ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଯଂ ହରିସ୍ତୈର୍ହରିଭିସ୍ତୁରଙ୍ଗମୈରଯନ୍ ହି ଚାପୋ ହରତୀତି ରଶ୍ମିଭିଃ। ଵିସର୍ଗକାଲେ ଵିସୃଜଂଶ୍ଚ ତାଃ ପୁନର୍ବିଭର୍ତି ଶଶ୍ଵତ୍ ସଵିତା ଚରାଚରମ୍ ।। ୫୨.

ଏହି ହରି, ସେଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ, ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଉଠାନ୍ତି; ପୁଣି ଛାଡ଼ିଦେବା ସମୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ହରିର୍ହରିଦ୍ଭିର୍ହ୍ରିଯତେ ତୁରଙ୍ଗମୈଃ ପିବତ୍ଯଥାପୋ ହରିଭିଃ ସହସ୍ରଧା। ତତଃ ପ୍ରମୁଞ୍ଚତ୍ଯପି ତାସ୍ତ୍ଵସୌ ହରିଃ ସ ମୁହ୍ଯମାନୋ ହରିଭିସ୍ତୁରଙ୍ଗମୈଃ ।। ୫୨.

ହରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ସହିତ ହଜାର ଧାରାରେ ଜଳ ପିଉନ୍ତି; ପରେ ଏହି ହରି ସେମାନେକୁ ପୁଣି ଛାଡ଼ିଦେଇ, ଅବାକ ହୋଇ, ସେଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଯାନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେଷ ଏକଚକ୍ରେଣ ସୂର୍ଯସ୍ତୂର୍ଣଂ ରଥେନ ତୁ। ଭଦ୍ରୈସ୍ତୈରକ୍ଷତୈରଶ୍ଵୈଃ ସର୍ପତେଽସୌ ଦିଵି କ୍ଷଯେ ।। ୫୨.

ଏଭଳି, ଏକ ଚକ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ରଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୱରିତ ଚଳନ କରନ୍ତି, ସେଇ ଉତ୍ତମ ଓ ଅକ୍ଷତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦିନ ଶେଷରେ ଆକାଶ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଚାଲନ୍ତି।

ଅହୋରାତ୍ରାଦ୍ରଥୈନାସୌ ଏକଚକ୍ରେଣ ତୁ ଭ୍ରମନ୍। ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରାନ୍ତଂ ସପ୍ତଭିଃ ସପ୍ତଭିର୍ହଯୈଃ ।। ୫୨.

ଦିନ ଓ ରାତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଚକ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ରଥରେ, ସପ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀର ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୂରିବା କରନ୍ତି।

ଛନ୍ଦୋଭିରଶ୍ଵରୂପୈସ୍ତୈର୍ଯତଶ୍ଚକ୍ରନ୍ତତଃ ସ୍ଥିତୈଃ। କାମରୂପୈଃ ସକୃଦ୍ଯୁକ୍ତୈରମିତୈସ୍ତୈର୍ମନୋଜଵୈଃ ।। ୫୨.

ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଛନ୍ଦର ଆକାରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚାଲନ୍ତି ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଅଛନ୍ତି, ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏକାଥରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଅସଂଖ୍ୟ, ମନର ତ୍ୱରାରେ ଚଳନ କରନ୍ତି।

ହରିତୈରଵ୍ଯଯୈଃ ପିଙ୍ଗୈରୀଶ୍ଵରୈର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ। ଅଶୀତି ମଣ୍ଡଲଶତଂ ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯବ୍ଦେନ ତେ ହଯାଃ ।। ୫୨.

ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଅବିନାଶୀ, ହଳଦିଆ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି—ସେଉଁଠି ଘୋଡ଼ାମାନେ ବର୍ଷରେ ଅସୀ ଶତ ମଣ୍ଡଳ ଘୂରିଥାନ୍ତି।

ବାହ୍ଯମଭ୍ଯନ୍ତରଞ୍ଚୈଵ ମଣ୍ଡଲଂ ଦିଵସକ୍ରମାତ୍ । କଲ୍ପାଦୌ ସମ୍ପ୍ରଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ଵହନ୍ତ୍ଯାଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାତ୍। ଆଵୃତା ଵାଲଖିଲ୍ଯୈସ୍ତେ ଭ୍ରମନ୍ତେ ରାତ୍ର୍ଯହାନି ତୁ ।। ୫୨.

ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ମଣ୍ଡଳ, ଦିନକ୍ରମରେ, କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ଚଳିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଶ ବ୍ୟତୀତ, ସେମାନେ ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ଦିନ ଓ ରାତି ଘୂରିଥାନ୍ତି।

ପ୍ରଥିତୈର୍ଵଚୋଭଙିରଗ୍ର୍ଯୈଃ ସ୍ତୂଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ। ସୈଵ୍ଯତେ ଗୀତଵୃତ୍ଯୈଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଗଣୈଃ। ପତଙ୍ଗଃ ପତ ଗୈରଶ୍ଵୈର୍ଭ୍ରମମାଣୋ ଦିଵସ୍ପତିଃ ।। ୫୨.

ବିଶିଷ୍ଟ ମହାର୍ଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତରେ ଗାନ କରନ୍ତି, ସେଠି ଆକାଶର ନାଥ, ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ, ପକ୍ଷୀ ପରି ଆକାଶରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି।

ଵୀଥ୍ଯାଶ୍ରଯାଣି ଚରତି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ତଥା ଶଶୀ। ହ୍ରାସଵୃଦ୍ଧୀ ତଥୈଵାସ୍ଯ ରଶ୍ମୀନାଂ ସୂର୍ଯଵତ୍ ସ୍ମୃତେ ।। ୫୨.

ସେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ପଥରେ ଚାଲିଥାଏ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଚାଲିଥାଏ। ତାଙ୍କର କିରଣମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କିରଣ ପରି କେବେ କମିଯାଏ, କେବେ ବଢ଼ିଯାଏ।

ତ୍ରିଚକ୍ରୋଭଯପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ଶଶିନୋ ରଥଃ। ଅପାଂ ଗର୍ଭସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ରଥଃ ସାଶ୍ଵଃ ସସାରଥିଃ। ଶତାରୈଶ୍ଚ ତ୍ରିଭିଶ୍ଚକ୍ରୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ଶୁଲ୍କୈର୍ହଯୋତ୍ତମୈଃ ।। ୫୨.

ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ରଥକୁ ତିନିଟି ଚକା ଓ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ। ଏହି ରଥ ପାଣିର ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ସହିତ, ଶତଧାର ଓ ତିନିଟି ଚକା ଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୁକ୍ତ।

ଦଶ ଭିସ୍ତୁ କୃଶୈର୍ଦିଵ୍ଯୈରସଙ୍ଗୈସ୍ତୈର୍ମନୋଜଵୈଃ। ସକୃଦ୍ଯୁକ୍ତେ ରଥେ ତସ୍ମିନ୍ ଵହନ୍ତେ ଚାଯୁଗକ୍ଷଯାତ୍ ।। ୫୨.

ସେଇ ରଥକୁ ଦଶଟି ସୁକୁମାର, ଦିବ୍ୟ, ଅସଙ୍ଗ, ମନର ତୁଳନାରେ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଏକାଥରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ଟାଣନ୍ତି।

ସଂଗୃହୀତେ ରଥେ ତସ୍ମିନ୍ ଶ୍ଵେତଶ୍ଚକ୍ଷୁଃଶ୍ରଵାସ୍ତୁ ଵୈ। ଅଶ୍ଵା ସ୍ତମେକଵର୍ଣାସ୍ତେ ଵହନ୍ତେ ଶଙ୍ଖଵର୍ଚ୍ଚସମ୍ ।। ୫୨.

ଯେତେବେଳେ ରଥଟି ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଚକ୍ଷୁଶ୍ରବା, ଏକ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ଶଂଖ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏହି ରଥକୁ ଟାଣେ।

ଯଯୁଶ୍ଚ ତ୍ରିମନାଶ୍ଚୈଵ ଵୃଷୋ ରାଜୀଵଲୋ ହଯଃ। ଅସ୍ଵୋ ଵାମସ୍ତୁରଣ୍ଯଶ୍ଚ ହଂସୋ ଵ୍ଯୋମୀ ମୃଗସ୍ତଥା ।। ୫୨.

ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି: ଯୟୁ, ତ୍ରିମନା, ବୃଷ, ରାଜୀବଲ, ବାମ, ତୁରଣ୍ୟ, ହଂସ, ବ୍ୟୋମୀ, ମୃଗ ଓ ଅଶ୍ୱ।

ଇତ୍ଯେତେ ନାମଭିଃ ସର୍ଵେ ଦଶ ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ହଯାଃ । ଏତେ ଚନ୍ଦ୍ରମସଂ ଦେଵଂ ଵହନ୍ତି ଦିଵସକ୍ଷଯାତ୍ ।। ୫୨.

