ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କାଦ୍ରଵେଯୌ ତଥା ନାଗୌ କମ୍ବଲାଶ୍ଵତରାଵୁଭୌ। ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଵର୍ଚ୍ଚାସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୫୨.

କାଦ୍ରୁ ଜନ୍ମ ନାଗ କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଚ୍ଚାସ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।

ତିଲୋତ୍ତମାପ୍ସରାଶ୍ଚୈଵ ଦେଵୀ ରମ୍ବା ମନୋରମା। ଋତଜିତ୍ସତ୍ଯଜିଚ୍ଚୈଵ ଗ୍ରାମଣ୍ଯୌ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତୌ ।। ୫୨.

ତିଲୋତ୍ତମା ଅପ୍ସରା, ଦେବୀ ରମ୍ଭା, ମନୋରମା, ଋତଜିତ୍ ଓ ସତ୍ୟଜିତ୍—ଏହି ଦୁଇଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗ୍ରାମଣୀ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମୋପେତସ୍ତଥା ଦକ୍ଷୋ ଯଜ୍ଞୋପେତଶ୍ଚ ସ ସ୍ମୃତଃ। ଏତେ ଦେଵା ଵସନ୍ତ୍ଯର୍କେ ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ତୁ କ୍ରମେଣ ତୁ ।। ୫୨.

ବ୍ରହ୍ମୋପେତ, ଦକ୍ଷ ଓ ଯଜ୍ଞୋପେତ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏହି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଇ ମାସ କ୍ରମକ୍ରମେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ବସନ୍ତି।

ସ୍ଥାନାଭିମାନିନୋ ହ୍ଯେତେ ଗଣା ଦ୍ଵାଦଶ ସପ୍ତକାଃ। ସୂର୍ଯମାପ୍ଯାଯଯନ୍ତ୍ଯେତେ ତେଜସା ତେଜ ଉତ୍ତମମ୍ ।। ୫୨.

ଏମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ଗୋଷ୍ଠୀ ର ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଦଳର ଅଧିପତି; ଏମାନଙ୍କର ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

ପ୍ରଥିତୈସ୍ତୈର୍ଵଚୋବିସ୍ତୁ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ମୁନଯୋ ରଵିମ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ଗୀତନୃତ୍ଯୈରୁପାସତେ ।। ୫୨.

ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶବ୍ଦରେ ଋଷିମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଗ୍ରାମଣୀଯକ୍ଷଭୂତାସ୍ତୁ କୁର୍ଵତେ ଭୀମସଂଗ୍ରହମ୍। ସର୍ପା ଵହନ୍ତି ସୂର୍ଯଞ୍ଚ ଯାତୁଧାନାନୁଯାନ୍ତି ଚ। ଵାଲଖିଲ୍ଯା ନଯନ୍ତ୍ଯସ୍ତଂ ପରିଚାର୍ଯୋଦଯାଦ୍ରଵିମ୍ ।। ୫୨.

ଗ୍ରାମଣୀ, ଯକ୍ଷ ଓ ଭୂତମାନେ ବଡ଼ ଏକତ୍ରିକରଣ କରନ୍ତି; ସର୍ପମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବହନ କରନ୍ତି, ଯାତୁଧାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଓ ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅସ୍ତମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଯାଆନ୍ତି ଓ ଉଦୟ ସମୟରେ ସେବା କରନ୍ତି।

ଏତେଷାମେଵ ଦେଵାନାଂ ଯତାଵୀର୍ଯଂ ଯଥାତପଃ। ଯଥାଯୋଗଂ ଯଥାସତ୍ଯଂ ଯଥାଧର୍ମଂ ଯତାବଲମ୍ ।। ୫୨.

ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି, ତାପ, ଯୋଗ୍ୟତା, ସତ୍ୟତା, ଧର୍ମ ଓ ବଳ ଅନୁଯାୟୀ—

ଯଥା ତପତ୍ଯସୌ ସୂର୍ଯସ୍ତେଷାଂ ସିଦ୍ଧସ୍ତୁ ତେଜସା। ଇତ୍ଯେତେ ଵୈ ଵସନ୍ତୀହ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ଦିଵାକରେ ।। ୫୨.

ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏମାନଙ୍କର ତେଜରେ ତାପିତ ହୁଏ, ସେପରି ସେ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଏହିପରି ଏମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଇ ମାସ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ବସନ୍ତି।

ଋଷଯୋ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପନ୍ନଗାପ୍ସରସାଙ୍ଗଣାଃ । ଗ୍ରାମଣ୍ଯଶ୍ଚ ତଥା ଯକ୍ଷା ଯାତୁଧାନାଶ୍ଚ ଭୂରିଶଃ ।। ୫୨.

