ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମାନଵାନାଂ ଶୁଭଂ ହ୍ଯେତେ ହରନ୍ତି ଦୁରିତାତ୍ମନାମ୍। ଦୁରିତଂ ହି ପ୍ରଚାରାଣାଂ ଵ୍ଯପୋହନ୍ତି ଵ୍କଚିତ୍ ଵ୍କଚିତ୍ ।। ୫୨.

ଖରାପ ମନୋଭାବ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ ଭାଗ୍ୟକୁ ଏମାନେ ହରିନେଇଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କେତେବେଳେ କେତେକଙ୍କର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରନ୍ତି।

ଵିମାନେଽଵସ୍ଥିତା ଦିଵ୍ଯେ କାମଗା ଵାତରଂହସଃ। ଏତେ ସହୈଵ ସୂର୍ଯେଣ ଭ୍ରମନ୍ତି ଦିଵସାନୁଗାଃ ।। ୫୨.

ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସି, ଇଚ୍ଛାମତେ ପବନର ତ୍ୱରାରେ ଚଳି, ଏମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଦିନକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଘୁରିବା କରନ୍ତି।

ଵର୍ଷନ୍ତଶ୍ଚ ତପନ୍ତଶ୍ଚ ହ୍ଲାଦଯନ୍ତଶ୍ଚ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ। ଗୋପାଯନ୍ତି ତୁ ଭୂତାନି ସର୍ଵାନୀହାମନୁକ୍ଷଯାତ୍ ।। ୫୨.

ବର୍ଷା କରି, ତାପ ଦେଇ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ସ୍ଥାନାଭିମାନିନାମେତତ୍ ସ୍ଥାନଂ ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଵୈ। ଅତୀତାନାଗତାନାଂ ଵୈ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ସାମ୍ପ୍ରତନ୍ତୁ ଯେ ।। ୫୨.

ମନ୍ବନ୍ତର ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ଅଧିପତି ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଏହି ସ୍ଥାନ—ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ।

ଏଵଂ ଵସନ୍ତି ଵୈ ସୂର୍ଯେ ସପ୍ତକାସ୍ତେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଶମ୍। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶସୁ ସର୍ଗେଷୁ ଗଣା ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଚ ।। ୫୨.

ଏଭଳି, ସପ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଚାରିଦିଗରେ, ଚଉଦ ତିଆରି ଓ ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି।

ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ହିମେ ଚ ଵର୍ଷାସୁ ମୁଞ୍ଚମାନା ଘର୍ମଂ ହିମ़ଞ୍ଚ ଵର୍ଷଞ୍ଚ ଦିନଂ ନିଶାଞ୍ଚ। କାଲେନ ଗଚ୍ଛତ୍ଯୃତୁଵଶାତ୍ ପରିଵୃତ୍ତରଶ୍ମି ର୍ଦେଵାନ୍ ପିତୄଂଶ୍ଚ ମନୁଜାଂଶ୍ଚ ତର୍ପଯନ୍ ଵୈ ।। ୫୨.

ଗ୍ରୀଷ୍ମ, ଶୀତ ଓ ବର୍ଷାକାଳରେ, ତାପ, ଶୀତଳତା ଓ ବର୍ଷା, ଦିନ ଓ ରାତି ଛାଡ଼ି, ସମୟ ଓ ଋତୁର ଶକ୍ତିରେ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ କିରଣ ଦ୍ୱାରା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା, ପିତୃମାନେ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି।

ପ୍ରୀଣାତି ଦେଵାନମୃତେନ ସୂର୍ଯଃ ସୋମଂ ସୁଷୁମ୍ନେନ ଵିଵର୍ଦ୍ଧଯିତ୍ଵା । ଶୁକ୍ଲେ ତୁ ପୂର୍ଣଂ ଦିଵସକ୍ରମେଣ ତଂ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ଵିବୁଧାଃ ପିବନ୍ତି ।। ୫୨.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି, ସୁଷୁମ୍ନ କିରଣରେ ସୋମକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି; ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଦିନକ୍ରମରେ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାହାକୁ ପିଉନ୍ତି।

ପୀତନ୍ତୁ ସୋମଂ ଦ୍ଵିକାଲାଵଶିଷ୍ଟଂ କୃଷ୍ଣକ୍ଷଯେ ରଶ୍ମିଭିସ୍ତଂ କ୍ଷରନ୍ତମ୍। ସୁଧାମୃତଂ ତତ୍ପିତରଃ ପିବନ୍ତି ଦେଵାଶ୍ଚ ସୌମ୍ଯାଶ୍ଚ ତଥୈଵ କଵ୍ଯମ୍ ।। ୫୨.