ଏହିପରି ନାମରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦଶଟି ଘୋଡ଼ା ପରିଚିତ। ଏମାନେ ଦିନ ପରେ ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ଟାଣନ୍ତି।

ଦେଵୈଃ ପରିଵୃତଃ ସୌମ୍ଯଃ ପିତୃଭିଶ୍ଚୈଵ ଗଚ୍ଛତି। ସୋମସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷାଦୌ ଭାସ୍କରେ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତେ। ଆପୂର୍ଯତେ ପୁରସ୍ଯାନ୍ତଃ ସତତଂ ଦିଵସକ୍ରମାତ୍ ।। ୫୨.

ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସେଇ ଶାନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି। ସୋମଙ୍କର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଗରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ ଦିନକ୍ରମେ ସଦା ଭରିଯାଏ।

ଦେଵୈଃ ପୀତଂ କ୍ଷଯେ ସୋମମାପ୍ଯାଯଯତି ନିତ୍ଯଦା। ପୀତଂ ପଞ୍ଚଦଶାହନ୍ତୁ ରଶ୍ମିନୈକେନ ଭାସ୍କରଃ ।। ୫୨.

କ୍ଷୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ସୋମକୁ ପିଉନ୍ତି, ସେ ସଦା ପୁନଃ ପୂରଣ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହାକୁ ପନ୍ଦର ଦିନ ଧରି ଏକ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପିଉନ୍ତି।

ଆପୂରଯନ୍ ସୁଷୁମ୍ନେନ ଭାଗଂ ଭାଗମହଃକ୍ରମାତ୍ । ସୁଷୁମ୍ନାପ୍ଯାଯମାନସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲା ଵର୍ଦ୍ଧନ୍ତି ଵୈ କଲାଃ ।। ୫୨.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୁଷୁମ୍ନା ନାମକ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଦିନକ୍ରମେ ଭାଗେ ଭାଗେ ପୂରଣ କରନ୍ତି। ସୁଷୁମ୍ନା ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ ହେଲେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର କଳାମାନେ ବଢ଼ିଯାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ରସନ୍ତି ଵୈ କୃଷ୍ଣେ ଶୁକ୍ଲ ଆପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ଚ। ଇତ୍ଯେଵଂ ସୂର୍ଯଵୀର୍ଯେଣ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାପ୍ଯାଯିତା ତନୁଃ ।। ୫୨.

ଏହିପରି, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କଳାମାନେ କମିଯାଏ ଓ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବଢ଼ିଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଦେହ ପୁନଃ ପୂରଣ ହୁଏ।

ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ସ ଦୃଶ୍ଯେତ ଶୁକ୍ଲଃ ସମ୍ପୂର୍ଣମଣ୍ଡଲଃ । ଏଵମାପ୍ଯାଯିତଃ ସୋମଃ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଦିନକ୍ରମାତ୍ ।। ୫୨.

ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡଳ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଦିନକ୍ରମେ ସୋମ ପୁନଃ ପୂରଣ ହୁଏ।

ତତୋ ଦ୍ଵିତୀଯାପ୍ରଭୃତି ବହୁଲସ୍ଯ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ। ଅପାଂ ସାରମଯସ୍ଯେନ୍ଦୋ ରସମାତ୍ରାତ୍ମକସ୍ଯ ଚ। ପିବନ୍ତ୍ଯମ୍ବୁମଯଂ ଦେଵା ମଧୁ ସୌମ୍ଯଂ ସୁଧାମ ଯମ୍ ।। ୫୨.

ତାପରେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଦ୍ୱିତୀୟ ଠାରୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦେବତାମାନେ ଜଳର ସାର ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ରସ ମାତ୍ର ଥିବା, ମଧୁର ଓ ଶାନ୍ତ ସୁଧାକୁ ପିଉନ୍ତି।

ସମ୍ଭୃତଞ୍ଚାର୍ଦ୍ଧମାସେନ ଅମୃତଂ ସୂର୍ଯତେଜସା । ଭକ୍ଷାର୍ଥମମୃତଂ ସୌମ୍ଯଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମୁପାସତେ ।। ୫୨.

ଅର୍ଦ୍ଧମାସ ଧରି ସଂଗୃହୀତ ଅମୃତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଏହି ଶାନ୍ତ ସୋମର ସୁଧା ଭୋଜନ ପାଇଁ ପୂଜା କରାଯାଏ।

ଏକରାତ୍ରଂ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପିତୃଭିଶ୍ଚ ମହର୍ଷିଭିଃ। ସୋମସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷାଦୌ ଭାସ୍କରାଭିମୁଖସ୍ଯ ଚ ।। ୫୨.