ଋଷି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ଅପ୍ସରା, ଗ୍ରାମଣୀ, ଯକ୍ଷ ଓ ଅନେକ ଯାତୁଧାନ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।

ଏତେ ତପନ୍ତି ଵର୍ଷନ୍ତି ଭାନ୍ତି ଵାନ୍ତି ସୃଜନ୍ତି ଚ। ଭୂତାନାମଶୁଭଂ କର୍ମ ଵ୍ଯପୋହନ୍ତୀହ କୀର୍ତିତାଃ ।। ୫୨.

ଏମାନେ ଜ୍ଵଳନ୍ତି, ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି, ପବନ ବହାନ୍ତି ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏମାନେ ଏଠାରେ ଜୀବମାନଙ୍କର ଅଶୁଭ କର୍ମକୁ ଦୂର କରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ମାନଵାନାଂ ଶୁଭଂ ହ୍ଯେତେ ହରନ୍ତି ଦୁରିତାତ୍ମନାମ୍। ଦୁରିତଂ ହି ପ୍ରଚାରାଣାଂ ଵ୍ଯପୋହନ୍ତି ଵ୍କଚିତ୍ ଵ୍କଚିତ୍ ।। ୫୨.

ଖରାପ ମନୋଭାବ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ ଭାଗ୍ୟକୁ ଏମାନେ ହରିନେଇଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କେତେବେଳେ କେତେକଙ୍କର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରନ୍ତି।

ଵିମାନେଽଵସ୍ଥିତା ଦିଵ୍ଯେ କାମଗା ଵାତରଂହସଃ। ଏତେ ସହୈଵ ସୂର୍ଯେଣ ଭ୍ରମନ୍ତି ଦିଵସାନୁଗାଃ ।। ୫୨.

ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସି, ଇଚ୍ଛାମତେ ପବନର ତ୍ୱରାରେ ଚଳି, ଏମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଦିନକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଘୁରିବା କରନ୍ତି।

ଵର୍ଷନ୍ତଶ୍ଚ ତପନ୍ତଶ୍ଚ ହ୍ଲାଦଯନ୍ତଶ୍ଚ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ। ଗୋପାଯନ୍ତି ତୁ ଭୂତାନି ସର୍ଵାନୀହାମନୁକ୍ଷଯାତ୍ ।। ୫୨.

ବର୍ଷା କରି, ତାପ ଦେଇ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ସ୍ଥାନାଭିମାନିନାମେତତ୍ ସ୍ଥାନଂ ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଵୈ। ଅତୀତାନାଗତାନାଂ ଵୈ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ସାମ୍ପ୍ରତନ୍ତୁ ଯେ ।। ୫୨.

ମନ୍ବନ୍ତର ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ଅଧିପତି ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଏହି ସ୍ଥାନ—ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ।

ଏଵଂ ଵସନ୍ତି ଵୈ ସୂର୍ଯେ ସପ୍ତକାସ୍ତେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଶମ୍। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶସୁ ସର୍ଗେଷୁ ଗଣା ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଚ ।। ୫୨.

ଏଭଳି, ସପ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଚାରିଦିଗରେ, ଚଉଦ ତିଆରି ଓ ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି।

ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ହିମେ ଚ ଵର୍ଷାସୁ ମୁଞ୍ଚମାନା ଘର୍ମଂ ହିମ़ଞ୍ଚ ଵର୍ଷଞ୍ଚ ଦିନଂ ନିଶାଞ୍ଚ। କାଲେନ ଗଚ୍ଛତ୍ଯୃତୁଵଶାତ୍ ପରିଵୃତ୍ତରଶ୍ମି ର୍ଦେଵାନ୍ ପିତୄଂଶ୍ଚ ମନୁଜାଂଶ୍ଚ ତର୍ପଯନ୍ ଵୈ ।। ୫୨.