ସୋମ ଦୁଇ ଅଂଶ ରହିଥିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଶେଷରେ, କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଝରିବା ସମୟରେ, ପିତୃମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ଶାନ୍ତ ଦେବତା ଓ ପିତୃପୂତ୍ରମାନେ ଏହି ଅମୃତକୁ ପିଉନ୍ତି।

ସୂର୍ଯେଣ ଗୋଭିସ୍ତୁ ସମୁଦ୍ଧୃତାଭିରଦ୍ଭିଃ ପୁନଶ୍ଚୈଵ ସମୁଦ୍ଧୃତାଭିଃ। ଵୃଷ୍ଟ୍ଯାତିଵୃଦ୍ଧାଭିରଥୌଷଧୀଭିର୍ମର୍ତ୍ଯାଃ କ୍ଷୁଧନ୍ତ୍ଵନ୍ନପାନୈର୍ଜଯନ୍ତି ।। ୫୨.

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ, ପୁଣି ଏହି ଜଳକୁ ଆଣି, ବର୍ଷା ଓ ଔଷଧିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହା ବଢ଼ିଯାଏ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା ଭୋକକୁ ଜୟ କରନ୍ତି।

ଅମୃତେନ ତୃପ୍ତିସ୍ତ୍ଵର୍ଦ୍ଧମାସଂ ସୁରାଣାଂ ମାସାର୍ଦ୍ଧତୃପ୍ତିଃ ସ୍ଵଧଯା ପିତୄଣାମ୍। ଅନ୍ନେନ ଶଶ୍ଵତ୍ତୁ ଦଧାତି ମର୍ତ୍ଯାନ୍ ସୂର୍ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ତଚ୍ଚ ବିଭର୍ତି ଗୋଭିଃ ।। ୫୨.

ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଧମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ପିତୃମାନେ ସ୍ୱଧା ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଧମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ମନୁଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ସେ ନିଜେ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଅଯଂ ହରିସ୍ତୈର୍ହରିଭିସ୍ତୁରଙ୍ଗମୈରଯନ୍ ହି ଚାପୋ ହରତୀତି ରଶ୍ମିଭିଃ। ଵିସର୍ଗକାଲେ ଵିସୃଜଂଶ୍ଚ ତାଃ ପୁନର୍ବିଭର୍ତି ଶଶ୍ଵତ୍ ସଵିତା ଚରାଚରମ୍ ।। ୫୨.

ଏହି ହରି, ସେଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ, ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଉଠାନ୍ତି; ପୁଣି ଛାଡ଼ିଦେବା ସମୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ହରିର୍ହରିଦ୍ଭିର୍ହ୍ରିଯତେ ତୁରଙ୍ଗମୈଃ ପିବତ୍ଯଥାପୋ ହରିଭିଃ ସହସ୍ରଧା। ତତଃ ପ୍ରମୁଞ୍ଚତ୍ଯପି ତାସ୍ତ୍ଵସୌ ହରିଃ ସ ମୁହ୍ଯମାନୋ ହରିଭିସ୍ତୁରଙ୍ଗମୈଃ ।। ୫୨.

ହରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ସହିତ ହଜାର ଧାରାରେ ଜଳ ପିଉନ୍ତି; ପରେ ଏହି ହରି ସେମାନେକୁ ପୁଣି ଛାଡ଼ିଦେଇ, ଅବାକ ହୋଇ, ସେଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଯାନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେଷ ଏକଚକ୍ରେଣ ସୂର୍ଯସ୍ତୂର୍ଣଂ ରଥେନ ତୁ। ଭଦ୍ରୈସ୍ତୈରକ୍ଷତୈରଶ୍ଵୈଃ ସର୍ପତେଽସୌ ଦିଵି କ୍ଷଯେ ।। ୫୨.

ଏଭଳି, ଏକ ଚକ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ରଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୱରିତ ଚଳନ କରନ୍ତି, ସେଇ ଉତ୍ତମ ଓ ଅକ୍ଷତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦିନ ଶେଷରେ ଆକାଶ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଚାଲନ୍ତି।

ଅହୋରାତ୍ରାଦ୍ରଥୈନାସୌ ଏକଚକ୍ରେଣ ତୁ ଭ୍ରମନ୍। ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରାନ୍ତଂ ସପ୍ତଭିଃ ସପ୍ତଭିର୍ହଯୈଃ ।। ୫୨.