ଏକ ରାତି ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

ପ୍ରକ୍ଷୀଯତେ ପୁରସ୍ଯାନ୍ତଃ ପୀଯମାନାଃ କଲାଃ କ୍ରମାତ୍। କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ତସ୍ମାତ୍ କୃଷ୍ଣେ ଯାଃ ଶୁକ୍ଲେ ହ୍ଯାପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ତାଃ ।। ୫୨.

ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ କଳାମାନେ କ୍ରମେ କ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏହିପରି, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କଳାମାନେ କମିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବଢ଼ିଯାଏ।

ଏଵଂ ଦିନକ୍ରମାତୀତେ ଵିବୁଧାସ୍ତୁ ନିଶାକରମ୍ । ପୀତ୍ଵାଽର୍ଦ୍ଧମାସଙ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ । ପିତରଶ୍ଚୋପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ନିଶାକରମ୍ ।। ୫୨.

ଏଭଳି ଦିନକ୍ରମ ଶେଷରେ, ଦେବତାମାନେ ଅର୍ଦ୍ଧମାସ ଧରି ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ପିଇ ସମାପ୍ତିରେ ଯାଆନ୍ତି। ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରନ୍ତି।

ତତଃ ପଞ୍ଚଦଶେ ଭାଗେ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟେ କଲାତ୍ମକେ। ଅପରାହ୍ନେ ପିତୃଗଣୈର୍ଜଘନ୍ଯଃ ପର୍ଯୁପାସ୍ଯତେ ।। ୫୨.

ତାପରେ, ପନ୍ଦର ଭାଗ ରହିଗଲାବେଳେ, ଅପରାହ୍ନରେ, ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ପିତୃମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ପିବନ୍ତି ଦ୍ଵିକଲାକାଲଂ ଶିଷ୍ଟା ତସ୍ଯ ତୁ ଯା କଲା। ନିଃସୃତଂ ତଦମାଵାସ୍ଯାଙ୍ଗଭସ୍ତିଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧାମୃତମ୍। ତାଂ ସ୍ଵଧାଂ ମାସତୃପ୍ତ୍ଯୈ ତୁ ପୀତ୍ଵା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତେଽମୃତମ୍ ।। ୫୨.

ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଦୁଇଥର ଖଣ୍ଡ ଖାଇବା ପରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେହି ଅଂଶ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ତାଙ୍କର ଅଂଗରୁ ଝରି ଯାଏ, ଏହି ଝରିଥିବା ଜଳ ହେଉଛି 'ସ୍ୱଧା' ନାମକ ଅମୃତ। ପିତୃମାନେ ଏହି ସ୍ୱଧା ପିଇ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ତାପରେ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ସୌମ୍ଯା ବର୍ହିଷଦଶ୍ଚୈଵ ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାସ୍ତଥୈଵ ଚ। କଵ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ତୁ ଯେ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପିତରଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ ।। ୫୨.

ସୌମ୍ୟ, ବର୍ହିଷଦ, ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଏବଂ କବ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ କୁହାଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପିତୃମାନେ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

ସଂଵତ୍ସରାସ୍ତୁ ଵୈ କଵ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚାବ୍ଦା ଯେ ଦ୍ଵିଜୈଃ ସ୍ମୃତାଃ। ସୌମ୍ଯାସ୍ତୁ ଋତଵୋ ଜ୍ଞେଯା ମାସା ବର୍ହିଷଦଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାର୍ତଵଶ୍ଚୈଵ ପିତୃସର୍ଗା ହି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୫୨.

ଯେଉଁ କବ୍ୟମାନେ ପଞ୍ଚବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବର୍ଷ ଭାବେ ଜଣାଯିବେ। ସୌମ୍ୟମାନେ ଋତୁ, ବର୍ହିଷଦମାନେ ମାସ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରାଯିବେ। ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ଋତୁ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ। ଏହିମାନେ ସମସ୍ତେ ପିତୃମାନେ।

ପିତୃଭିଃ ପୀଯମାନସ୍ଯ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ କଲା ତୁ ଵୈ। ଯାଵନ୍ନ କ୍ଷୀଯତେ ତସ୍ଯ ଭାଗଃ ପଞ୍ଚଦଶ ସ୍ତୁ ସଃ ।। ୫୨.

ପିତୃମାନେ ପଞ୍ଚଦଶୀ ତିଥିରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ପିଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପଞ୍ଚଦଶ ଅଂଶ ଯାଏଁ ଶେଷ ହେଉନାହିଁ, ସେଉଁଠାରେ ସେହି ଅଂଶ ପଞ୍ଚଦଶ ଭାଗ ହେଉଛି।