ଗ୍ରୀଷ୍ମ, ଶୀତ ଓ ବର୍ଷାକାଳରେ, ତାପ, ଶୀତଳତା ଓ ବର୍ଷା, ଦିନ ଓ ରାତି ଛାଡ଼ି, ସମୟ ଓ ଋତୁର ଶକ୍ତିରେ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ କିରଣ ଦ୍ୱାରା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା, ପିତୃମାନେ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି।

ପ୍ରୀଣାତି ଦେଵାନମୃତେନ ସୂର୍ଯଃ ସୋମଂ ସୁଷୁମ୍ନେନ ଵିଵର୍ଦ୍ଧଯିତ୍ଵା । ଶୁକ୍ଲେ ତୁ ପୂର୍ଣଂ ଦିଵସକ୍ରମେଣ ତଂ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ଵିବୁଧାଃ ପିବନ୍ତି ।। ୫୨.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି, ସୁଷୁମ୍ନ କିରଣରେ ସୋମକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି; ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଦିନକ୍ରମରେ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାହାକୁ ପିଉନ୍ତି।

ପୀତନ୍ତୁ ସୋମଂ ଦ୍ଵିକାଲାଵଶିଷ୍ଟଂ କୃଷ୍ଣକ୍ଷଯେ ରଶ୍ମିଭିସ୍ତଂ କ୍ଷରନ୍ତମ୍। ସୁଧାମୃତଂ ତତ୍ପିତରଃ ପିବନ୍ତି ଦେଵାଶ୍ଚ ସୌମ୍ଯାଶ୍ଚ ତଥୈଵ କଵ୍ଯମ୍ ।। ୫୨.

ସୋମ ଦୁଇ ଅଂଶ ରହିଥିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଶେଷରେ, କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଝରିବା ସମୟରେ, ପିତୃମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ଶାନ୍ତ ଦେବତା ଓ ପିତୃପୂତ୍ରମାନେ ଏହି ଅମୃତକୁ ପିଉନ୍ତି।

ସୂର୍ଯେଣ ଗୋଭିସ୍ତୁ ସମୁଦ୍ଧୃତାଭିରଦ୍ଭିଃ ପୁନଶ୍ଚୈଵ ସମୁଦ୍ଧୃତାଭିଃ। ଵୃଷ୍ଟ୍ଯାତିଵୃଦ୍ଧାଭିରଥୌଷଧୀଭିର୍ମର୍ତ୍ଯାଃ କ୍ଷୁଧନ୍ତ୍ଵନ୍ନପାନୈର୍ଜଯନ୍ତି ।। ୫୨.

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ, ପୁଣି ଏହି ଜଳକୁ ଆଣି, ବର୍ଷା ଓ ଔଷଧିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହା ବଢ଼ିଯାଏ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା ଭୋକକୁ ଜୟ କରନ୍ତି।

ଅମୃତେନ ତୃପ୍ତିସ୍ତ୍ଵର୍ଦ୍ଧମାସଂ ସୁରାଣାଂ ମାସାର୍ଦ୍ଧତୃପ୍ତିଃ ସ୍ଵଧଯା ପିତୄଣାମ୍। ଅନ୍ନେନ ଶଶ୍ଵତ୍ତୁ ଦଧାତି ମର୍ତ୍ଯାନ୍ ସୂର୍ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ତଚ୍ଚ ବିଭର୍ତି ଗୋଭିଃ ।। ୫୨.

ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଧମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ପିତୃମାନେ ସ୍ୱଧା ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଧମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ମନୁଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ସେ ନିଜେ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଅଯଂ ହରିସ୍ତୈର୍ହରିଭିସ୍ତୁରଙ୍ଗମୈରଯନ୍ ହି ଚାପୋ ହରତୀତି ରଶ୍ମିଭିଃ। ଵିସର୍ଗକାଲେ ଵିସୃଜଂଶ୍ଚ ତାଃ ପୁନର୍ବିଭର୍ତି ଶଶ୍ଵତ୍ ସଵିତା ଚରାଚରମ୍ ।। ୫୨.

ଏହି ହରି, ସେଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ, ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଉଠାନ୍ତି; ପୁଣି ଛାଡ଼ିଦେବା ସମୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ହରିର୍ହରିଦ୍ଭିର୍ହ୍ରିଯତେ ତୁରଙ୍ଗମୈଃ ପିବତ୍ଯଥାପୋ ହରିଭିଃ ସହସ୍ରଧା। ତତଃ ପ୍ରମୁଞ୍ଚତ୍ଯପି ତାସ୍ତ୍ଵସୌ ହରିଃ ସ ମୁହ୍ଯମାନୋ ହରିଭିସ୍ତୁରଙ୍ଗମୈଃ ।। ୫୨.

ହରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ସହିତ ହଜାର ଧାରାରେ ଜଳ ପିଉନ୍ତି; ପରେ ଏହି ହରି ସେମାନେକୁ ପୁଣି ଛାଡ଼ିଦେଇ, ଅବାକ ହୋଇ, ସେଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଯାନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେଷ ଏକଚକ୍ରେଣ ସୂର୍ଯସ୍ତୂର୍ଣଂ ରଥେନ ତୁ। ଭଦ୍ରୈସ୍ତୈରକ୍ଷତୈରଶ୍ଵୈଃ ସର୍ପତେଽସୌ ଦିଵି କ୍ଷଯେ ।। ୫୨.

ଏଭଳି, ଏକ ଚକ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ରଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୱରିତ ଚଳନ କରନ୍ତି, ସେଇ ଉତ୍ତମ ଓ ଅକ୍ଷତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦିନ ଶେଷରେ ଆକାଶ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଚାଲନ୍ତି।

ଅହୋରାତ୍ରାଦ୍ରଥୈନାସୌ ଏକଚକ୍ରେଣ ତୁ ଭ୍ରମନ୍। ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରାନ୍ତଂ ସପ୍ତଭିଃ ସପ୍ତଭିର୍ହଯୈଃ ।। ୫୨.

ଦିନ ଓ ରାତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଚକ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ରଥରେ, ସପ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀର ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୂରିବା କରନ୍ତି।

ଛନ୍ଦୋଭିରଶ୍ଵରୂପୈସ୍ତୈର୍ଯତଶ୍ଚକ୍ରନ୍ତତଃ ସ୍ଥିତୈଃ। କାମରୂପୈଃ ସକୃଦ୍ଯୁକ୍ତୈରମିତୈସ୍ତୈର୍ମନୋଜଵୈଃ ।। ୫୨.

ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଛନ୍ଦର ଆକାରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚାଲନ୍ତି ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଅଛନ୍ତି, ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏକାଥରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଅସଂଖ୍ୟ, ମନର ତ୍ୱରାରେ ଚଳନ କରନ୍ତି।

ହରିତୈରଵ୍ଯଯୈଃ ପିଙ୍ଗୈରୀଶ୍ଵରୈର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ। ଅଶୀତି ମଣ୍ଡଲଶତଂ ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯବ୍ଦେନ ତେ ହଯାଃ ।। ୫୨.

ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଅବିନାଶୀ, ହଳଦିଆ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି—ସେଉଁଠି ଘୋଡ଼ାମାନେ ବର୍ଷରେ ଅସୀ ଶତ ମଣ୍ଡଳ ଘୂରିଥାନ୍ତି।

ବାହ୍ଯମଭ୍ଯନ୍ତରଞ୍ଚୈଵ ମଣ୍ଡଲଂ ଦିଵସକ୍ରମାତ୍ । କଲ୍ପାଦୌ ସମ୍ପ୍ରଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ଵହନ୍ତ୍ଯାଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାତ୍। ଆଵୃତା ଵାଲଖିଲ୍ଯୈସ୍ତେ ଭ୍ରମନ୍ତେ ରାତ୍ର୍ଯହାନି ତୁ ।। ୫୨.

ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ମଣ୍ଡଳ, ଦିନକ୍ରମରେ, କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ଚଳିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଶ ବ୍ୟତୀତ, ସେମାନେ ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ଦିନ ଓ ରାତି ଘୂରିଥାନ୍ତି।

ପ୍ରଥିତୈର୍ଵଚୋଭଙିରଗ୍ର୍ଯୈଃ ସ୍ତୂଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ। ସୈଵ୍ଯତେ ଗୀତଵୃତ୍ଯୈଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଗଣୈଃ। ପତଙ୍ଗଃ ପତ ଗୈରଶ୍ଵୈର୍ଭ୍ରମମାଣୋ ଦିଵସ୍ପତିଃ ।। ୫୨.

ବିଶିଷ୍ଟ ମହାର୍ଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତରେ ଗାନ କରନ୍ତି, ସେଠି ଆକାଶର ନାଥ, ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ, ପକ୍ଷୀ ପରି ଆକାଶରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି।

ଵୀଥ୍ଯାଶ୍ରଯାଣି ଚରତି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ତଥା ଶଶୀ। ହ୍ରାସଵୃଦ୍ଧୀ ତଥୈଵାସ୍ଯ ରଶ୍ମୀନାଂ ସୂର୍ଯଵତ୍ ସ୍ମୃତେ ।। ୫୨.

ସେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ପଥରେ ଚାଲିଥାଏ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଚାଲିଥାଏ। ତାଙ୍କର କିରଣମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କିରଣ ପରି କେବେ କମିଯାଏ, କେବେ ବଢ଼ିଯାଏ।