵୈଃ ପରିଵୃତଃ ସୌମ୍ଯଃ ପିତୃଭିଶ୍ଚୈଵ ଗଚ୍ଛତି। ସୋମସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷାଦୌ ଭାସ୍କରେ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତେ। ଆପୂର୍ଯତେ ପୁରସ୍ଯାନ୍ତଃ ସତତଂ ଦିଵସକ୍ରମାତ୍ ।। ୫୨.

ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସେଇ ଶାନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି। ସୋମଙ୍କର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଗରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ ଦିନକ୍ରମେ ସଦା ଭରିଯାଏ।

ଦେଵୈଃ ପୀତଂ କ୍ଷଯେ ସୋମମାପ୍ଯାଯଯତି ନିତ୍ଯଦା। ପୀତଂ ପଞ୍ଚଦଶାହନ୍ତୁ ରଶ୍ମିନୈକେନ ଭାସ୍କରଃ ।। ୫୨.

କ୍ଷୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ସୋମକୁ ପିଉନ୍ତି, ସେ ସଦା ପୁନଃ ପୂରଣ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହାକୁ ପନ୍ଦର ଦିନ ଧରି ଏକ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପିଉନ୍ତି।

ଆପୂରଯନ୍ ସୁଷୁମ୍ନେନ ଭାଗଂ ଭାଗମହଃକ୍ରମାତ୍ । ସୁଷୁମ୍ନାପ୍ଯାଯମାନସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲା ଵର୍ଦ୍ଧନ୍ତି ଵୈ କଲାଃ ।। ୫୨.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୁଷୁମ୍ନା ନାମକ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଦିନକ୍ରମେ ଭାଗେ ଭାଗେ ପୂରଣ କରନ୍ତି। ସୁଷୁମ୍ନା ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ ହେଲେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର କଳାମାନେ ବଢ଼ିଯାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ରସନ୍ତି ଵୈ କୃଷ୍ଣେ ଶୁକ୍ଲ ଆପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ଚ। ଇତ୍ଯେଵଂ ସୂର୍ଯଵୀର୍ଯେଣ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାପ୍ଯାଯିତା ତନୁଃ ।। ୫୨.

ଏହିପରି, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କଳାମାନେ କମିଯାଏ ଓ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବଢ଼ିଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଦେହ ପୁନଃ ପୂରଣ ହୁଏ।

ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ସ ଦୃଶ୍ଯେତ ଶୁକ୍ଲଃ ସମ୍ପୂର୍ଣମଣ୍ଡଲଃ । ଏଵମାପ୍ଯାଯିତଃ ସୋମଃ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଦିନକ୍ରମାତ୍ ।। ୫୨.

ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡଳ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଦିନକ୍ରମେ ସୋମ ପୁନଃ ପୂରଣ ହୁଏ।

ତତୋ ଦ୍ଵିତୀଯାପ୍ରଭୃତି ବହୁଲସ୍ଯ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ। ଅପାଂ ସାରମଯସ୍ଯେନ୍ଦୋ ରସମାତ୍ରାତ୍ମକସ୍ଯ ଚ। ପିବନ୍ତ୍ଯମ୍ବୁମଯଂ ଦେଵା ମଧୁ ସୌମ୍ଯଂ ସୁଧାମ ଯମ୍ ।। ୫୨.

ତାପରେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଦ୍ୱିତୀୟ ଠାରୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦେବତାମାନେ ଜଳର ସାର ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ରସ ମାତ୍ର ଥିବା, ମଧୁର ଓ ଶାନ୍ତ ସୁଧାକୁ ପିଉନ୍ତି।

ସମ୍ଭୃତଞ୍ଚାର୍ଦ୍ଧମାସେନ ଅମୃତଂ ସୂର୍ଯତେଜସା । ଭକ୍ଷାର୍ଥମମୃତଂ ସୌମ୍ଯଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମୁପାସତେ ।। ୫୨.