ଦିନ ଓ ରାତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଚକ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ରଥରେ, ସପ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀର ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୂରିବା କରନ୍ତି।

ଛନ୍ଦୋଭିରଶ୍ଵରୂପୈସ୍ତୈର୍ଯତଶ୍ଚକ୍ରନ୍ତତଃ ସ୍ଥିତୈଃ। କାମରୂପୈଃ ସକୃଦ୍ଯୁକ୍ତୈରମିତୈସ୍ତୈର୍ମନୋଜଵୈଃ ।। ୫୨.

ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଛନ୍ଦର ଆକାରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚାଲନ୍ତି ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଅଛନ୍ତି, ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏକାଥରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଅସଂଖ୍ୟ, ମନର ତ୍ୱରାରେ ଚଳନ କରନ୍ତି।

ହରିତୈରଵ୍ଯଯୈଃ ପିଙ୍ଗୈରୀଶ୍ଵରୈର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ। ଅଶୀତି ମଣ୍ଡଲଶତଂ ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯବ୍ଦେନ ତେ ହଯାଃ ।। ୫୨.

ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଅବିନାଶୀ, ହଳଦିଆ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି—ସେଉଁଠି ଘୋଡ଼ାମାନେ ବର୍ଷରେ ଅସୀ ଶତ ମଣ୍ଡଳ ଘୂରିଥାନ୍ତି।

ବାହ୍ଯମଭ୍ଯନ୍ତରଞ୍ଚୈଵ ମଣ୍ଡଲଂ ଦିଵସକ୍ରମାତ୍ । କଲ୍ପାଦୌ ସମ୍ପ୍ରଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ଵହନ୍ତ୍ଯାଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାତ୍। ଆଵୃତା ଵାଲଖିଲ୍ଯୈସ୍ତେ ଭ୍ରମନ୍ତେ ରାତ୍ର୍ଯହାନି ତୁ ।। ୫୨.

ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ମଣ୍ଡଳ, ଦିନକ୍ରମରେ, କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ଚଳିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଶ ବ୍ୟତୀତ, ସେମାନେ ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ଦିନ ଓ ରାତି ଘୂରିଥାନ୍ତି।

ପ୍ରଥିତୈର୍ଵଚୋଭଙିରଗ୍ର୍ଯୈଃ ସ୍ତୂଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ। ସୈଵ୍ଯତେ ଗୀତଵୃତ୍ଯୈଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଗଣୈଃ। ପତଙ୍ଗଃ ପତ ଗୈରଶ୍ଵୈର୍ଭ୍ରମମାଣୋ ଦିଵସ୍ପତିଃ ।। ୫୨.

ବିଶିଷ୍ଟ ମହାର୍ଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତରେ ଗାନ କରନ୍ତି, ସେଠି ଆକାଶର ନାଥ, ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ, ପକ୍ଷୀ ପରି ଆକାଶରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି।

ଵୀଥ୍ଯାଶ୍ରଯାଣି ଚରତି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ତଥା ଶଶୀ। ହ୍ରାସଵୃଦ୍ଧୀ ତଥୈଵାସ୍ଯ ରଶ୍ମୀନାଂ ସୂର୍ଯଵତ୍ ସ୍ମୃତେ ।। ୫୨.

ସେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ପଥରେ ଚାଲିଥାଏ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଚାଲିଥାଏ। ତାଙ୍କର କିରଣମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କିରଣ ପରି କେବେ କମିଯାଏ, କେବେ ବଢ଼ିଯାଏ।

ତ୍ରିଚକ୍ରୋଭଯପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ଶଶିନୋ ରଥଃ। ଅପାଂ ଗର୍ଭସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ରଥଃ ସାଶ୍ଵଃ ସସାରଥିଃ। ଶତାରୈଶ୍ଚ ତ୍ରିଭିଶ୍ଚକ୍ରୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ଶୁଲ୍କୈର୍ହଯୋତ୍ତମୈଃ ।। ୫୨.

ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ରଥକୁ ତିନିଟି ଚକା ଓ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ। ଏହି ରଥ ପାଣିର ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ସହିତ, ଶତଧାର ଓ ତିନିଟି ଚକା ଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୁକ୍ତ।

ଦଶ ଭିସ୍ତୁ କୃଶୈର୍ଦିଵ୍ଯୈରସଙ୍ଗୈସ୍ତୈର୍ମନୋଜଵୈଃ। ସକୃଦ୍ଯୁକ୍ତେ ରଥେ ତସ୍ମିନ୍ ଵହନ୍ତେ ଚାଯୁଗକ୍ଷଯାତ୍ ।। ୫୨.