ଅର୍ଦ୍ଧମାସ ଧରି ସଂଗୃହୀତ ଅମୃତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଏହି ଶାନ୍ତ ସୋମର ସୁଧା ଭୋଜନ ପାଇଁ ପୂଜା କରାଯାଏ।

ଏକରାତ୍ରଂ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପିତୃଭିଶ୍ଚ ମହର୍ଷିଭିଃ। ସୋମସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷାଦୌ ଭାସ୍କରାଭିମୁଖସ୍ଯ ଚ ।। ୫୨.

ଏକ ରାତି ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

ପ୍ରକ୍ଷୀଯତେ ପୁରସ୍ଯାନ୍ତଃ ପୀଯମାନାଃ କଲାଃ କ୍ରମାତ୍। କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ତସ୍ମାତ୍ କୃଷ୍ଣେ ଯାଃ ଶୁକ୍ଲେ ହ୍ଯାପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ତାଃ ।। ୫୨.

ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ କଳାମାନେ କ୍ରମେ କ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏହିପରି, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କଳାମାନେ କମିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବଢ଼ିଯାଏ।

ଏଵଂ ଦିନକ୍ରମାତୀତେ ଵିବୁଧାସ୍ତୁ ନିଶାକରମ୍ । ପୀତ୍ଵାଽର୍ଦ୍ଧମାସଙ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ । ପିତରଶ୍ଚୋପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ନିଶାକରମ୍ ।। ୫୨.

ଏଭଳି ଦିନକ୍ରମ ଶେଷରେ, ଦେବତାମାନେ ଅର୍ଦ୍ଧମାସ ଧରି ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ପିଇ ସମାପ୍ତିରେ ଯାଆନ୍ତି। ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରନ୍ତି।

ତତଃ ପଞ୍ଚଦଶେ ଭାଗେ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟେ କଲାତ୍ମକେ। ଅପରାହ୍ନେ ପିତୃଗଣୈର୍ଜଘନ୍ଯଃ ପର୍ଯୁପାସ୍ଯତେ ।। ୫୨.

ତାପରେ, ପନ୍ଦର ଭାଗ ରହିଗଲାବେଳେ, ଅପରାହ୍ନରେ, ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ପିତୃମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ପିବନ୍ତି ଦ୍ଵିକଲାକାଲଂ ଶିଷ୍ଟା ତସ୍ଯ ତୁ ଯା କଲା। ନିଃସୃତଂ ତଦମାଵାସ୍ଯାଙ୍ଗଭସ୍ତିଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧାମୃତମ୍। ତାଂ ସ୍ଵଧାଂ ମାସତୃପ୍ତ୍ଯୈ ତୁ ପୀତ୍ଵା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତେଽମୃତମ୍ ।। ୫୨.

ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଦୁଇଥର ଖଣ୍ଡ ଖାଇବା ପରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେହି ଅଂଶ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ତାଙ୍କର ଅଂଗରୁ ଝରି ଯାଏ, ଏହି ଝରିଥିବା ଜଳ ହେଉଛି 'ସ୍ୱଧା' ନାମକ ଅମୃତ। ପିତୃମାନେ ଏହି ସ୍ୱଧା ପିଇ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ତାପରେ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ସୌମ୍ଯା ବର୍ହିଷଦଶ୍ଚୈଵ ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାସ୍ତଥୈଵ ଚ। କଵ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ତୁ ଯେ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପିତରଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ ।। ୫୨.

ସୌମ୍ୟ, ବର୍ହିଷଦ, ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଏବଂ କବ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ କୁହାଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପିତୃମାନେ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

ସଂଵତ୍ସରାସ୍ତୁ ଵୈ କଵ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚାବ୍ଦା ଯେ ଦ୍ଵିଜୈଃ ସ୍ମୃତାଃ। ସୌମ୍ଯାସ୍ତୁ ଋତଵୋ ଜ୍ଞେଯା ମାସା ବର୍ହିଷଦଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାର୍ତଵଶ୍ଚୈଵ ପିତୃସର୍ଗା ହି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୫୨.

ଯେଉଁ କବ୍ୟମାନେ ପଞ୍ଚବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବର୍ଷ ଭାବେ ଜଣାଯିବେ। ସୌମ୍ୟମାନେ ଋତୁ, ବର୍ହିଷଦମାନେ ମାସ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରାଯିବେ। ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ଋତୁ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ। ଏହିମାନେ ସମସ୍ତେ ପିତୃମାନେ।

ପିତୃଭିଃ ପୀଯମାନସ୍ଯ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ କଲା ତୁ ଵୈ। ଯାଵନ୍ନ କ୍ଷୀଯତେ ତସ୍ଯ ଭାଗଃ ପଞ୍ଚଦଶ ସ୍ତୁ ସଃ ।। ୫୨.

ପିତୃମାନେ ପଞ୍ଚଦଶୀ ତିଥିରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ପିଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପଞ୍ଚଦଶ ଅଂଶ ଯାଏଁ ଶେଷ ହେଉନାହିଁ, ସେଉଁଠାରେ ସେହି ଅଂଶ ପଞ୍ଚଦଶ ଭାଗ ହେଉଛି।

ଅମାଵସ୍ଯାନ୍ତଦା ତସ୍ଯ ଅନ୍ତମାପୂର୍ଯତେ ପରମ୍। ଵୃଦ୍ଧିକ୍ଷଯୌ ଵୈ ପକ୍ଷାଦୌ ଷୋଡଶ୍ଯାଂ ଶଶିନଃ ସ୍ମୃତୌ ।। ୫୨.

ଅମାବାସ୍ୟା ଶେଷରେ ସେଉଁଠାରେ ସେଉଁ ଅଂଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରିଯାଏ। ପକ୍ଷର ଆରମ୍ଭରେ ଓ ଷୋଢ଼ଶୀ ତିଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ଘଟେ।

ଏଵଂ ସୂର୍ଯନିମିତ୍ତୈଷା କ୍ଷଯଵୃଦ୍ଧି ର୍ନିଶାକରେ। ତାରାଗ୍ରହାଣାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସ୍ଵର୍ଭାନୋଶ୍ଚ ରଥଂ ପୁନଃ ।। ୫୨.

ଏଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ତାରା, ଗ୍ରହ ଓ ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କର ରଥ ବିଷୟରେ କହିବି।

ତୋଯତେଜୋମଯଃ ଶୁଭ୍ରଃ ସୋମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ରଥଃ। ଯୁକ୍ତୋ ହଯୈଃ ପିଶଙ୍ଗୈସ୍ତୁ ଅଷ୍ଟାଭିର୍ଵାତରଂହସୈଃ ।। ୫୨.

ସୋମଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ରଥ ଜଳ ଓ ଆଲୋକରୁ ଗଠିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର। ଏହି ରଥ ଆଠଟି ପିଙ୍ଗଳା ଘୋଡ଼ା, ଯେଉଁମାନେ ବାୟୁବେଗର, ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଏ।

ସଵରୂଥଃ ସାନୁକର୍ଷଃ ସୂତୋ ଦିଵ୍ଯୋ ରଥେ ମହାନ୍। ସୋପାସଙ୍ଗପତାକସ୍ତୁ ସଧ୍ଵଜୋ ମେଘସନ୍ନିଭଃ ।। ୫୨.

ଏହି ରଥ ଯୋକ ଓ ଦଣ୍ଡ ସହିତ, ଦିବ୍ୟ ସାରଥି ସହିତ, ମହାନ ଦେବରଥ ଭାବରେ ଅଛି। ଏହା ପାଖରେ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ଲାଗିଛି, ଏବଂ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।

ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ରଥଃ ଶ୍ରୀଣାଂସ୍ତେଜସା ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭଃ। ପୃଥିଵୀସମ୍ଭଵୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ନାନାଵର୍ଣୈର୍ହଯୋତ୍ତମୈଃ ।। ୫୨.