ସେଇ ରଥକୁ ଦଶଟି ସୁକୁମାର, ଦିବ୍ୟ, ଅସଙ୍ଗ, ମନର ତୁଳନାରେ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଏକାଥରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ଟାଣନ୍ତି।

ସଂଗୃହୀତେ ରଥେ ତସ୍ମିନ୍ ଶ୍ଵେତଶ୍ଚକ୍ଷୁଃଶ୍ରଵାସ୍ତୁ ଵୈ। ଅଶ୍ଵା ସ୍ତମେକଵର୍ଣାସ୍ତେ ଵହନ୍ତେ ଶଙ୍ଖଵର୍ଚ୍ଚସମ୍ ।। ୫୨.

ଯେତେବେଳେ ରଥଟି ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଚକ୍ଷୁଶ୍ରବା, ଏକ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ଶଂଖ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏହି ରଥକୁ ଟାଣେ।

ଯଯୁଶ୍ଚ ତ୍ରିମନାଶ୍ଚୈଵ ଵୃଷୋ ରାଜୀଵଲୋ ହଯଃ। ଅସ୍ଵୋ ଵାମସ୍ତୁରଣ୍ଯଶ୍ଚ ହଂସୋ ଵ୍ଯୋମୀ ମୃଗସ୍ତଥା ।। ୫୨.

ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି: ଯୟୁ, ତ୍ରିମନା, ବୃଷ, ରାଜୀବଲ, ବାମ, ତୁରଣ୍ୟ, ହଂସ, ବ୍ୟୋମୀ, ମୃଗ ଓ ଅଶ୍ୱ।

ଇତ୍ଯେତେ ନାମଭିଃ ସର୍ଵେ ଦଶ ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ହଯାଃ । ଏତେ ଚନ୍ଦ୍ରମସଂ ଦେଵଂ ଵହନ୍ତି ଦିଵସକ୍ଷଯାତ୍ ।। ୫୨.

ଏହିପରି ନାମରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦଶଟି ଘୋଡ଼ା ପରିଚିତ। ଏମାନେ ଦିନ ପରେ ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ଟାଣନ୍ତି।

ଦେଵୈଃ ପରିଵୃତଃ ସୌମ୍ଯଃ ପିତୃଭିଶ୍ଚୈଵ ଗଚ୍ଛତି। ସୋମସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷାଦୌ ଭାସ୍କରେ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତେ। ଆପୂର୍ଯତେ ପୁରସ୍ଯାନ୍ତଃ ସତତଂ ଦିଵସକ୍ରମାତ୍ ।। ୫୨.

ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସେଇ ଶାନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି। ସୋମଙ୍କର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଗରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ ଦିନକ୍ରମେ ସଦା ଭରିଯାଏ।

ଦେଵୈଃ ପୀତଂ କ୍ଷଯେ ସୋମମାପ୍ଯାଯଯତି ନିତ୍ଯଦା। ପୀତଂ ପଞ୍ଚଦଶାହନ୍ତୁ ରଶ୍ମିନୈକେନ ଭାସ୍କରଃ ।। ୫୨.

କ୍ଷୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ସୋମକୁ ପିଉନ୍ତି, ସେ ସଦା ପୁନଃ ପୂରଣ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହାକୁ ପନ୍ଦର ଦିନ ଧରି ଏକ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପିଉନ୍ତି।

ଆପୂରଯନ୍ ସୁଷୁମ୍ନେନ ଭାଗଂ ଭାଗମହଃକ୍ରମାତ୍ । ସୁଷୁମ୍ନାପ୍ଯାଯମାନସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲା ଵର୍ଦ୍ଧନ୍ତି ଵୈ କଲାଃ ।। ୫୨.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୁଷୁମ୍ନା ନାମକ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଦିନକ୍ରମେ ଭାଗେ ଭାଗେ ପୂରଣ କରନ୍ତି। ସୁଷୁମ୍ନା ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ ହେଲେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର କଳାମାନେ ବଢ଼ିଯାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ରସନ୍ତି ଵୈ କୃଷ୍ଣେ ଶୁକ୍ଲ ଆପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ଚ। ଇତ୍ଯେଵଂ ସୂର୍ଯଵୀର୍ଯେଣ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାପ୍ଯାଯିତା ତନୁଃ ।। ୫୨.

ଏହିପରି, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କଳାମାନେ କମିଯାଏ ଓ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବଢ଼ିଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଦେହ ପୁନଃ ପୂରଣ ହୁଏ।

ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ସ ଦୃଶ୍ଯେତ ଶୁକ୍ଲଃ ସମ୍ପୂର୍ଣମଣ୍ଡଲଃ । ଏଵମାପ୍ଯାଯିତଃ ସୋମଃ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଦିନକ୍ରମାତ୍ ।। ୫୨.

ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡଳ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଦିନକ୍ରମେ ସୋମ ପୁନଃ ପୂରଣ ହୁଏ।