ଭାର୍ଗବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ରଥ ଅଛି, ସେଉଁଠାରେ ତାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହି ରଥ ଭୂମିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏକାତ୍ମ।

ଶ୍ଵେତଃ ପିଶଙ୍ଗଃ ସାରଙ୍ଗୋ ନୀଲଃ ପୀତୋ ଵିଲୋହିତଃ। କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ହରିତଶ୍ଚୈଵ ପୃଷତଃ ପୃଷ୍ଣିରେଵ ଚ। ଦଶଭି ସ୍ତୈର୍ମହାଭାଗୈରକୃଶୈର୍ଵାତଵେଗିତୈଃ ।। ୫୨.

ସେଠାରେ ଦଶଟି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଅଛନ୍ତି—ଧଳା, ପିଙ୍ଗଳା, ଚିତ୍ରା, ନୀଳ, ହଳଦିଆ, ଲାଲ, କଳା, ହରିତ, ଚିତ୍ରା ଓ ଦାଗଦାର। ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବାୟୁବେଗର।

ଅଷ୍ଟାଶ୍ଵଃ କାଞ୍ଚନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୋମସ୍ଯାପି ରଥୋଽଭଵତ୍। ଅସଙ୍ଗୈର୍ଲୌହିତୈରଶ୍ଵୈଃ ସର୍ଵଗୈରଗ୍ନିସମ୍ଭଵୈଃ। ସର୍ପତେଽସୌ କୁମାରୋ ଵୈ ଋଜୁଵକ୍ରାନୁଚକ୍ରଗଃ ।। ୫୨.

ସୋମଙ୍କ ରଥ ମଧ୍ୟ ସୁନାର ଏବଂ ଆଠଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଏ। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା, ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଯିବା, ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା। ଏହି ରଥରେ ଏକ ଯୁବକ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି, ଯାହାର ଚକ୍ର ସିଧା ଓ ମୁଡ଼ା।

ତତସ୍ତ୍ଵାଙ୍ଗିରସୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଦେଵାଚାର୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତିଃ। ଶୋଣୈରଶ୍ଵୈଃ କାଞ୍ଚନେନ ସ୍ଯନ୍ଦନେନ ପ୍ରସର୍ପତି ।। ୫୨.

ତାପରେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ବଂଶର ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦେବ ଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତି, ଲାଲ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଉଥିବା ସୁନାର ରଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି।

ଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵାଜିଭିର୍ଦିଵ୍ଯୈରଷ୍ଟାଭିର୍ଵାତସମ୍ମିତୈଃ। ନକ୍ଷତ୍ରେଽବ୍ଦନ୍ନିଵସତି ସଵେଗସ୍ତେନ ଗଚ୍ଛତି ।। ୫୨.

ଏହି ରଥ ଆଠଟି ଦିବ୍ୟ ଘୋଡ଼ା, ଯେଉଁମାନେ ବାୟୁବେଗର, ଦ୍ୱାରା ଯୋକ୍ତ। ସେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବସନ୍ତି ଏବଂ ବେଗରେ ଗତି କରନ୍ତି।

ତତଃ ଶନୈଶ୍ଵରୋପ୍ଯଶ୍ଵୈଃ ଶବଲୈର୍ଵ୍ଯୋମସମ୍ଭଵୈଃ। କାର୍ଷ୍ଣାଯସଂ ସମାରୁହ୍ଯ ସ୍ଯନ୍ଦନଂ ଯାତି ଵୈ ଶନୈଃ ।। ୫୨.

ତାପରେ ଶନି ମଧ୍ୟ ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଚିତ୍ରା ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଉଥିବା କଳା ଲୋହାର ରଥରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଯାଆନ୍ତି।